III PR 64/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), S. Białek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii W. przeciwko Muzeum Narodowemu w Krakowie o należności ze stosunku pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 27 marca 1962 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu w ten sposób, że zasądzoną wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 7 listopada 1961 r. sygn. akt IX C 2155/81 kwotę podwyższył o dziewięćset (900) złotych z 8% od dnia 31 sierpnia 1961 r., a rewizję strony pozwanej od tegoż wyroku oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Krakowa ustalił, że powódka była zwolniona od pracy wskutek choroby od dnia 20.III. do dnia 3.IV.1961 r., a następnie od dnia 8.IV. do dn. 17.IX.1961 r. nieprzerwanie korzystała ze zwolnienia lekarskiego od pracy wskutek gruźlicy. W dniu 8.IV.1961 r. doręczono powódce w zakładzie pracy wypowiedzenie umowy o pracę. W tym dniu otrzymała ona również "kolejne zwolnienie lekarskie w związku z pogłębiającą się chorobą". Sąd Powiatowy ustalił nadto, że w tymże dniu u powódki nastąpił ostry kryzys chorobowy rozwijającej się od dawna gruźlicy, stwierdzonej przez lekarzy jeszcze w marcu. Toteż ustaliwszy, że powódka "w momencie wypowiedzenia" była chora na gruźlicę, Sąd Powiatowy uznał wypowiedzenie za nieważne i wyrokiem z dnia 7.XII.1961 r. zasądził na rzecz powódki od strony pozwanej 8.200 zł wynagrodzenia za pracę za miesiące wrzesień, październik i listopad 1961 r., w których powódka pozostawała bez pracy (art. 239 k.z.), oddalił natomiast powództwo o 900 zł dodatku funkcyjnego za trzymiesięczny okres od dnia 1.XII.1960 r.Na skutek rewizji obu stron Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 27.III.1962 r. zmienił powyższe orzeczenie w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki 900 zł dodatku funkcyjnego oraz 1300 zł wynagrodzenia za okres choroby od dnia 20.III do dnia 3.IV.1961 r. z 8% od dnia 31.VIII.1961 r., natomiast w pozostałym zakresie powództwo oddalił jako nieuzasadnione. Sąd uznał bowiem, że art. 17 dekretu z dnia 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia i zabezpieczeniu ciągłości pracy - odmiennie od poprzednio obowiązującego art. 29 rozp. o umowie o pracę pracowników umysłowych - "nie zakazuje wypowiadania pracownikowi pracy w okresie choroby, ale jedynie w okresie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. W świetle art. 17 dekretu z dnia 18.I.1956 r., sam fakt choroby pracownika w momencie wypowiedzenia nie jest decydujący, a więc wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi nawet w trakcie jego choroby, ale podczas jego obecności w pracy, jest ważne.Niesporne zaś w niniejszej sprawie, jak zresztą wszystko, jest również i to, że powódka już od dnia 3.4.1961 r. pracowała i obowiązki swoje, wynikające z wiążącej ją ze stroną pozwaną umowy wykonywała również w dniu 8.4.61 r., a w szczególności także i w momencie, gdy doręczono jej wypowiedzenie stosunku pracy. Późniejsze zatem udanie się przez powódkę do lekarza i uzyskanie przez nią zaświadczenia o niezdolności do pracy, poczynając nawet od dnia 8.4.61 r., jest dla ważności dokonanego wypowiedzenia bez znaczenia".Prokurator Generalny PRL w dniu 12.XII.1962 r. wniósł rewizję nadzwyczajną od wyżej wymienionego wyroku Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo i znoszącej między stronami koszty procesu, zarzucając, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 17 cyt. dekretu. Zdaniem Prokuratora Generalnego przepis ten nie może być tłumaczony w oderwaniu od jego celu społecznego. Przyjmując wykładnię zaproponowaną przez Sąd Wojewódzki, należałoby w konsekwencji uznać, że przepis art. 17 - w odróżnieniu od ogólnej intencji i celu dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. - zmienił na niekorzyść sytuację prawną pracowników w porównaniu do uchylonego art. 29 ust. 1 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. W istocie rzeczy art. 17, jako wydany w celu ochrony żywotnych interesów pracownika, wprowadza zakaz wypowiadania stosunków pracy w sytuacjach objętych dyspozycją tego przepisu, w których ze względu na trudne położenie życiowe pracownika lub inne ważne względy, wypowiedzenie stosunku pracy jest społecznie niepożądane. Do sytuacji takich należy choroba pracownika, aczkolwiek art. 17 nie wymienia choroby jako okoliczności wyłączającej dopuszczalność wypowiedzenia stosunku pracy. Jednakże historyczna i teleologiczna wykładnia tego przepisu wniosek taki potwierdza.Wypowiedzenie umowy o pracę w okresie choroby pracownika, uniemożliwiającej mu według obiektywnych kryteriów wykonywanie obowiązków pracowniczych, nawet w czasie obecności chorego pracownika w zakładzie pracy sprzeczne jest z istotną treścią art. 17 dekretu z 18 stycznia 1956 r.Doświadczenie życiowe uczy bowiem, że pracownik często z różnych pobudek, a przede wszystkim z obawy przed zwolnieniem z pracy przychodzi do zakładu pracy, aczkolwiek jego stan