III PU 10/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Meszorer. Sędziowie: S. Graban, W. Glabisz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugeniusza R. przeciwko Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.) o rentę inwalidzką, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Interesu Publicznego przy Trybunale Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 22 września 1961 r.,oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneSkarżący Eugeniusz B., urodzony w 1907 r., zgłosił dnia 11.X.1959 r. roszczenie o rentę inwalidzką.Skarżący załączył do wniosku o rentę zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. stwierdzające, że był zatrudniony od 1.IX.1952 r. do 30.IV.1954 r. jako nadzorca dróg w Wydziale Komunikacji, oraz zaświadczenie Prezydium GRN w O. stwierdzające, że był zatrudniony jako Przewodniczący tegoż Prezydium od 1.I.1955 r. do 31.III.1959 r. z wynagrodzeniem w ostatnim roku pracy po 1.000 zł miesięcznie.Ponadto skarżący złożył zaświadczenie tego Prezydium stwierdzające, że posiada on gospodarstwo rolne o przychodowości 5.510 zł.Skarżący podał, że dnia 14.VIII.1942 r. doznał utraty prawego oka, na dowód czego załączył zaświadczenie Niemieckiego Szpitala Polowego, i wyjaśnił, że wypadek nastąpił w czasie, gdy jako osoba cywilna został przez wojska niemieckie powołany na podwodę.Co do swojego zatrudnienia przed 1942 r., to skarżący w toku postępowania przed organem rentowym bliższych wyjaśnień nie złożył, natomiast przedstawił jedynie zaświadczenie Cukrowni w C. stwierdzające, że był zatrudniony od 14.X.1936 r. do 2.XII.1936 r. i od 8.XI.1937 r. do 6.XII.1937 r.Obwodowa komisja lekarska uznała skarżącego za inwalidę III grupy z powodu utraty wzroku jednego oka.Decyzją z dnia 13.XI.1959 r. organ rentowy oddalił roszczenie skarżącego, podając w uzasadnieniu, że nie spełnia on warunku określonego w art. 34 dekretu o p.z.e., gdyż nie stał się inwalidą w czasie zatrudnienia lub w ciągu 2 lat po ustaniu zatrudnienia.Na tę decyzję Eugeniusz B. wniósł skargę, w której domagał się przyznania renty inwalidzkiej. Do skargi załączył zaświadczenie Huty im. M. N. (wydane na podstawie akt personalnych) stwierdzające jego pracę od 11VII.1927 r. do 23.VII.1928 r., od 7.VI.1929 r. do 30.VII.1930 r. i od 16.V.1938 r. do 6.IX.1939 r.Ponadto skarżący podał, że od 7.IX.1937 r. do 15.V.1938 r. i od 7.IX.1939 r. do 15.V.1941 r. pracował jako dziesiętnik na robotach drogowych w rejonie gminy C.; fakt ten potwierdzili przesłuchani w toku postępowania sądowego świadkowie S. M. oraz Józef K.Wyrokiem z dnia 22.IX.1961 r. Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał skarżącemu rentę inwalidzką III grupy do dnia 10.VII.1959 r. Sąd podał w uzasadnieniu, że w okresie między 1924 r. a 1939 r. skarżący pracował, a od września 1939 r. do maja 1941 r. był zatrudniony jako dróżnik. Po Wyzwoleniu był on zatrudniony od 1952 r. Skarżący spełnia zatem warunki z art. 34 dekretu o p.z.e., gdyż od zakończenia pracy w maju 1941 r. do daty powstania inwalidztwa w sierpniu 1942 r. upłynęło mniej niż 2 lata.Od tego wyroku Rzecznik Interesu Publicznego przy Trybunale Ubezpieczeń Społecznych wniósł rewizję nadzwyczajną, w której domagał się zmiany wyroku oraz zatwierdzenia decyzji organu rentowego z dnia 13.XI.1959 r., zarzucając naruszenie art. 34 ust. 1 i art. 38 ust. 2 dekretu o p.z.e.Rzecznik Interesu Publicznego wywodzi, że w okresie ostatnich 10 lat przed powstaniem w 1942 r. inwalidztwa, tj. w czasie od 1931 r. do 1941 r., skarżący przebył w zatrudnieniu jedynie 3 lata i 18 dni, zamiast co najmniej 5 lat wymaganych przepisem art. 38 ust. 2 dekretu. Wprawdzie w okresie od 1952 r. do 1959 r. może on mieć przeszło 5 lat zatrudnienia, jednakże praca ta w łączności z inwalidztwem powstałym w 1942 r. nie stwarza podstawy do przyznania renty inwalidzkiej.Zarówno w praktyce organów rentowych, jak i w orzecznictwie TUS-u przyjęto zasadę dopuszczalności uzupełnienia brakującego okresu zatrudnienia przy inwalidztwie powstałym w czasie zatrudnienia lub w ciągu 2 lat po ustaniu (przerwie) zatrudnienia poprzedzającego datę powstania inwalidztwa.Taka wykładnia przepisu art. 34 ust. 1 i art. 38 ust. 2 dekretu o p.z.e. wydaje się prawidłowa w wypadku, gdy łączne okresy zatrudnienia przypadające przed i po powstaniu inwalidztwa decydują o prawie do renty.Nie wydaje się jednak słuszne zastosowanie powyższej zasady do wypadków, gdy o prawie do renty decyduje wyłącznie okres przypadający po przerwie w zatrudnieniu.Z brzmienia art. 38 ust. 