III PRN 106/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: W. Formański (sprawozdawca), K. Zieliński. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana Ch. przeciwko Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w B. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Bartoszycach z dnia 30 czerwca 1969 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Bartoszycach do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w B. 15.000 zł zadośćuczynienia za krzywdę w związku z nieszczęśliwym wypadkiem, jakiemu uległ w dniu 17.V.1968 r. podczas pracy w tej Spółdzielni. Powód twierdził, że jako więzień odbywający karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w B., został skierowany przez tenże Zakład do pracy w pozwanej Spółdzielni w charakterze murarza i w czasie robót przy kapitalnym remoncie budynku pozwanej uległ wypadkowi, następstwem czego jest trwałe kalectwo w postaci utraty słuchu prawego ucha. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 30.X.1968 r. C 427/68 pozew odrzucił, wyrażając pogląd, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23.I.1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) sprawa należy "do kompetencji komisji powypadkowej oraz zakładowej terenowej komisji rozjemczej".W dniu 28 czerwca 1969 r. powód ponownie wystąpił z powództwem przeciwko wymienionej Spółdzielni o odszkodowanie. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 1969 r. po raz drugi odrzucił pozew z powołaniem się na przepis art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. uznając, że sprawa powinna być rozpatrzona w trybie przewidzianym dla dochodzenia świadczeń określonych w ustawie z dnia 23.I.1968 r. Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego, oparta na zarzutach rażącego naruszenia przepisów prawa, a w szczególności art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 417 § 1 i 445 § 1 k.p.c., podlega - jako uzasadniona - uwzględnieniu.Pomijając już - skoro Sąd Powiatowy uznał, że chodzi o roszczenie z wypadku przy pracy w dniu 17.V.1968 r. - proceduralne uchybienie przepisowi art. 463 § 1 k.p.c., który nie zezwala odrzucać pozwu w razie stwierdzenia przez sąd niedopuszczalności drogi sądowej w sprawie o roszczenie pracownicze, jak również naruszenie art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 23.I.1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy i § 17 rozp. Rady Ministrów z dnia 18.VI.1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 144), stosownie do których poszkodowani z wypadków przy pracy powstałych między 1 stycznia a 31 sierpnia 1968 r. mogą dochodzić przed sądem od uspołecznionego zakładu pracy jednorazowych odszkodowań z art. 445 i 446 k.c. - trafny jest w szczególności zarzut, że Sąd Powiatowy nie rozważył, iż powołana ustawa o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy normuje tylko zakres i tryb dochodzenia roszczeń przez pracowników uspołecznionych zakładów pracy, którzy ulegli wypadkom przy pracy, bądź rodzin wyżej wymienionych, natomiast nie obejmuje swym działaniem wypadków, jakim uległy osoby nie będące pracownikami uspołecznionych zakładów pracy, chociażby wykonywały tam prace na podstawie specjalnych tytułów.Powód nie był pracownikiem pozwanej Spółdzielni, został natomiast skierowany do niej w okresie odbywania kary pozbawienia wolności przez zakład karny, w którym przebywał. Jak z powyższego wynika, wykonywana przez powoda praca miała swoje źródło nie w umowie o pracę, lecz w nakazie administracyjnym zarządu zakładu karnego. Powód, jako więzień, miał obowiązek stosowania się do tego nakazu wydanego w trybie wykonywania kary pozbawienia wolności. Fakt ten jednak nie mógł spowodować nawiązania stosunku pracy między powodem a pozwaną. Wyrządzenie szkody więźniowi rodzi pozaumowny stosunek cywilnoprawny, uzasadniający odpowiedzialność deliktową. Do roszczenia odszkodowawczego więźnia nie stosuje się przepisów ustawy z 23.I.1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy, natomiast powód może dochodzić swych roszczeń na zasadach ogólnych, w drodze powództwa przed właściwym sądem.W związku z powyższym odrzucenie pozwu nastąpiło bezpodstawnie i z naruszeniem zarówno powołanych wyżej przepisów prawa, jak i interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, związanego z uprawnieniami obywatela do dochodzenia roszczeń z tytułu nieszczęśliwych wypadków przed powołanym w tym celu organem, co z kolei powoduje - z mocy art. 388 § 1 k.p.c. w związku z art. 423 § 1 k.p.c. - uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu będzie również rozważenie ewentualnej potrzeby dopozwania Skarbu Państwa jako współodpowiedzialnego oraz - w konsekwencji - uznania się za sąd niewłaściwy i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do rozpoznania jako właściwemu z mocy art. 17 pkt 3 k.p.c.