III PRN 28/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, J. Rumszewicz-Nanysowa.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przeciwko Jadwidze W., Janinie P. i Zdzisławowi W. o wydanie nakazu zapłaty na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od prawomocnego nakazu zapłaty Państwowego Biura Notarialnego w Elblągu z dnia 19 stycznia 1971 r.,uchylił zaskarżony nakaz zapłaty w części zasądzającej ponad kwotę 800 zł i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powszechnemu w Elblągu do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Państwowego Biura Notarialnego w Elblągu w dniu 14 stycznia 1971 r. powodowa Spółdzielnia żądała wydania na podstawie wekslu nakazu zapłaty, zasądzającego solidarnie od Jadwigi W., Janiny P. i Zdzisława W. kwoty 7.939,55 zł z 10% od dnia 1 września 1970 r.Pozwana Jadwiga W. była zatrudniona u powódki w charakterze materialnie odpowiedzialnej sprzedawczyni kiosku. W dniu 12 lipca 1970 r. pozostawiła kasetkę wraz z kluczem, z której nie ustaleni sprawcy dokonali kradzieży 800 zł. W związku z pozostawieniem przez pozwaną klucza w kasetce PZU odmówił wypłaty odszkodowania na rzecz powódki. Te okoliczności są niesporne, jak również jest niesporne, że w dniu 1 sierpnia 1970 r. komisja remanentowa stwierdziła braki towarowe wartości 7.139,55 zł. Według twierdzeń Spółdzielni początkowo przypuszczano, że w nocy z 30 na 31 lipca 1970 r. było dokonane kolejne włamanie do kiosku, z którego zabrano różne towary, w związku z czym zrazu nie obciążono pozwanej odpowiedzialnością za powstałą szkodę. Skoro jednak organy Milicji Obywatelskiej po przeprowadzonym dochodzeniu nie stwierdziły wówczas włamania do kiosku, w związku z czym PZU odmówił wypłaty odszkodowania, powódka wystąpiła z powództwem przeciwko sprzedawczyni kiosku oraz dwóm poręczycielom wekslowym.Nakazem zapłaty z dnia 19 stycznia 1971 r. zobowiązano troje pozwanych solidarnie do zapłacenia 7.939,5 zł z 8% od dnia 14 stycznia 1971 r.Wobec nieuiszczenia w terminie opłaty od zarzutów przeciwko nakazowi zapłaty oraz wobec nieuwzględnienia przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku zażalenia pozwanej Jadwigi W. nakaz zapłaty uprawomocnił się.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego nakazu zapłaty w części zasądzającej ponad kwotę 800 zł zarzucił rażące naruszenie art. 496 i 489 k.p.c., jak również naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, i wniósł o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części oraz o przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Powiatowemu do rozpoznania.W świetle zawartych w rewizji wywodów prawomocny nakaz zapłaty w części zasądzającej ponad kwotę 800 zł jest rażąco niesłuszny, w następstwie błędnych założeń faktycznych, wywołanych wadliwym postępowaniem organów Milicji Obywatelskiej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Jak wynika z akt Prokuratora Powiatowego w Elblągu oraz z przedstawienia Prokuratora Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 26 lutego 1973 r. w sprawach dotyczących włamań do kiosku nr 2 w S. dokonanych przez nieznanych sprawców, w nocy z 30 na 31 lipca 1970 r. zostało dokonane kolejne włamanie do kiosku nr 2 w S., skąd sprawcy włamania dokonali zaboru różnych towarów. O dokonanym włamaniu pozwana powiadomiła organy Milicji Obywatelskiej oraz władze przełożone; zarządziły one spis kontrolny braków, w wyniku którego ustalono niedobór wartości 7.139,55 zł.W postępowaniu wyjaśniającym Prokuratury Wojewódzkiej ustalono, że Komenda Powiatowa Milicji Obywatelskiej przekazała Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń błędną i nie odpowiadającą rzeczywistemu stanowi informację dotyczącą włamania w nocy z 30 na 31 lipca 1970 r. do kiosku nr 2 w S., stwierdzając, jakoby "sprawcy do wewnątrz kiosku nie weszli, gdyż zostali spłoszeni przez patrol MO, i kradzieży nie dokonali". Na skutek tej błędnej informacji Państwowy Zakład Ubezpieczeń odmówił wypłaty odszkodowania w wysokości 7.139,55 zł.Błędna informacja organów Milicji Obywatelskiej spowodowała niesłuszną odmowę wypłaty odszkodowania przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń z tytułu szkód wyrządzonych dokonanym przez nie ustalonych sprawców zaborem, a ponadto wystąpienie z powództwem przeciwko Jadwidze W. o naprawienie stwierdzonej szkody.Z tych więc względów zaskarżony nakaz zapłaty nie może być utrzymany w mocy, gdyż narusza rażąco prawo materialne, skoro w ujawnionych okolicznościach - w konfrontacji ze stanem rzeczywistym - brak było przewidzianych w art. 471 k.c. podstaw do przypisania pozwanej sprzedawczyni odpowiedzialności odszkodowawczej, a tym samym podstaw do wypełnienia przez Spółdzielnię wekslu gwarancyjnego kwotą równą wysokości wyliczonego niedoboru i do dochodzenia od pozwanych tej należności.Zaskarżony nakaz narusza również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ze względu na bezpodstawne obarczenie pozwanych - pracowników obowiązkiem uiszczenia nienależnych od nich kwot, których ściągnięcie podważałoby egzystencje pozwanych i ich rodzin.Uchylenie prawomocnego nakazu zapłaty wydanego na podstawie wekslu, jeśli podstawą uchylenia był podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut nieistnienia zobowiązania będącego podstawą wystawienia wekslu, powoduje konieczność merytorycznego rozpoznania sprawy, podobnie jak to ma miejsce po wniesieniu przez pozwanego zarzutów, o których mowa w art. 491 § 1 k.p.c. Ponieważ rozpatrywanie zarzutów nie należy do zakresu działania państwowego biura notarialnego, które stosownie do art. 489 § 1 k.p.c. może odmówić wydania nakazu zapłaty jedynie na skutek niedopełnienia przez powoda wymagań o charakterze formalnym określonych w art. 486 i 487 k.p.c., sprawa podlega zgodnie z art. 422 k.p.c. przekazaniu do rozpoznania wobec braku podstaw do rozstrzygnięcia przedmiotu sporu - sądowi właściwemu w myśl art. 481 k.p.c.Należy również stwierdzić, że nakaz zapłaty, jako mający skutki prawomocnego wyroku w razie niewniesienia zarzutów (art. 494 § 2 k.p.c.), podlega uchyleniu wyrokiem.