III PRN 91/70

Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia żądała od pozwanego 33.568,60 zł tytułem wyrównania niedoboru w prowadzonym przez niego magazynie warzyw i owoców tej spółdzielni. Pozwany zarzucił, że znalazł dokumenty, którymi Spółdzielnia powinna go uznać i wniósł o zasięgnięcie opinii biegłego w celu sprawdzenia wyliczenia niedoboru, kwestionując prawidłowość wyliczenia (k. 28).Sąd Powiatowy zakreślił pozwanemu 10-dniowy termin do rozliczenia się z powodową Spółdzielnią i powiadomienia Sądu w tym terminie o wynikach rozliczenia.Spółdzielnia po upływie tego terminu zawiadomiła Sąd Powiatowy, że pozwany nie dokonał rozliczenia (k. 29).Ponieważ pozwany zmienił miejsce zamieszkania i nie zawiadomił o tym Sądu Powiatowego, zawiadomienie pozwanego o następnej rozprawie, wysłane pod jego poprzednim adresem, wymieniony Sąd postanowił pozostawić w aktach ze skutkiem doręczenia z mocy art. 136 § 2 k.p.c., po czym po rozprawie odbytej w nieobecności pozwanego ogłosił wyrok uwzględniający powództwo. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Powiatowy wskazał, że "wyjaśnienia powódki oraz fakt, że pozwany nie bierze udziału w sprawie i nie wykonanie polecenia sądu", pozwalają na zasądzenie od pozwanego całej kwoty dochodzonej pozwem.Powyższy wyrok uprawomocnił się wobec niezłożenia przez pozwanego w terminie rewizji.Dnia 14.IX.1970 r. Prokurator Generalny PRL wniósł "w interesie i na rzecz pozwanego" rewizję nadzwyczajną od tego wyroku, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu.Skarżący słusznie zarzucił, że Sąd Powiatowy oparł zaskarżone rewizją nadzwyczajną orzeczenie wyłącznie na treści pozwu, bez przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, bezpodstawnie uznał za wiarygodne dokumenty oraz wyliczenia stanowiące załączone do pozwu, mimo że wobec niewyjaśnienia zakresu czynności i warunków pracy pozwanego brak było podstaw do oceny, czy i w jakim zakresie niedobór jest następstwem okoliczności, za które pozwany ponosi odpowiedzialność. Ponadto Sąd Powiatowy obarczył pozwanego a nie powodową Spółdzielnię ciężarem dokonania rozliczenia i udowodnienia podstaw, uzasadniających przypisanie pozwanemu odpowiedzialności za wyliczony niedobór, co stanowi naruszenie art. 6 i 471 k.z., przez przerzucenie na pracownika ryzyka prowadzenia przedsiębiorstwa, w którym był on zatrudniony.Sąd Powiatowy z uchybieniem art. 136 § 2 k.p.c. pozostawił niedoręczone zawiadomienie o rozprawie w aktach sprawy wysunięty przepis pozostawienia ze skutkiem doręczenia pisma w aktach wówczas, gdy nowy adres nie jest sądowi znany, a strona zaniedbała zawiadomić sąd o zmianie adresu, jednakże zaniedbanie pozwanego w tym względzie nie miało znaczenia, ponieważ na niedoręczonym pozwanemu zwrotnym poręczeniem odbioru zawiadomienia o rozprawie organ pocztowy wymienił nowy adres pozwanego.Sąd Powiatowy nie rozpoznał wniosku pozwanego o zasięgnięciu opinii biegłego co do sprawdzenia dokonanego przez powodową Spółdzielnię wyliczenia niedoboru, mimo że przeprowadzenie tego dowodu było niezbędne ze względu na rozbieżności pomiędzy kwotami wymienionymi w pozwie a kwotami wskazanymi w załączonych do pozwu dokumentach rozliczeniowych. W szczególności z podliczenia kwot niedoborów podanych w poszczególnych wyliczeniach (k. 14, 