III PR 66/65

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Łodzi przeciwko Henrykowi M. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Łasku uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych domaga się od pozwanego kwoty 30.943 zł tytułem zwrotu świadczeń pieniężnych wypłaconych Marianowi B. w formie renty i zasiłków chorobowych.Przytoczone przez powoda okoliczności faktyczne zmierzają do wykazania odpowiedzialności regresowej pozwanego, wynikającej z art. 26 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (dekret o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym). Według twierdzeń pozwu poszkodowany Marian B. w drodze do pracy uległ w dniu 20.XI.1961 r. wypadkowi spowodowanemu przez samochód, stanowiący własność pozwanego i przez niego prowadzony.Sąd Powiatowy prawomocnym wyrokiem z dnia 17.IV.1964 r. oddalił powództwo w całości. Motywy powyższego wyroku ograniczają się do powołania treści prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu karnym, w którym pozwany został uniewinniony od zarzutu przestępstwa przewidzianego w art. 236 § 1 k.k., tj. spowodowania ciężkiego uszkodzenia ciała Mariana B. Uzasadnienie prawomocnego wyroku karnego przypisuje pokrzywdzonemu przyczynienie się do spowodowania wypadku.Sąd Powiatowy uznał, że wobec prawomocnego uniewinnienia pozwanego w postępowaniu karnym i na skutek oparcia niniejszego powództwa na art. 153 k.z., brak jest podstaw do uwzględnienia rozliczenia dochodzonego w procesie cywilnym.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej, złożonej na skutek podania i w interesie pozwanego, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie przepisów art. 218 § 1, 326 i 336 § 2 uchylonego k.p.c. w związku z art. 153 § 1 k.z. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną. Roszczenia regresowe Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługują według art. 26 dekretu o p.z.e. przeciwko osobie, która odpowiada za skutki zdarzenia "w myśl przepisów prawa cywilnego". Wynika stąd, że odpowiedzialność pozwanego w sprawie niniejszej podlega ocenie na podstawie przepisów art. 152 i 153 k.z. Pozwany zatem mógłby się uwolnić od odpowiedzialności tylko wówczas, gdy udowodni, że szkoda poniesiona przez Mariana B. powstała wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za której czyny nie ponosi odpowiedzialności, albo wskutek siły wyższej.W świetle ustaleń dotyczących rozpoznanej sprawy i w świetle niespornych twierdzeń stron, w sporze niniejszym może być aktualna tylko kwestia spowodowania szkody przez samego poszkodowanego względnie jego przyczynienie się do wypadku i do powstania szkody.Sąd Powiatowy nie wziął pod uwagę podstaw prawnych, na których może być oparta odpowiedzialność pozwanego i nie rozpoznał istoty sprawy, w której pozwany może ponosić odpowiedzialność na zasadzie tzw. ryzyka. Pominięcie prawidłowych założeń, płynących z należytej wykładni prawa materialnego, doprowadziło do uchybień procesowych słusznie zarzuconych w rewizji nadzwyczajnej.Powołanie się na prawomocny wyrok wydany w postępowaniu karnym nie uzasadnia oddalenia powództwa, i to z dwóch przyczyn. Po pierwsze, wyrok uniewinniający nie wiąże sądu cywilnego, zgodnie z art. 7 uchylonego k.p.c. (tak samo zresztą według art. 11 k.p.c. obowiązującego od 1.I.1965 r.). Po drugie, odpowiedzialność cywilna pozwanego z art. 152 i 153 k.z. oparta jest na zasadach całkowicie odmiennych od zasad odpowiedzialności karnej.Skuteczność zarzutów zawartych w rewizji nadzwyczajnej prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 417 § 2 k.p.c. obowiązującego od 1.I.1965 r.). W ponownym postępowaniu Sąd Powiatowy powinien poczynić samodzielne ustalenia dotyczące wypadku. Odpowiedzialność pozwanego odpadłaby tylko w razie udowodnienia wyłącznej winy poszkodowanego. W razie zaś przyczynienia się pozwanego do powstania szkody, w grę weszłaby kwestia odpowiedniego zmniejszenia roszczenia dochodzonego w niniejszej sprawie (art. 158 k.z.).Rewizja nadzwyczajna została uwzględniona mimo wniesienia jej po upływie terminu 6-miesięcznego z art. 421 § 1 k.p.c, ponieważ zaskarżony wyrok narusza także interes Polskiej Reczypospolitej Ludowej. W sprawie chodzi o zwrot stosunkowo znacznych kwot już wypłaconych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułem renty, która ponadto jest wypłacana nadal. Nie można pominąć też tej okoliczności, że zaskarżony wyrok zapadł z całkowitym pominięciem podstawowych przepisów regulujących odpowiedzialność z tytułu tzw. czynów niedozwolonych. Odpowiedzialność unormowana na zasadach, na których oparte były przepisy art. 152 i 153 k.z., podyktowana jest zwłaszcza potrzebą ochrony podstawowych dóbr jednostki i społeczeństwa oraz stanowi jeden z elementów natury prewencyjnej.