2 wynika, że przy ocenie uprawnień do renty inwalidzkiej ustawodawca nie bierze pod uwagę zatrudnienia z dowolnego okresu, lecz tylko takie zatrudnienie, które nie wykracza poza okres dziesięcioletni, wyjąwszy wypadki przerw wynikających z pobierania renty inwalidzkiej.W myśl tej zasady zatrudnienie podjęte ponownie po przerwie mogłoby w łączności z inwalidztwem powstałym przed przerwą uzasadnić prawo do renty, gdyby zarówno część zatrudnienia, w związku z którym powstało inwalidztwo, jak i brakujący do pełnych 5 lat okres zatrudnienia po przerwie mieściły się w okresie 10-letnim. Data, od której liczyłby się wstecz ten 10-letni okres, przypadałaby w dniu, w którym spełniłby się warunek co do zatrudnienia.Nakreślona wyżej myśl ustawodawcy uległaby wykrzywieniu, gdyby przyjęto, że inwalidztwo przewidziane w art. 34 ust. 1 może łączyć się z jakimkolwiek okresem zatrudnienia, w szczególności z okresem nie mieszczącym się w dziesięcioleciu określonym w art. 38 ust. 2.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 38 ust. 2 dekretu o p.z.e. przewiduje, że dla pracowników w wieku powyżej 30 lat okres zatrudnienia wymagany do uzyskania renty inwalidzkiej wynosi 5 lat, które powinny przypadać na okres ostatnich 10 lat przed ustaniem zatrudnienia.Skarżący ukończył zatrudnienie dnia 31.III.1959 r., zgodnie zatem z art. 38 ust. 2 dekretu dziesięciolecie, w którym powinien mieć co najmniej 5 lat zatrudnienia, przypada na okres od 1.IV.1949 r. do 31.III.1959 r. W okresie tym skarżący był zatrudniony od 1.IX.1952 r. do 30.IV.1954 r. i od 1.I.1955 r. do 31.III.1959 r., tj. przez 5 lat i 11 miesięcy, ma zatem niewątpliwie wymagany przez art. 38 ust. 2 okres zatrudnienia.Artykuł 34 ust. 1 dekretu o p.z.e. przewiduje, że renta inwalidzka przysługuje pracownikowi, który ma wymagany okres zatrudnienia i stał się inwalidą w czasie zatrudnienia lub w ciągu 2 lat po ustaniu zatrudnienia (art. 7).Jak już wyżej wyjaśniono, skarżący ma wymagany okres zatrudnienia. Nie ulega też wątpliwości, że skarżący jest inwalidą i że jego inwalidztwo powstało dnia 14.VIII.1942 r., przy czym inwalidztwo to jest trwałe, istniejące bez żadnych przerw od tej daty aż do chwili ukończenia przez skarżącego w 1959 r. zatrudnienia i zgłoszenia wniosku o rentę inwalidzką.Skoro zatem skarżący ma niewątpliwie wymagany okres zatrudnienia i jest inwalidą, to trzeba jeszcze rozważyć, czy inwalidztwo jego powstało we właściwym, wymaganym przez art. 34 ust. 1 czasie, koniecznym do uzyskania renty inwalidzkiej.Artykuł 34 ust. 1 wymaga, aby inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia lub w ciągu 2 lat po ustaniu zatrudnienia określonego w art. 7 dekretu o p.z.e. (a takie właśnie zatrudnienie miał skarżący do 15.V.1941 r.), natomiast nie zawiera żadnego dodatkowego warunku, aby inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia przypadającego na ostatnie dziesięciolecie lub w ciągu 2 lat po ustaniu zatrudnienia przypadającego na ostatnie dziesięciolecie; warunku takiego nie przewidują również inne przepisy dekretu o p.z.e.Z tego względu należało uznać, że inwalidztwo skarżącego powstało we właściwym, wymaganym przez art. 34 ust. 1 czasie i że skarżący odpowiada wszelkim warunkom, od których istnienia uzależnione jest prawo do renty inwalidzkiej.Ubocznie jeszcze należy podkreślić, że wysunięta w rewizji nadzwyczajnej zasada, iż inwalidztwo musi się koniecznie łączyć z okresem mieszczącym się w ostatnim dziesięcioleciu określonym w art. 38 ust. 2, tj. w ostatnim dziesięcioleciu przed ustaniem zatrudnienia, jest nie tylko sprzeczna z dyspozycją art. 34 ust. 1 dekretu o p.z.e., ale że przy jej stosowaniu również pracownik nie mający żadnych przerw w pracy (zatrudniony np. przez 14 lat, u którego inwalidztwo powstało w trzecim roku pracy) nie mógłby po zakończeniu pracy i zgłoszeniu wniosku o rentę inwalidzką uzyskać jej, gdyż data powstania inwalidztwa nie mieści się w ostatnim dziesięcioleciu, lecz przypada na okres wcześniejszy. W konsekwencji więc pracownik, którego inwalidztwo powstało w czasie zatrudnienia i który miał ostatnio kilkanaście lat zatrudnienia, nie mógłby uzyskać renty inwalidzkiej, chociaż w myśl art. 38 ust. 2 dekretu wystarczy posiadanie (ostatnio) 5 lat zatrudnienia, a z brzmienia art. 38 ust. 2 dekretu wynika, że pracownik zatrudniony nadal jako inwalida może uzupełnić brakujący mu okres zatrudnienia, skoro okres ten liczy się od daty zakończenia zatrudnienia.Z tych względów, na podstawie art. 388 i 398 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.