III PR 4/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. przeciwko St. P. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego oraz rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego w Warszawie z dnia 15 czerwca 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok z obu rewizji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w zakresie pełnej szkody powódki wynikającej z podstawy faktycznej pozwu.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia od pozwanego 10.000 zł tytułem odszkodowania. W uzasadnieniu tego żądania twierdziła, że pozwany będąc członkiem jej zarządu i prowadząc jednocześnie skup pasz objętościowych, dopuścił do powstania niedoboru w tych paszach na kwotę 370.587 zł 66 gr., w okresie od 5 października 1952 r. do 5 marca 1955 r. Zastrzegając sobie prawo dochodzenia od pozwanego całości szkody, powódka żądała na razie zasądzenia z wymienionego tytułu jedynie 10.000 zł.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 1959 r. orzekł zgodnie z żądaniem powódki. Sąd ustalił w oparciu o zeznania świadka, który jako rewident WZGS przeprowadził "superrewizję" działalności pozwanego, że wysokość szkody powstałej na paszach objętościowych zakupionych przez pozwanego wynosi około 370.000 zł, a w tym "samo manko" - 240.000 zł, reszta zaś stanowi szkodę powstałą ze zbyt wysokiego zakwalifikowania zakupionych pasz. Sąd Wojewódzki uznał, że w tej sytuacji odpowiedzialność pozwanego za szkodę powódki do wysokości żądanej przez nią kwoty 10.000 zł "nie może budzić wątpliwości" (art. 239 k.z.).Pozwany w rewizji od tego wyroku domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Natomiast Prokurator Generalny w rewizji nadzwyczajnej wniesionej dnia 5 lutego 1963 r. od prawomocnej części tego wyroku nie uwzględniającej roszczenia powódki ponad kwotę 10.000 zł, domaga się "uchylenia" tegoż wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 329 § 2 ust. 1 p.k.c. oraz naruszenie interesu Państwa Ludowego związanego ze szczególną ochroną własności społecznej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Co do rewizji pozwanegoZ treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikałoby, że na rozstrzygnięciu Sądu Wojewódzkiego zaważył przede wszystkim pogląd, że skoro wyrządzona przez pozwanego szkoda jest daleko wyższa od dochodzonej kwoty, przeto żądanie powódki jest w każdym razie uzasadnione. Z tego też zapewne względu Sąd Wojewódzki ograniczył postępowanie dowodowe jedynie do przesłuchania świadka P. i powołania się na dokumenty załączone do pozwu (wyliczenie dokonane przez tegoż świadka i list porewizyjnych).Stanowisko to byłoby słuszne tylko w tym wypadku, gdyby fakt powstania szkody oraz jej wysokość nie były przez pozwanego kwestionowane względnie gdyby wysokość szkody była ustalana w sposób prawidłowy, nie budzący wątpliwości. Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie zachodzi, pozwany bowiem kwestionuje zarówno fakt powstania szkody (manka) jak i jej wysokość, a ustalenia Sądu Wojewódzkiego w tym względzie budzą w obecnym stanie sprawy zastrzeżenia. Sąd Wojewódzki - jak wyżej wspomniano - oparł się jedynie na zeznaniach świadka, który jako pracownik jednostki nadrzędnej strony powodowej (WZGS) przeprowadził kontrolę działalności pozwanego i ustalił niedobór oraz inne szkody powstałe w zakupionych przez pozwanego paszach.Pomijając już to, że świadek ten, jak to sam zeznał "przeprowadził superrewizję przez rewidenta PZGS", co mogłoby wskazywać na to, że kontroli tej nie dokonał osobiście, należy zauważyć, że w sprawach tego rodzaju jak niniejsza w celu prawidłowego ustalenia wysokości szkody zachodzi z reguły potrzeba zasięgnięcia opinii biegłego (art. 293 § 1 k.p.c.).W danym przypadku potrzeba taka zachodzić będzie tym bardziej, że sprawa na skutek rewizji nadzwyczajnej, o czym niżej, podlega przekazaniu do ponownego rozpoznania w zakresie pełnej szkody strony powodowej wynikającej z podstawy faktycznej pozwu, a nie tylko w zakresie uwzględnionego żądania powódki. Do należytego wyjaśnienia sprawy może okazać się także pomocny materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy karnej, jaka toczyła się przeciwko pozwanemu (IV K. 94/56) Sądu Wojewódzkiego dla woj. warszawskiego). Materiał ten może wskazywać na nieuczciwość pozwanego (przywłaszczenie kilku wagonów siana oraz 1100 kg koniczyny). Sąd Wojewódzki nie dokonał żadnych ustaleń w oparciu o akta wymienionej sprawy karnej.Z wymienionych zasad rewizja pozwanego podlegała uwzględnieniu (art. 384 k.p.c.).Co do rewizji nadzwyczajnejSprawa niniejsza należy do kategorii spraw wymienionych w art. 329 § 2 k.p.c., które wyłączone są spod zakazu ne eat iudex ultra petita partium. W sprawach tych o zakresie wyrokowania decyduje podstawa faktyczna powództwa, a nie żądanie pozwu, przedmiotem zaś procesu jest zawsze całość roszczenia określonego przez fakty przytoczone przez powoda. Dlatego też w sprawach z art. 329 § 2 k.p.c. niemożliwe jest w ogóle dochodzenie części roszczenia, a Sąd ma obowiązek zasądzić wszystko to, co w zakresie procesu rzeczywiście powodowi się należy, bez względu na to jak sformułował on swoje żądanie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów S.N. z dnia 24.V.1960 r., I CO 5/60, OSN 1/61 poz. 3).Powódka twierdziła w pozwie, że szkoda jej wynosi 370.587,66 zł i przytoczyła fakty uzasadniające jej zdaniem - to twierdzenie.Skoro zatem Sąd Wojewódzki rozpoznał sprawę tylko w granicach żądania powódki, zamiast wydać orzeczenie co do całości jej roszczenia wynikającego z podstawy faktycznej pozwu, należy uznać za słuszny zarzut rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 329 § 2 k.p.c.Sąd Najwyższy już wyjaśnił zarówno w wyżej wspomnianej uchwale jak i w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29.IV.1957 r. 1 CO 40/56 (OSN 1/58 poz. 4), że orzeczenie wydane w sprawie objętej wymienionym przepisem ma prawomocność materialną co do całości roszczenia, wynikającego z podstawy faktycznej pozwu w rozumieniu art. 367 k.p.c. Powódka nie mogłaby więc dochodzić od pozwanego w odrębnym procesie dalszych roszczeń ponad żądaną kwotę 10.000 zł.Słuszny jest także zarzut skarżącego, że zaskarżony wyrok narusza również interes Państwa Ludowego związany ze szczególną ochroną własności społecznej.Z tych względów rewizja nadzwyczajna podlegała z mocy art. 384 i 398 k.p.c. uwzględnieniu pomimo wniesienia jej po terminie przewidzianym w art. 399 § 1 k.p.c.