zdrowia uniemożliwia mu wykonywanie pracy. Uznanie w takich sytuacjach wypowiedzenia stosunku pracy za prawnie skuteczne nie dałoby pogodzić się z celami Państwa Ludowego (art. 1 przepisów ogólnych prawa cywilnego), skoro pobudki, jakimi się kieruje pracownik, podejmując pracę w okresie choroby, w okolicznościach konkretnego wypadku wskazują na potrzebę objęcia go ochroną wynikającą z art. 17 dekretu.W rozpatrywanym wypadku choroba gruźlicy u powódki została stwierdzona w dniu 20 marca 1961 r. Choroba ta z natury swej wymaga długotrwałego leczenia, nie można więc przyjąć, że w okresie od 3 do 8 kwietnia 1961 r., gdy powódka, formalnie rzecz biorąc, nie korzystała ze zwolnienia lekarskiego, była ona zdolna do pracy. Odnosi się to w szczególności do dnia 8 kwietnia 1961 r., w którym nastąpiło wypowiedzenie umowy o pracę i który następnie został uznany za pierwszy dzień kolejnego okresu niezdolności do pracy, trwającego z małą przerwą aż do dnia 17 września 1961 r. Powyższe okoliczności sprawy wykazują, że powódka, przedstawiając zaświadczenia o niezdolności do pracy dopiero po doręczeniu jej wypowiedzenia umowy o pracę, nie działała wbrew zasadom współżycia społecznego.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonej części narusza więc interes Państwa Ludowego przez odmowę udzielenia pracownikowi pełnej ochrony prawnej.Sąd Najwyższy uznał przytoczone wyżej wywody zawarte w rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione również dlatego, że art. 17 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 3 tegoż dekretu. Przepis art. 17, głosząc zakaz wypowiadania przez zakład pracy umowy o pracę także "w okresie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, o ile nie upłynął jeszcze okres uprawniający zakład pracy do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia", nawiązuje bezpośrednio do treści art. 3. Powiązanie tych dwóch przepisów wynika stąd, że art. 3 wylicza okresy usprawiedliwionej nieobecności w pracy, po upływie których zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia. Wśród tych okresów wymieniony jest na wstępie okres "niezdolności do pracy z powodu choroby". Akcent spoczywa zatem na niezdolności pracownika do pracy, a niezdolność z powodu choroby wykazuje zaświadczenie lekarskie. Pracownika niezdolnego do pracy według kryteriów wiedzy lekarskiej można by więc w konkretnych okolicznościach nie dopuścić do pracy, choćby stawił się do niej w tym celu, by przerwać okres niezdolności wymieniony w art. 3 dekretu i przez to uniemożliwić pracodawcy rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Jednocześnie należy przyjąć, że w okresie niezdolności do pracy z powodu choroby obowiązuje przewidziany w art. 17 zakaz wypowiadania umowy także wówczas, gdy pracownik stawił się do pracy, do której - według zaświadczenia lekarskiego - jest niezdolny.Trafne jest też przytoczone w rewizji nadzwyczajnej spostrzeżenie, że art. 17 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. nie pogorszył położenia pracowników w porównaniu z nie obowiązującym już art. 29 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Na odwrót, art. 29 wyliczał wyczerpująco kilka sytuacji, w których nie mogło nastąpić wypowiedzenie, gdy tymczasem art. 17 dekretu zawiera w syntetycznej formie regułę obejmującą znacznie szerszy zakres ochrony pracownika. Nie może to pozostać bez wpływu na wykładnię art. 17 w zestawieniu z art. 29 rozporządzenia o pracownikach umysłowych.Trzeba przypomnieć, że zasada niedopuszczalności wypowiedzenia stosunku pracy w chorobowym okresie ochronnym znalazła wyraz w motywach uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 grudnia 1959 r. 1 CO 39/59 (OSN 4/1960, poz. 91).Wreszcie za bezzasadnością wypowiedzenia powódce umowy o pracę w szczególnej sytuacji, która powstała w sprawie niniejszej, przemawia i to, że powódka była wieloletnią pracownicą pozwanego, w kwietniu 1961 r. skierowana została na leczenie w zamkniętym zakładzie leczniczym z powodu gruźlicy (okoliczności niesporne i wynikające z dokumentów), co stwarzało perspektywę jej ochrony przed wypowiedzeniem przez okres 12 miesięcy (art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. a) i art. 17 dekretu).Z tych przyczyn uznać należy wypowiedzenie za nieważne, a rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną w zakresie uwzględnienia roszczeń powódki wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Krakowa z dnia 7.XI.1961 r. oraz co do prawomocnego, uwzględnionego przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku roszczenia powódki o 900 zł dodatku funkcyjnego.Sąd Najwyższy z mocy art. 386, 396 § 1 i 398 k.p.c. zmienił więc zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu w ten sposób, że zasądzoną wyżej wymienionym wyrokiem Sądu Powiatowego kwotę podwyższył o 900 zł z 8% od dnia 31.VIII.1961 r., a rewizję strony pozwanej od tego wyroku w myśl art. 383 k.p.c. oddalił, orzekając o kosztach procesu stosownie do art. 101 i 119 k.p.c.