III PR 35/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Janiny W. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w W. o zapłatę odszkodowania, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 3 marca 1961 r.,zaskarżony wyrok zmienił i oddalił rewizję powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Puławach z dnia 6 kwietnia 1959 r.Uzasadnienie faktycznePowódka zatrudniona była w pozwanej Spółdzielni na stanowisku kierowniczki sklepu. Z dniem 28 września 1958 r. rozwiązano z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia. Pismo rozwiązujące umowę powołuje się na to, że decyzja została powzięta na posiedzeniu zarządu i rady spółdzielczej z dnia 24 września 1958 r. Rada zakładowa wyraziła zgodę na "natychmiastowe zwolnienie wobec niezbitych dowodów winy".W postępowaniu rozjemczym powódka żądała przywrócenia do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Terenowa komisja rozjemcza nie rozstrzygnęła sporu wskutek braku jednomyślności i na wniosek powódki skierowała sprawę na drogę postępowania sądowego.Sąd Powiatowy w Puławach oddalił powództwo. Według ustaleń zawartych w tym wyroku powódka nie wykonywała należycie obowiązków sklepowej, dawała podstawę do skarg ze strony klientów, "dosyć samodzielnie" dysponowała towarami i w czasie remanentu wynosiła część towaru w celu ukrycia superaty. Wszystkie te fakty usprawiedliwiają rozwiązanie umowy o pracę na podstawie art. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.Na skutek rewizji powódki Sąd Wojewódzki w Lublinie zaskarżony wyrok zmienił przez zasądzenie od pozwanej kwoty 3.196 zł tytułem odszkodowania za 3-miesięczny okres pozostawania bez pracy. Orzeczenie to opiera się na stwierdzeniu, że oświadczenie o rozwiązaniu z powódką umowy o pracę było nieważne wobec nieprzytoczenia na piśmie przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. Nieważność oświadczenia wynika z art. 9 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. i z art. 63 p.o.p.c. Zagadnienie powyższe wyjaśnione zostało w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1959 r. 1 CO 27/59 (OSN zesz. 3/1960, poz. 64). Wobec nieważności oświadczenia zakładu pracy stosunek pracy trwał nadal i powódka mogła domagać się dopuszczenia (a nie przywrócenia) do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania w gotowości do pracy. Powódka podjęła jednak w roku 1960 inną pracę i wskutek tego kwestia dopuszczenia stała się bezprzedmiotowa. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego należało w tych warunkach zasądzić na rzecz powódki kwotę odpowiadającą 3-miesięcznemu wynagrodzeniu jako odszkodowanie wystarczające, skoro powódka mogła już znaleźć po tym okresie inne zatrudnienie.Prokurator Generalny PRL zaskarżył rewizją nadzwyczajną prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za usprawiedliwioną.Z dołączonych do sprawy cywilnej akt karnych wynika, że powódka została skazana prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Puławach z dnia 27 marca 1959 r. Kp 78/59 na karę więzienia za przywłaszczenie 4,90 m materiału z powierzonego jej mienia oraz za oszukiwanie nabywców przez wydawanie im mniejszej ilości towarów, niż zakupili w sklepie. Przestępstwa dokonane zostały w okresie od lipca do października 1958 r.Na podstawie wszystkich przytoczonych okoliczności faktycznych uznać należy za trafny zarzut rewizji nadzwyczajnej, że dochodzenie przez powódkę roszczenia odszkodowawczego nie da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Udzielenie jej w tej sprawie ochrony prawnej naruszałoby zatem art. 3 p.o.p.c. Ze zdecydowaną dezaprobatą społeczną musi się spotkać żądanie odszkodowania - w istocie rzeczy - jedynie z powodu niezachowania wymagań formalnych przy rozwiązaniu umowy o pracę, jeżeli pracownik domagający się odszkodowania dopuścił się różnych przestępstw przy nadużyciu powierzonej mu funkcji i wbrew swym elementarnym obowiązkom płynącym z umowy o pracę.Powołana przez Sąd Wojewódzki uchwała składu siedmiu sędziów przewiduje (w końcowej części uzasadnienia) możliwość szczególnych stanów faktycznych, w których art. 3 p.o.p.c. stać może na przeszkodzie żądaniu dopuszczenia do pracy i odszkodowania, mimo że zgodnie z tezą uchwały oświadczenie zakładu pracy o rozwiązaniu umowy jest nieważne. Taka sytuacja istnieje w sprawie niniejszej i wskutek tego zaskarżony wyrok należało z powodu naruszenia art. 3 p.o.p.c. zmienić i powództwo całkowicie oddalić przez oddalenie rewizji powódki od orzeczenia Sądu Powiatowego (art. 386, 396 § 1, 398 k.p.c.).