III PR 13/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Sokołowski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anny P. przeciwko Zakładom Przemysłu Bawełnianego im. Dubois "Polino" w Ł. o odszkodowanie i podwyższenie renty na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 31 marca 1981 r.oddalił rewizję oraz wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem z dnia 16.XII.1969 r. Sąd Powiatowy dla m. Łodzi zasądził od Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. S. Dubois w Ł. na rzecz Anny P. jednorazowe odszkodowanie oraz rentę za skutki wypadku, jakiemu uległa podczas pracy w dniu 18.XI.1967 r.W lutym 1981 r. poszkodowana wystąpiła do Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z żądaniem zasądzenia od pozwanych Zakładów 25.000 zł tytułem dodatkowego zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej dodatkowo po 5.982 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1.III.1981 r.Początkowo powódka była inwalidką III grupy i wówczas kwota 25.000 zł była stosownym zadośćuczynieniem. Obecnie z tej samej przyczyny jest inwalidką II grupy i to - jej zdaniem - uzasadnia zasądzenie jeszcze 25.000 zł (art. 445 § 1 k.c.). Roszczenie o rentę uzupełniającą (art. 444 i 907 k.c.) uzasadnione jest również pogorszeniem się stanu zdrowia poszkodowanej, do której nie mają zastosowania ograniczenia przewidziane w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 43), ponieważ wypadek miał miejsce przed dniem 1.I.1968 r.Sąd Wojewódzki nie podzielił tej argumentacji i oddalił powództwo. W świetle bowiem wyżej powołanego przepisu powódka nie może po dniu 30.IV.1977 r. dochodzić od zakładu pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku w zatrudnieniu.Okoliczność, że wypadek miał miejsce w 1967 r., nie ma znaczenia, ponieważ w myśl art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) osobom pobierającym renty na podstawie dekretu o p.z.e. z dnia 25 czerwca 1954 r. przyznaje się z urzędu zamiast rent odpowiednie renty określone w ustawie. Renta pobierana przez powódkę została jej podwyższona, poczynając od dnia 1.V.1977 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym.Od tego wyroku powódka złożyła rewizję z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia rewizji wynika natomiast, że została ona oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. oraz art. 444 § 1 i 2 i art. 445 § 1 k.c. (art. 368 pkt 1 k.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:W sprawie jest poza sporem, że powódka uległa wypadkowi podczas pracy w 1967 r. i że z tego tytułu w 1969 r. otrzymała - z mocy wyroku sądowego - rentę oraz zadośćuczynienie. Obecne żądanie dotyczy podwyższenia obu tych świadczeń.Sąd Wojewódzki prawidłowo uzasadnił, że powódka po dniu 30.IV.1977 r. nie może już domagać się od zakładu pracy podwyższenia renty z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem w zatrudnieniu, ponieważ stoi temu na przeszkodzie przepis art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 43). Jak wynika bowiem z akt rentowych, ZUS decyzją z dnia 10.V.1977 r. podwyższył rentę powódki w myśl art. 2 wymienionej ustawy.Decyzja ta jest prawidłowa, ponieważ zgodnie z treścią art. 97 ust. 1 ustawy o p.z.e. z 1968 r. osobom pobierającym renty na podstawie dekretu o p.z.e. z 1954 r. przyznaje się z urzędu - z zastrzeżeniem art. 98 i 99 - zamiast tych rent emerytury lub odpowiednie renty określone w ustawie. Tak więc przepisy ustawy z dnia 31 marca 1977 r. - w odniesieniu do renty mają w przypadku powódki w pełni zastosowanie. Zarzut przeto podniesiony w rewizji, że Sąd I instancji naruszył zasadę, iż prawo nie działa wstecz jest chybiony.W dalszej kolejności wymaga rozważania, czy wyżej przedstawione rozumowanie odnosi się w równej mierze do jednorazowego odszkodowania. Powódka bowiem wykazała, że stan jej zdrowia uległ na tyle pogorszeniu, że jest obecnie inwalidką II grupy z tytułu wypadku w zatrudnieniu. W myśl zaś przepisu art. 49 ust. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 1973 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) odszkodowania przyznane na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 o p.z.e. podlegają podwyższeniu w razie pogorszenia się stanu zdrowia poszkodowanego co najmniej o 10% w stosunku do tego, który był podstawą przyznania odszkodowania (art. 11).W ustawie wypadkowej brak jest jednak przepisu analogicznego do art. 97 ust. 1 ustawy o p.z.e. z 1968 r. i już z tej przyczyny nie odnosi się ona do wypadków, jakie miały miejsce podczas pracy przed dniem 1.I.1968 r.Podwyższeniu podlegają - w razie pogorszenia się stanu zdrowia poszkodowanego - tylko te odszkodowania, które przyznane zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8 z późn. zm.). Osoby, które otrzymały zadośćuczynienie na podstawie przepisów prawa cywilnego, nie mogą już po dniu 30.IV.1977 r. dochodzić od zakładów pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem tego wypadku lub tej choroby (art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. - Dz. U. Nr 11, poz. 43).W rozpoznawanej sprawie powódka nie może domagać się podwyższenia zadośćuczynienia także z tej przyczyny, że było już ono prawomocnie rozpoznane przez Sąd i w tym zakresie żądanie dodatkowej kwoty jest nieuzasadnione. Stan zdrowia powódki z biegiem lat uległ pogorszeniu, ale sam ten fakt nie pozwala na zasądzenie dodatkowego zadośćuczynienia. W świetle uchwały składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21.XI.1967 r. III PZP 37/67 (OSNCP z 1968 r. z. 7, poz. 113), prawomocne zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną z powodu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia wyłącza - mimo pogorszenia się stanu zdrowia poszkodowanego - przyznanie mu dalszego zadośćuczynienia poza już zasądzonym, w związku z podstawą poprzedniego sporu; nie wyłącza jednak przyznania poszkodowanemu odpowiedniej sumy w razie ujawnienia się nowej krzywdy, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy poprzedniego sporu.Z uzasadnieniem uchwały wynika, że w tym drugim wypadku chodzi o ujawnienie się innej krzywdy całkowicie odrębnej, której nie można było przewidzieć w poprzednim procesie, a nie o pogorszenie się stanu zdrowia, jak ma miejsce w przypadku powódki.Wobec braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych oraz podstaw, które należy brać pod uwagę z urzędu, Sąd Najwyższy na mocy art. 387 k.p.c. oddalił rewizję oraz ze względu na tę szczególną sytuację - wniosek zakładu pracy o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego (art. 102 k.p.c.).