III PRN 73/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: W. Masewicz (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta K. przeciwko Powiatowemu Zarządowi Dróg Lokalnych w O. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w O. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 1 października 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Powiatowego w Ostrołęce z dnia 31 maja 1971 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Ostrołęce do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanych: Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych w O. i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat Powiatowy w O. kwoty 37.340 zł, twierdząc, że był zatrudniony w charakterze pracownika fizycznego w pozwanym Powiatowym Zarządzie Dróg Lokalnych i w miesiącu wrześniu 1964 r., na skutek załamania się stropu na budowie prowadzonej przez ten Zarząd, uległ wypadkowi przy pracy. Wypadek nastąpił w czasie nakładania płyt żużlowych na dach, na skutek załamania się tzw. podciągu, na którym opierała się konstrukcja dachu. Powód spadł z wysokości 4,25 m i doznał złamania ręki oraz - w następstwie odniesionego uszkodzenia ciała - trwałego kalectwa, ograniczającego zdolność do pracy.Pozwani w odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa, zarzucając przede wszystkim przedawnienie roszczeń powoda.Wyrokiem z dnia 31 maja 1971 r. Sąd Powiatowy w Ostrołęce oddalił powództwo, uznając, że wobec wniesienia pozwu po upływie ponad 6 lat od daty wypadku roszczenie powoda uległo przedawnieniu na podstawie art. 442 § 1 k.c.Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego w Warszawie wyrokiem z dnia 1 października 1971 r. oddalił rewizję powoda, opartą na zarzutach niedostatecznego wyjaśnienia sprawy oraz naruszenia prawa materialnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że nie zachodzą podstawy do przyjęcia, iż szkoda, jaką powód poniósł, wynikła ze zbrodni lub występku.Wyrok Sądu Wojewódzkiego oraz poprzedzający go wyrok Sądu Powiatowego w Ostrołęce z dnia 31 maja 1971 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną w dniu 4 sierpnia 1972 r. Prokurator Generalny PRL, zarzucając, że wyroki te wydane zostały z rażącym naruszeniem cytowanych na wstępie przepisów prawa oraz z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, związanego ze szczególną ochroną uprawnień pracowniczych.Rewizja nadzwyczajna, domagająca się uchylenia obu wyroków i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, podnosi, że okoliczności sprawy, a zwłaszcza fakt, że wypadek nastąpił na skutek katastrofy budowlanej oraz że uległ mu pracownik w wieku zaledwie 22 lat, nakładał na obydwa wyrokujące w sprawie sądy obowiązek szczególnie wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności wypadku.Zdaniem rewizji nadzwyczajnej przebieg postępowania w omawianej sprawie wskazuje, że Sądy obydwu instancji z rażącym naruszeniem przepisów art. 3 § 2, art. 213 § 1, art. 316 § 1 i art. 460 § 1 k.p.c. obowiązku tego należycie nie wypełniły.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nastąpiło bez wszechstronnego wyjaśnienia jej istotnych okoliczności.Jak wynika z treści karty wypadku przy pracy, wypadek nastąpił przy zakładaniu płyt żużlowych na dach, na skutek załamania się podciągu podpierającego krokwie dachu.Lakoniczność informacji co do przebiegu wypadku, zawartej w karcie wypadku, nie pozwalała - bez zasięgnięcia opinii biegłego do spraw budowlanych - na prawidłowe ustalenie rzeczywistej przyczyny wypadku. Jednakże nawet na podstawie tego materiału dowodowego, jaki zebrany został w sprawie, a w szczególności w świetle zarządzeń powypadkowych, do głównych przyczyn wypadku należało zaliczyć brak nadzoru technicznego nad wykonywanymi robotami i wady prefabrykatów użytych do montażu