III URN 9/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Krzyżanowski, K. Marowski, A. Szczurzewski (sprawozdawca), K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Cezarego S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Warszawie o rentę inwalidzką, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 19 sierpnia 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 lutego 1970 r. i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarżący (ur. w 1915 r.) zgłosił w dniu 3 stycznia 1968 r. wniosek o przyznanie mu renty inwalidzkiej, podając w kwestionariuszu, że w okresie od 1945 r. do 31 sierpnia 1957 r. pracował w różnych zakładach pracy. Następnie po przerwie trwającej do 18 stycznia 1959 r. pracował dorywczo do dnia 24 września 1965 r. Poza tym twierdził, że jest inwalidą od 1957 r.Organ rentowy decyzją z dnia 16.IX.1968 r., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 marca 1969 r., oddalił roszczenie skarżącego, ponieważ nie udowodnił on co najmniej 5 lat zatrudnienia w okresie ostatnich 10 lat przed ustaniem zatrudnienia.Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, po rozpoznaniu skargi wnioskodawcy na orzeczenie Rady Nadzorczej z dnia 31 marca 1969 r., wyrokiem z dnia 20 lutego 1970 r. zatwierdził zaskarżone orzeczenie. Według poczynionych w tym wyroku ustaleń skarżący w okresie od 1950 r. do 1957 r. był stałym pracownikiem. W okresie zaś ostatnich 10 lat przed ustaniem zatrudnienia, tj. od 23.IX.1955 r. do 23.IX.1965 r., skarżący udowodnił 4 lata, 2 miesiące i 13 dni zatrudnienia zamiast wymaganych 5 lat. Z tych przyczyn Okręgowy Sąd uznał, że skarżący nie spełnił jednego z podstawowych warunków określonych art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o p.z.e. (Dz. U. Nr 3, poz. 6) i dlatego, zdaniem tego Sądu, nie przysługuje mu renta inwalidzka, mimo że biegli uznali go za inwalidę III grupy od 1957 r.Rewizja skarżącego, w której wywodził, że spełnił warunki do renty inwalidzkiej w 1957 r., została oddalona wyrokiem Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 1970 r., który podzielił stanowisko Okręgowego Sądu.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzucie naruszenia przepisu art. 24 ustawy o p.z.e. oraz interesu PRL, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 lutego 1970 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Zawartym w rewizji nadzwyczajnej zarzutom i wywodom nie można odmówić słuszności.W szczególności trafny jest zarzut kwestionujący wyrażony w zaskarżonym wyroku pogląd, że w myśl art. 24 ust. 2 ustawy o p.z.e. pięcioletni okres zatrudnienia wymagany do uzyskania prawa do renty inwalidzkiej przez osobę w wieku powyżej 30 lat, która w chwili zgłoszenia wniosku o to świadczenie nie pozostawała w zatrudnieniu, uwzględnia się wyłącznie z okresu ostatnich 10 lat przed ustaniem ostatniego zatrudnienia - bez względu na to, kiedy powstało inwalidztwo. Uzyskanie bowiem prawa do renty inwalidzkiej z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa uzależnione jest nie tylko od posiadania wymaganego okresu zatrudnienia, ale także od istnienia takiego inwalidztwa (art. 12 ustawy o p.z.e.), które w myśl przepisu art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy o p.z.e. powstało w czasie zatrudnienia lub w ciągu 18 miesięcy od jego ustania. Przepis art. 23 ustawy o p.z.e. nie wymaga jednak, by inwalidztwo powstało w czasie ostatniego zatrudnienia lub w ciągu 18 miesięcy po ustaniu tego ostatniego zatrudnienia, a zatem nie wyłącza możliwości uzyskania renty inwalidzkiej, jeżeli warunki do tego świadczenia spełniły się przed podjęciem ostatniego zatrudnienia lub też przed kilku innymi zatrudnieniami przed tym ostatnim.Również z treści przepisu art. 24 ust. 2 nie wynika, że chodzi tu wyłącznie o ostatnie zatrudnienie, a nie o ostatnie zatrudnienie przed powstaniem inwalidztwa, zwłaszcza że w myśl ust. 3 art. 24 ustawy istotne znaczenie ma właśnie moment powstania inwalidztwa. Data powstania inwalidztwa ma również istotne znaczenie dla nabycia prawa do dodatku do renty inwalidzkiej z tytułu pracy naukowej. Zgodnie bowiem z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1968 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 232) warunkiem przyznania do renty inwalidzkiej dodatku z tytułu pracy naukowej jest posiadanie co najmniej pięcioletniego okresu pracy naukowej w ostatnich 10 latach przed powstaniem inwalidztwa.Wypada przy tym zaznaczyć, że wymienione rozporządzenie Rady Ministrów nie określa odmiennych warunków nabycia prawa do renty inwalidzkiej przez pracowników nauki.Warunki wymagane do nabycia prawa do renty inwalidzkiej również przez pracowników nauki określają przepisy art. 23 i 24 ustawy o p.z.e.Przy przyjęciu wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu pracownik naukowy, jeżeli z powodu powstałego inwalidztwa (art. 12 ustawy o p.z.e.) przestał wykonywać pracę naukową, a po przerwie wykonywał jedynie inne prace, i to z przerwami, nie mógłby nabyć prawa