III PRN 94/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: T. Szymanek, W. Masewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Artura S. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "V". w W. o rentę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 1972 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW dniu 13.I.1964 r. powód uległ wypadkowi przy pracy i został zaliczony do II grupy inwalidów. Na jego rzecz zasądzono od pozwanej Kopalni rentę uzupełniającą po 1.470 zł miesięcznie. Podstawą obliczenia renty były zarobki osiągane przez powoda przed wypadkiem w wysokości 4.420 zł oraz fakt, że w 1/4 części przyczynił się on do powstania szkody. Nie uwzględniono natomiast tzw. 13 pensji.W listopadzie 1969 r. powód - w nowym procesie - domagał się podwyższenia renty uzupełniającej, powołując się na podwyżkę zarobków w górnictwie oraz na fakt, że górnicy corocznie otrzymują tzw. 13 pensję.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 26.II.1970 r. podwyższył powodowi rentę uzupełniającą za czas od 1.I. do 31.XII.1969 r. o 59 zł miesięcznie, oddalił powództwo w pozostałej części, a w zakresie tzw. 13 pensji pozew odrzucił.Sąd Wojewódzki uchylił ten wyrok w części oddalającej powództwo, a Sąd Powiatowy, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zasądził od pozwanej Kopalni na rzecz powoda dodatkową rentę uzupełniającą po 772 zł miesięcznie za czas od 1.I. do 31.XII.1969 r. i po 691 zł miesięcznie od 1.I.1970 r.Rewizję powoda od tego wyroku Sąd Wojewódzki oddalił.Sądy obu instancji oparły się na złożonym przez pozwaną wykazie z dnia 22.X.1970 r., z którego wynikało, że średni zarobek netto górników strzałowych na oddziale XI - gdzie poszkodowany ostatnio pracował - wynosił 5.369 zł miesięcznie.W czerwcu 1971 r. powód złożył skargę o wznowienie postępowania, twierdząc, że po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki dowiedział się, iż zarobki górników strzałowych w 1969 r. wynosiły średnio 6.249 zł.Skarga o wznowienie postępowania została oddalona. Sąd Wojewódzki wprawdzie ustalił, że zestawienie zarobków, przedstawione przez Kopalnię, nie odpowiadało rzeczywistości, ale pomimo to skarga o wznowienie postępowania nie mogła być uwzględniona, ponieważ okoliczność ta nie miała wpływu na prawidłowe określenie wysokości renty uzupełniającej należnej powodowi.W niniejszej sprawie bowiem Sąd przyjął za podstawę ustalenia renty zarobki powoda w kwocie 4.420 zł i w następnym procesie mógł już uwzględnić tylko 10-procentową podwyżkę płac w górnictwie oraz ewentualnie tzw. 13 pensję. Wówczas hipotetyczne zarobki powoda kształtowałyby się na poziomie 5.142 zł miesięcznie. Sąd przyjął natomiast - dla ustalenia wysokości renty uzupełniającej - kwotę wyższą o około 600 zł miesięcznie.Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając mu rażące naruszenie art. 412 § 1 k.p.c. oraz art. 907 § 2 k.c.W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że sprzeczne z wynikami postępowania dowodowego jest ustalenie Sądu Wojewódzkiego, iż zarobki powoda w 1969 r. nie przekraczały 5.142 zł w skali miesięcznej. To ustalenie oparł Sąd Wojewódzki na błędnej przesłance, a mianowicie że w sprawie niniejszej tylko regulacja płac w górnictwie, dokonana w grudniu 1968 r., mogła stanowić podstawę zmiany wysokości renty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W rewizji nadzwyczajnej wyrażony został pogląd, że jeżeli w procesie o zmianę wysokości renty (art. 907 § 2 k.c.) zostanie wykazana zmiana choćby jednej tylko istotnej okoliczności, to odżywa jak gdyby od nowa zagadnienie aktualnego określenia wysokości i czasu trwania renty uzupełniającej. Zobowiązuje to sąd do wzięcia pod uwagę wszelkich elementów, od których zależy wysokość i czas trwania aktualnej renty.Pogląd ten rzeczywiście znalazł odbicie w orzeczeniach cytowanych w rewizji nadzwyczajnej, choć były także orzeczenia zajmujące stanowisko odmienne. Ta rozbieżność orzecznictwa doprowadziła w konsekwencji do przekazania pytania prawnego składowi siedmiu sędziów SN, który w dniu 18.X.1972 r. w sprawie sygn. III PZP 25/72 podjął następującą uchwałę, wpisaną do księgi zasad prawnych: "W sprawie o zmianę wysokości renty ustalonej ugodą sąd uwzględnia w ramach zmiany stosunków - na podstawie art. 907 § 2 k.c. - tylko okoliczności powstałe po zawarciu ugody". Uchwała ta, z uwagi na argumentację przytoczoną w jej uzasadnieniu, odnosi się odpowiednio także do rent ustalonych wyrokiem. Dlatego też wykładnia art. 907 § 2 k.c. przedstawiona w rewizji nadzwyczajnej musi być uznana za nietrafną. Powód z mocy wyroku Sądu Powiatowego w Wałbrzychu z dnia 2.XI.1970 r., utrzymanego w mocy na skutek oddalenia rewizji powoda przez Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 3.II.1971 r., otrzymał nawet więcej, niż powinien był otrzymać przy prawidłowej wykładni art. 907 § 2 k.c. Okoliczność, jakie średnie zarobki górników strzałowych w 1969 r. wykazała pozwana Kopalnia, nie miała żadnego znaczenia, a dokument, na który powołuje się rewizja nadzwyczajna, nie jest środkiem dowodowym, który w myśl art. 403 § 2 k.p.c. uzasadniałby wznowienie postępowania. Powód w poprzednim postępowaniu miał możność ustosunkowania się do zestawienia zarobków górników przedstawionego przez pozwaną Kopalnię, czego jednak nie uczynił.Dlatego też okoliczność podana przez niego jako podstawa skargi o wznowienie postępowania nie mogła doprowadzić do uwzględnienia tej skargi.