dachu. Zachodził zatem duży stopień prawdopodobieństwa, że wypadek był następstwem jaskrawych naruszeń przepisów prawa budowlanego (Dz. U. z 1961 r. Nr 7, poz. 46), które w rezultacie wprowadziły bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia pracowników zatrudnionych na budowie.Zgodnie z art. 23 ust. 1 prawa budowlanego do podstawowych obowiązków projektanta należy m.in. zaprojektowanie inwestycji budowlanej i poszczególnych obiektów budowlanych w sposób odpowiadający założeniom inwestycji, normatywom technicznym projektowania, wymaganiom bezpieczeństwa ludzi i mienia. Załamanie się konstrukcji dachu w obiekcie, przy którym powód pracował, bez jakiegokolwiek przyczynienia się ze strony zatrudnionych pracowników i bez wpływu czynników zewnętrznych, osłabiających wytrzymałość samej konstrukcji budowlanej, uzasadnia przypuszczenie, że katastrofa budowlana nastąpiła na skutek rażących zaniedbań obowiązku wynikającego z art. 23 ust. 1 prawa budowlanego - bądź w fazie projektowania obiektu lub oceny wytrzymałości jego poszczególnych elementów, bądź w fazie prac budowlano-montażowych.Przypuszczenia te, które powinny być sprawdzone przez Sąd Powiatowy w czasie ponownego rozpoznania sprawy, mogą - w razie ich potwierdzenia się - uzasadniać wniosek, że wypadek, jakiemu uległ powód, jest następstwem takich zaniedbań ze strony osób projektujących obiekt budowlany lub nadzorujących przebieg robót budowlano-montażowych, które mają znamiona występku, określonego przez przepisy prawa karnego obowiązujące w czasie, w którym wypadek nastąpił. Jeśli się przyjmie - zgodnie z ustalonym w tym przedmiocie orzecznictwem Sądu Najwyższego - że do uznania, iż szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, nie jest konieczny prejudykat w postaci prawomocnego wyroku skazującego, lecz wystarcza ustalenie przez sąd cywilny podmiotowych i przedmiotowych znamion czynu karalnego, nie byłoby przeszkód do uznania, że czyn taki został w rozpatrywanym wypadku istotnie popełniony, aczkolwiek brak jest danych co do tego, czy wina konkretnych osób za wynikłą katastrofę była analizowana w postępowaniu przygotowawczym lub sądowym.W każdym razie materiał dowodowy zebrany w sprawie nakazuje przyjąć, że co najmniej wątpliwa jest podstawowa przesłanka, na której sądy obu instancji oparły swe rozstrzygnięcie, iż szkoda jest następstwem jedynie czynu niedozwolonego, nie mającego cech zbrodni lub występku.Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd powinien skorzystać z uprawnień, jakie przyznają mu art. 5 i 460 § 1 k.p.c., i pouczyć powoda o tym, że niezależnie od roszczeń majątkowych zgłoszonych w pozwie może on dodatkowo domagać się ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c. odpowiedzialności pozwanego Powiatowego Zarządu Dróg Lokalnych za ewentualne przyszłe szkody, jakie mogą wyniknąć z wypadku, któremu uległ.Okoliczność, że zaskarżony wyrok zapadł - jak wynika z przytoczonych rozważań - z rażącym naruszeniem przepisów prawa, nie zwalnia Sądu Najwyższego od obowiązku rozważenia, czy uzasadniony jest także i drugi zarzut rewizji nadzwyczajnej, a mianowicie zarzut naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Rozważając sprawę z tego punktu widzenia, Sąd Najwyższy stwierdza, że z reguły wyrok sądu oddalający - bez wnikliwego i wszechstronnego rozważenia sprawy - roszczenia pracownika poszkodowanego w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej nie może być uznany za zgodny z generalną linią polityki Państwa, wyrażającą się w dążeniu do wyrównania strat materialnych pracowników, którzy w czasie pracy doznali uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.Wobec tego, że zarzuty rewizji nadzwyczajnej okazały się uzasadnione, zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 368 pkt 3 w związku z art. 423 k.p.c.).