II URN 100/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: J. Knap (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Leona G. przeciwko Zachodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w P. o zwiększenie emerytury kolejowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 16 stycznia 1981 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz orzeczenie Komisji Odwoławczej do Spraw Emerytalnych przy Ministrze Komunikacji z dnia 4.XI.1980 r. i zmieniając decyzję Zachodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w P. z dnia 13.IX.1980 r. przyznał Leonowi G. za okres od dnia 18.V.1978 r. do dnia 23.IV.1980 r. oprócz przyznanej emerytury kolejowej połowę renty inwalidzkiej z wypadku przy pracy; w pozostałym zakresie oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Leon G. ur. dnia 1.IV.1909 r., pobierał od dnia 18.XI.1955 r. kolejową rentę inwalidzką III grupy inwalidów w związku z wypadkiem w zatrudnieniu z dnia 3.VI.1955 r. Nadal kontynuował on zatrudnienie na kolei. Decyzją Dyrekcji OKP w P. wobec osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego przyznano mu z dniem 1.VI.1969 r. kolejową emeryturę "w miejsce dotychczas pobieranej renty inwalidzkiej wypadkowej".W dniu 24.VII.1980 r. wnioskodawca wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o podwyższenie przyznanej emerytury o połowę renty inwalidzkiej wypadkowej na podstawie art. 23 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) oraz przepisów ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) za czas od 1 maja 1977 r.Zachodnia Dyrekcja Okręgowa KP w P. decyzją z dnia 13.IX.1980 r. uwzględniła żądanie wnioskodawcy, poczynając od dnia 24.IV.1980 r., to jest za trzy miesiące wstecz od daty złożenia wniosku.W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wyjaśnił, że w czerwcu 1980 r. przypadkowo dowiedział się o możliwości podwyższenia emerytury o połowę renty inwalidzkiej wypadkowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 marca 1977 r. i zarzucił, że z winy organu rentowego pozbawiony został podwyższenia świadczenia za okres od dnia 1.V.1977 r. do dnia 24.IV.1980 r. Zdaniem wnioskodawcy Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w P. dysponowała wszelkimi danymi do tego, by dokonać z urzędu podwyższenia emerytury.Komisja Odwoławcza do Spraw Emerytalnych przy Ministrze Komunikacji orzeczeniem z dnia 4.XII.1980 r. nie uwzględniła odwołania wnioskodawcy. Komisja ta wyszła z założenia, że w sytuacji zbiegu uprawnień do emerytury i renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy renta podlegała zawieszeniu. W związku z tym zgodnie z art. 12 powołanej ustawy z dnia 31 marca 1977 r. podwyższenie emerytur i rent zawieszonych uzależnione jest od wniosku zainteresowanego.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 16.I.1981 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy. Sąd w całości podzielił stanowisko organu rentowego i odwoławczego.W dniu 13.VII.1981 r. złożona została w Sądzie Najwyższym rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości od wyroku z dnia 16.I.1981 r., w której wniesiono o uchylenie tego wyroku tudzież orzeczenia Komisji Odwoławczej do Spraw Emerytalnych przy Ministrze Komunikacji z dnia 4.XII.1980 r. i decyzji Zachodniej Dyrekcji Okręgowej KP w P. z dnia 13.IX.1980 r. o przyznanie wnioskodawcy zwiększenia pobieranej przez niego emerytury kolejowej o połowę przysługującej mu renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy, poczynając od dnia 1.VII.1977 r. w ustawowej wysokości.Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 12 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) oraz art. 75 ust. 2 i art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 54 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10 z późniejszymi zmianami).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W stanie faktycznym sprawy decydująca o jej wyniku jest okoliczność, czy organ rentowy ustalając kwoty podwyżek emerytury wnioskodawcy, wynikających z ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43), obowiązany był zdecydować z urzędu o należnej emerytowi połowie renty inwalidzkiej z wypadku przy pracy, czy ewentualnie mogło to nastąpić dopiero na wniosek osoby zainteresowanej. Według art. 12 ustawy podwyżek emerytur, rent inwalidzkich oraz rent rodzinnych wynikających z ustawy dokonuje się z urzędu, a jeżeli prawo do tych świadczeń było zawieszone - na wniosek osoby zainteresowanej.W układzie stosunków stanowiących podłoże faktyczne sprawy nie chodzi o zawieszenie prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej w rozumieniu przepisów art. 65 ustawy o p.z.e. i wydanego na podstawie ust. 5 tego artykułu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 kwietnia 1977 r. w sprawie zawieszania prawa do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 11, poz. 45). Występuje tu wypadek zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury i renty. W takim razie zgodnie z dyspozycją art. 78 ust. 1 ustawy o p.z.e., wyrażając ogólną zasadę, wypłaca się jedno z tych świadczeń, a mianowicie wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Jednakże w myśl art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej na podstawie tej ustawy oraz do emerytury na podstawie innych przepisów wypłaca się zależnie od jej wyboru: 1) przysługującą rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo 2) emeryturę powiększoną o połowę renty inwalidzkiej. Do wnioskodawcy przepisy wymienionej ustawy mają zastosowanie od dnia 1.V.1977 r. z mocy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent.W polskim systemie prawa ubezpieczeniowego obowiązuje tryb działania przez organ rentowy z urzędu w razie zmian przepisów prawnych określających sytuację prawną emerytów i rencistów. Przepis art. 12 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. potwierdza tę zasadę.Oznacza to, że na podstawie tego przepisu organ rentowy z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 31 marca 1977 r. powinien był zdecydować z urzędu o istnieniu u wnioskodawcy Leona G. prawa do otrzymania połowy renty z wypadku przy pracy oprócz przyznanej emerytury. Wnioskodawca bowiem w przedmiocie wyboru wypowiedział się już w 1976 r., a organ rentowy dysponował od dnia 1.V.1977 r. pełnym materiałem umożliwiającym powzięcie wymaganej decyzji.Gdy zaś organ rentowy tego obowiązku nie wykonał, trzeba uznać, że dopuścił się błędu, o jakim mowa w art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e,. Ta sama ocena dotyczy stanowiska organów odwoławczych zajętego z rażącym naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów prawa w orzeczeniach zaskarżonych rewizją nadzwyczajną.Skoro więc rewizja nadzwyczajna okazała się uzasadniona co do zasady, należało uwzględnić jej wniosek z ograniczeniem wynikającym z art. 75 ust. 3 ustawy o p.z.e. w związku z ust. 2 tego artykułu. Wnioskodawca wniósł podanie o złożenie rewizji nadzwyczajnej w dniu 18.V.1981 r. Trzy lata wstecz liczone od tej daty obejmują okres od dnia 18.V.1978 r.Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 422 § 1 i art. 421 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. i art. 83 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 z późniejszymi zmianami).