15, 18 i 19) wynika, że łącznie kwota niedoborów wynosiła sumę 43.226,90 zł. Brak w wymienionej dokumentacji wyjaśnienia, na jakiej podstawie wyliczono niedobory i nadwyżki oraz czy zostały one zaliczone w poczet niedoborów. Dokument stanowiący kartę 16 akt, zgodnie z treścią pozwu ma wyrażać wynik półrocznej inwentury, w istocie zaś jest fakturą zakupu pomidorów z wolnego rynku. Nie wiadomo, czy ma ona uzasadniać ewentualne twierdzenie, że pozwany dokonał zakupu tych produktów i nie ujął ich w stanie magazynu, czy ma odzwierciedlać wynik wyliczenia ogólnego braku za okres półrocza, czy miałby być dowodem nielegalności zakupu.Sąd Powiatowy nie wziął również pod uwagę, że dołączone do pozwu dokumenty rozliczeń ziemniaków i warzyw (k. 18 i 19) za okres 10 miesięcy 1967 i 1968 r. dotyczą łatwo psujących się płodów rolnych, w których istnieją ubytki naturalne. Załączone do pozwu dokumenty nie pozwalają na ustalenie, przez jaki okres poszczególne partie tych towarów znajdowały się w magazynie i czy przy rozliczeniach uwzględniono ubytki naturalne.Sąd Powiatowy nie wyjaśnił także, czy opakowania, w których powstał niedobór, były odpowiednio przechowywanie i czy ewentualnie w jakim zakresie usprawiedliwione zużycie ich miało wpływ na niedobór. Obejmuje on także wyniki inwentur z dnia 15 i 28.VIII.1968 r., których nie dołączono do pozwu.Z tych przyczyn sprawdzenie wyliczeń niedoboru przez biegłego było konieczne dla wyjaśnienia sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia.Sąd Powiatowy powinien był także zbadać, dlaczego powodowa Spółdzielnia zatrudniała pozwanego na stanowisku magazyniera przez okres ponadroczny, po ujawnieniu w dniu 9 października 1967 r. znacznego niedoboru i dalszych niedoborów, jakkolwiek fakty te powinny były skłonić kierownictwo powodowej Spółdzielni do sprawdzenia, czy pozwany ma kwalifikacje do pełnienia powierzonych mu funkcji.W rewizji nadzwyczajnej zaznaczono, że wgląd w akta osobowe pozwanego pozwoliłby Sądowi Powiatowemu na stwierdzenie, że pozwany nie miał dostatecznych kwalifikacji do pełnienia obowiązków magazyniera, gdyż ma tylko podstawowe wykształcenie i poprzednio pracował jako traktorzysta w kółku rolniczym, nie posiadał więc żadnej praktyki w zakresie powierzonych mu przez Spółdzielnię czynności nie tylko magazyniera, lecz jednocześnie zaopatrzeniowca i kierowcy (k. 7-12).Sąd Powiatowy okoliczności tych nie rozważył i wydał zaskarżony wyrok z rażącym uchybieniem art. 3 § 2, 43 § 1, 232, 233 § 1, 278, 316 § 1 i 460 § 1 i 477 k.p.c., sugerując się niewypełnieniem przez pozwanego poleceń tego Sądu dotyczących rozliczenia się z powodową Spółdzielnią. Przeoczył jednak, że ciężar konkretyzacji udowodnienia dochodzonego odszkodowania spoczywa na powodowej Spółdzielni, a przypisany pozwanego brak należytej dbałości w obronie nie zwalnia powodowej Spółdzielni od wymienionego ciężaru i nie przerzuca na niego jako pracownika ryzyka związanego z działalnością gospodarczą Spółdzielni. Odmienna ocena prawna, leżąca u podstaw zaskarżonego wyroku, rażąco narusza wyżej wskazane przepisy prawa i interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej związanej z ochroną uprawnień pracowniczych, co uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej (art. 108 § 2, 421 § 2 i 422 § 1 k.p.c.).