III PRN 90/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: W. Formański, M. Piekarski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kopalni Węgla Kamiennego "Janina" w L. przeciwko Tadeuszowi B. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 20 grudnia 1968 r.,uchyla wymieniony wyżej wyrok i oddala rewizję powodowej Kopalni od wyroku Sądu Powiatowego w Chrzanowie z dnia 27 sierpnia 1968 r. I C 754/68;odstępuje od obciążenia tej Kopalni opłatą od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneKopalnia Węgla Kamiennego "Janina" w L. w poziwe wniesionym w dniu 30 lipca 1968 r. do Sądu Powiatowego w Chrzanowie przeciwko Tadeuszowi B. domagała się zmiany wysokości renty uzupełniającej, zasądzonej od niej na rzecz pozwanego prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 2 stycznia 1968 r. w kwocie po 500 zł miesięcznie, przez jej obniżenie:a) za okres od 1.I.1968 r. do 31.XII.1968 r. - do kwoty 406 zł miesięcznie,b) za okres od 1.I.1969 r. do 31.XII.1969 r. - do kwoty 312 zł miesięcznie orazc) po dniu 1.I.1970 r. - do kwoty 217 zł miesięcznie.Powołana Kopalnia, opierając powództwo na przepisie art. 907 § 2 k.c., powołała się w uzasadnieniu swego żądania na podwyższenie inwalidzkiej renty wypadkowej otrzymywanej przez pozwanego w wysokości 1.417 zł miesięcznie do kwot:a) w okresie od 1968 r. - 1.511 zł miesięcznie,b) w okresie od 1969 r. - 1.605 zł miesięcznie orazc) w okresie od 1.I.1970 r. - 1.700 zł miesięcznie,upatrując w podwyższeniu tej renty płaconej przez ZUS zmianę okoliczności uzasadniającą zmniejszenie renty odszkodowawczej, którą obowiązana jest płacić pozwanemu na mocy wskazanego wyżej orzeczenia sądowego, jako odpowiedzialna w 70% za skutki jego wypadku przy pracy.Sąd Powiatowy w Chrzanowie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 1968 r. oddalił powództwo, jako nieuzasadnione, ponieważ Sąd Wojewódzki wyrokował (określając wysokość należnej poszkodowanemu renty) w czasie obowiązywania przepisów przewidujących wspomnianą podwyżkę rent, obniżenie zaś należnej poszkodowanemu renty niweczyłoby społeczny sens ogólnej podwyżki rent inwalidzkich (art. 5 k.c.), przy czym powodowa Kopalnia nie wskazała innych podstaw żądania opartego na art. 907 § 2 k.c.Sąd Wojewódzki w Krakowie, w wyniku rozpoznania sprawy na skutek rewizji powodowej Kopalni, wyrokiem z dnia 20 grudnia 1968 r. zmienił zaskarżone orzeczenie przez obniżenie należnej pozwanemu renty odszkodowawczej zgodnie z żądaniem pozwu.Sąd Wojewódzki uznał, że zasądzona pozwanemu w wyniku wcześniejszego procesu renta uzupełniająca wyrównuje różnicę między zarobkami, jakie by uzyskiwał, gdyby nie uległ wypadkowi, a otrzymywaną rentą inwalidzką z ZUS-u, wobec czego podwyższenie ostatnio wymienionej renty uzasadnia stosowne obniżenie na podstawie art. 907 § 2 k.c. renty uzupełniającej.Sąd Wojewódzki uznał również, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 5 k.c., gdyż dokonana z dniem 1 stycznia 1968 r. podwyżka rent i emerytur miała na celu poprawę warunków bytowych osób utrzymujących się wyłącznie z zaopatrzenia świadczonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, natomiast pozwany, pobierając rentę odszkodowawczą obok renty inwalidzkiej, nie zalicza się do tej kategorii osób.Dnia 9 września 1970 r. Prokurator Generalny PRL wniósł na skutek podania i w interesie pozwanego rewizję nadzwyczajną od wymienionego wyroku Sądu Wojewódzkiego zarzucając, że wyrok ten został wydany z rażącym naruszeniem art. 907 § 2 k.c. oraz art. 366 i 387 k.p.c. tudzież z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Skarżący