III PR 79/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: E. Jachczyk, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Zb. Paczyńskiego, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Euzebii P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o przyznanie renty rodzinnej z tytułu wypadku przy pracy, na skutek odwołania wnioskodawczyni od orzeczenia Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 22.II.1979 r. oraz zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 31 stycznia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sadach pracy i ubezpieczeń społecznychprzejął sprawę do rozpoznania i oddalił odwołanie wnioskodawczyni.Uzasadnienie faktyczneOrgan rentowy decyzjami z dnia 7.X.1969 r. i z dnia 13.X.1968 r. przyznał rentę rodzinną wypadkową po zmarłym ojcu na rzecz dzieci Jerzego i Jolanty M., dzieląc ja na każdego z nich po połowie i wypłacając do rąk matek tych dzieci. Organ ten decyzją z dnia 28.XI.1978 r. ustalił nadpłatę renty rodzinnej dla Jerzego M. za okres od 15.IX.1971 r. do 15.XII.1977 r. na kwotę 83.287 zł i zobowiązał do zwrotu tej kwoty matkę Jerzego, gdyż syn jej od dnia 1.IX.1971 r. pozostaje w zatrudnieniu, a matka została pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia. W związku z tym decyzją z dnia 24.I.1979 r. przyznał córce Jolancie rentę rodzinną w pełnej wysokości od dnia 20.II.1975 r., to jest za okres 3 lat wstecz od zgłoszenia wniosku o pełną rentę. W odwołaniu do Rady Nadzorczej wnioskodawczyni domagała się przyznania powyższej renty od dnia ustania prawa do renty rodzinnej dla brata Jerzego. Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 22.II.1979 r. przyznała jej pełną rentę rodzinną od dnia 22.XII.1974 r. po ustaleniu, iż zgłosiła ona wniosek o rentę w dniu 22.XII.1977 r. Nie uwzględniono natomiast żądania wnioskodawczyni o wypłatę tej renty od momentu utraty uprawnień przez jej brata Jerzego, gdyż w myśl art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e. należne świadczenie rentowe nie wypłacone na skutek błędu organu rentowego można przyznać jedynie za 3 lata wstecz od daty wniosku zainteresowanego. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, do którego odwołała się wnioskodawczyni, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości następującej treści: "Czy zainteresowanej przysługuje prawo do pełnej renty rodzinnej wypadkowej od ustania prawa do połowy tej renty w stosunku do innej osoby, jeżeli ta osoba nie zawiadomiła organu rentowego, a ten z kolei zaniedbał przeprowadzenia dochodzenia, że w stosunku do niej ustało prawo do renty rodzinnej?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył co następuje:Niepodjęcie przez organ rentowy z urzędu czynności zmierzających do ustalenia, czy zachodzą nadal warunki do wypłacania renty rodzinnej osobie uczęszczającej do szkoły, przez żądanie od niej - zgodnie z przepisami § 43 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347) - zaświadczenia wydanego przez tę szkołę, stanowi błąd organu rentowego w ocenie sytuacji pozostałych osób uprawnionych do renty rodzinnej i uzasadnia w świetle przepisów art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) przyznanie im podwyższonej renty za okres 3 lat wstecz od dnia zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sprawy lub od daty wydanej w sprawie decyzji z urzędu.Organ rentowy ma bowiem prawo - na podstawie art. 89 ust. 1 cytowanej ustawy o p.z.e. - żądać od osób uprawnionych do świadczeń zawiadamiania o okolicznościach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, ich wysokość oraz na wypłatę lub wstrzymanie wypłat; równocześnie na organie rentowym spoczywa prawny obowiązek badania i ustalania tych okoliczności z urzędu. Brak jest natomiast w przepisach ustawy emerytalnej podstawy do przyjęcia dalej idącej - niż przewidziana w cytowanym art. 75 ust. 2 pkt 2 tej ustawy - odpowiedzialności organu rentowego za skutki błędnego ustalenia wysokości renty rodzinnej, niezależnie od przyczyn i okoliczności nieprzyznania osobie uprawnionej tej renty w należnej jej wysokości.Są to bowiem przepisy, które w sposób szczególny regulują odpowiedzialność organu rentowego za następstwa błędu tego organu, i nie podlegają wykładni rozszerzającej.Pogląd powyższy wyrażony został także w sprawie przez Centralną Radę Związków Zawodowych oraz przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL.Skoro zaś wnioskodawczyni została przyznana renta rodzinna w pełnej wysokości za okres 3 lat wstecz od dnia zgłoszenia przez nią wniosku, to należało oddalić jej odwołanie od orzeczenia Rady Nadzorczej (art. 61 w zw. z art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.