do renty inwalidzkiej jeżeli w ostatnich 10 latach przed ustaniem tego ostatnio wykonywanego zatrudnienia nie przepracował co najmniej 5 lat, mimo że w chwili powstania inwalidztwa miał spełnione warunki i do renty, i do dodatku. Powstałaby wówczas paradoksalna sytuacja, gdyż pracownik ten miałby spełnione warunki do dodatku do renty z tytułu pracy naukowej, ale renta by mu nie przysługiwała.Przepis ust. 2 art. 24 ustawy o p.z.e. należy więc interpretować zgodnie z innymi podstawowymi przepisami ustawy o p.z.e., z których m.in. wynika, że posiadanie określonego okresu zatrudnienia jest istotnym warunkiem, dodatnią przesłanką do uzyskania prawa do renty. Posiadanie dłuższego okresu zatrudnienia niż określony, nie może się stać przesłanką ujemną, wyłączającą możliwość nabycia tego prawa. Pewien dodatkowy okres pracy osoby będącej już inwalidą (art. 12 ustawy o p.z.e.) nie może więc powodować utraty prawa do renty inwalidzkiej, jeżeli dana osoba spełniła warunki do tego świadczenia już przed podjęciem dalszego zatrudnienia.Przyjęcie wyrażonego w zaskarżonym wyroku poglądu prowadziłoby poza tym do paradoksalnych sytuacji np. w razie spełnienia warunków do renty inwalidzkiej jednocześnie przez dwóch pracowników. Jeżeli jeden z nich zaprzestał z tą chwilą w ogóle pracować, to bez względu na to, kiedy zgłosi wniosek o rentę, świadczenie to zostanie mu przyznane. Jeżeli natomiast drugi pracownik usiłował jeszcze po dłuższej przerwie pracować i przez pewne okresy wykonywał dorywczo dostępne dla jego stanu zdrowia prace, w rezultacie czego w okresie ostatnich 10 lat przed ustaniem ostatnio wykonywanego dorywczo zatrudnienia nie miał co najmniej 5 lat zatrudnienia, to wniosek jego o rentę inwalidzką zgłoszony po ustaniu tego ostatniego zatrudnienia zostałby oddalony, mimo że niewątpliwie spełnił on warunki do tego świadczenia przed podjęciem tej dorywczej pracy. Praktycznie, przyczyną odmowy takiemu pracownikowi renty inwalidzkiej byłby fakt wykonywania przez niego pracy po spełnieniu warunków do renty i trwania inwalidztwa nadal. Nie można jednak przyjmować, że ustawodawca bardziej korzystnie oceniał bezczynność pracownika niż świadczenie pracy.Wreszcie należy mieć na uwadze, że żaden z przepisów ustawy o p.z.e. nie przewiduje przedawnienia roszczeń rentowych. W myśl art. 75 ustawy ulegają przedawnieniu jedynie raty rentowe. Wyrażony zaś w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd prowadzi w istocie do wniosku, że art. 24 ust. 2 ustawy o p.z.e. wprowadza przedawnienie roszczenia o rentę inwalidzką osoby, która spełniła warunki do tego świadczenia przed podjęciem dalszych następnych zatrudnień, ale nie zgłosiła wniosku o przyznanie renty przed podjęciem tych dalszych zatrudnień, lecz dopiero po ustaniu ostatniego zatrudnienia.Ponieważ przepisy ustawy z 23 stycznia 1968 r. o p.z.e. nie przewidują przedawnienia roszczeń rentowych, przeto data zgłoszenia wniosku nie może mieć żadnego wpływu - poza wyjątkiem określonym art. 75 ustawy - na uprawnienia pracownika do renty inwalidzkiej, do której spełnił on wymagane warunki już przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie tego świadczenia, a inwalidztwo istnieje nadal.Powyższe rozważania nie oznaczają wcale pozbawienia znaczenia przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o p.z.e. Przepis ten ma bowiem zastosowanie zarówno przy ustalaniu okresów zatrudnienia z ostatnich 10 lat przed powstaniem inwalidztwa, jak i w wypadku, gdy zgłaszająca wniosek o rentę inwalidzką osoba nie spełniła wcześniej warunków wymaganych do przyznania renty inwalidzkiej. Stwierdzić zatem należy, że osoba w wieku powyżej lat 30 (art. 24 ust. 2 ustawy o p.z.e.), która w chwili powstania inwalidztwa (art. 12 ustawy) miała pięcioletni okres zatrudnienia w okresie ostatnich 10 lat, ale nie zgłosiła wówczas wniosku o rentę inwalidzką, a po przerwie w pracy podjęła nowe zatrudnienie, nabywa prawo do renty inwalidzkiej, mimo że w ciągu ostatnich 10 lat, licząc wstecz od daty zakończenia tego ponownego ostatniego zatrudnienia, nie przepracowała co najmniej 5 lat.Z powyższych względów zaskarżony wyrok oraz wyrok Okręgowego Sądu nie mogą się ostać. Brak jednak podstaw do ostatecznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zachodzi bowiem potrzeba ustalenia, czy skarżący, jak twierdzi, stał się inwalidą w rozumieniu art. 12 ustawy o p.z.e. w 1957 r. i czy inwalidztwo to trwa nadal. Wprawdzie twierdzenia skarżącego wydają się potwierdzać dowody lekarskie zawarte w aktach sprawy, a zwłaszcza opinia biegłych oraz opinia inspektora orzecznictwa lekarskiego, ale Okręgowy Sąd nie rozważył i nie ocenił tych dowodów. Poza tym budzą wątpliwości dokonane przez Okręgowy Sąd ustalenia co do zatrudnienia skarżącego w latach 1950-1957. Wreszcie Okręgowy Sąd w ogóle nie rozważał, czy skarżący pozostawał w zatrudnieniu także przed 1950 r.Z powyższych względów należało na podstawie art. 422 § 2 w związku z art. 421 § 2 in fine k.p.c. orzec jak w sentencji.