wywiódł, że w myśl wskazanych wyżej przepisów prawa przewidziana w art. 907 § 2 k.c. zmiana czasu trwania albo wysokości prawomocnie zasądzonej renty służy jej dostosowaniu do zmienionych - po uprawomocnieniu się wyroku zasądzającego rentę - okoliczności, których w chwili orzekania o rencie nie można było przewidzieć i ustalić (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dn. 23.X.1954 r. I CO 41/54 - OSN 1956 r., poz. 3). Natomiast - zdaniem skarżącego - w chwili zasądzenia renty, której obniżenia Kopalnia żądała, zasady podwyższenia rent i emerytur górniczych były już podane do publicznej wiadomości. Ponadto, wbrew poglądowi wyrażonemu w wyroku zaskarżonym rewizją nadzwyczajną, stopniowo wprowadzone od dnia 1 stycznia 1968 r. podwyżki emerytur i rent zmierzały do poprawy bytu wszystkich osób pobierających zaopatrzenie z funduszu ubezpieczenia społecznego i do dostosowania wypłacanych z tych funduszy świadczeń do zmian cen oraz płac, które nastąpiły w latach poprzednich.Obniżenie renty odszkodowawczej ustalonej prawomocnie na domiar w ramach zarobków uzyskiwanych przed upływem szeregu lat od chwili utraty przez poszkodowanego zdolności do pracy, wyłącznie na tej podstawie, że w okresie znacznie późniejszym nastąpiła podwyżka renty inwalidzkiej uiszczanej z funduszu ubezpieczenia społecznego, zatarłoby społeczny efekt reformy systemu rentowego. Dlatego też zgodnie ze wskazaniami wyrażonymi w piśmie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 29 lipca 1969 r. nr U 531-20/69 uspołecznione zakłady pracy zaniechały powództw o obniżenie rent odszkodowawczych w związku z podwyżką rent i emerytur, a w sprawach znajdujących się w toku wycofały pozwy, dopuszczając do umorzenia postępowania.Z tych przyczyn zaskarżone odmienne rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego narusza wymienione wyżej przepisy, godząc w zasadę jednakowego stosowania prawa względem wszystkich obywateli. Ponadto zaskarżone orzeczenie, obniżając bezpodstawnie rentę odszkodowawczą należną ciężko poszkodowanemu w wypadku przy pracy pracownikowi, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i z tego względu Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną mimo wniesienia jej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku (art. 421 § 2 k.p.c.), uchylił wymieniony wyrok z mocy art. 422 § 1 k.p.c. i oddalił rewizję powodowej Kopalni od wyroku Sądu Powiatowego w Chrzanowie z dnia 27.VIII.1968 r. Słusznie bowiem Sąd Powiatowy oddalił powództwo o obniżenie renty, zwłaszcza że przy jej wymiarze w poprzednim procesie nie uwzględniono podwyżki zarobków górników dokonanej w 1968 r. Podwyżka ta niweluje w zakresie objętym niniejszym procesem różnice wynikłe z podwyższenia rent z ubezpieczenia społecznego. Słusznie w rewizji nadzwyczajnej zaznaczono, że w poprzednim procesie zasądzono na rzecz powoda rentę obliczoną na podstawie zarobków uzyskiwanych przed laty przez powoda. Tymczasem zaś zarobki górników uległy podwyższeniu.Ponadto wbrew ocenie Sądu Wojewódzkiego dochodzenie tylko względem powoda obniżenia renty wyłącznie na skutek podwyżki świadczeń z ubezpieczenia społecznego, mimo że zgodnie z dyspozycją organów nadrzędnych podwyżka tych świadczeń nie usprawiedliwia takiego roszczenia w odniesieniu do innych osób należących do świata pracy i znajdujących się w analogicznym położeniu, byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym celem art. 907 k.c. w świetle art. 5 k.c. Dlatego też odmienna wykładnia tych przepisów zastosowana w zaskarżonym wyroku nie mogła się utrzymać.