III PU 21/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: S. Graban (sprawozdawca), J. Krzyżanowski, K. Marowski, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Rudolfa D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. o rentę inwalidzką, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z 16 listopada 1963 r. i przyznał Rudolfowi D. rentę inwalidzką w III grupie inwalidów z wypadku w zatrudnieniu - od dnia 1 lipca 1958 r.Uzasadnienie faktyczneRudolf D. pobierał od 6.III.1952 r. rentę wypadkową w wysokości odpowiadającej 33 1/3% utraty zdolności do zarobkowania - z tytułu utraty lewego oka.Organ rentowy, wykonując przepisy ustawy z 28.III.1958 r. o zmianie przepisów o rentach i zaopatrzeniach (Dz. U. Nr 21, poz. 93), zawiadomił Rudolfa D., że zgodnie z art. 91 dekretu o p.z.e. w aktualnie obowiązującym brzmieniu pobierana dotychczas renta nie ulega podwyższeniu.W dniach 14.VII.1958 r. i 7.X.1958 r. Rudolf D., powoławszy się na przepis art. 91 ust. 2 dekretu o p.z.e., zgłosił do organu rentowego wnioski o ustalenie właściwego stopnia jego niezdolności do pracy i odpowiedniej grupy inwalidztwa.W dniu 30.X.1958 r. organ rentowy, załatwiając te wnioski, zażądał od skarżącego złożenia zaświadczenia lekarskiego z rozpoznaniem choroby i opisem obecnego stanu zdrowia. Na pismo to Rudolf D. nie zareagował, a 28.IV.1959 r. złożył nowy wniosek, tym razem o przeliczenie podstawy wymiaru pobieranej renty.Odpowiadając na to pismo, organ rentowy wyjaśnił w dniu 24.IX.1959 r., że wnioskodawcy może być przyznana renta z dekretu o p.z.e., jeżeli tylko komisja lekarska zaliczy go do jednej z grup inwalidów, przy czym dla powołania go przed komisję lekarską należy przedstawić świadectwo okulisty stwierdzające pogorszenie stanu zdrowia w związku z wypadkiem w zatrudnieniu. Takie zaświadczenie lekarskie przedstawił R. D. organowi rentowemu dopiero przy piśmie z 11.II.1963 r. Poddany następnie badaniu przez komisję lekarską, R. D. został uznany za inwalidę III grupy z powodu braku oka lewego w następstwie wypadku w zatrudnieniu z 1.II.1952 r.Decyzją z 22.III.1963 r. organ rentowy przyznał R. D. rentę inwalidzką w III grupie inwalidów z tytułu wypadku - od 11.XI.1962 r., tj. za trzy miesiące wstecz od dnia przedstawienia organowi rentowemu zaświadczenia lekarza okulisty, później zaś decyzją z 6.V.1963 r. ustalił nową podstawę wymiaru tej renty na podstawie aktualnych zarobków skarżącego. Tę ostatnią decyzję zatwierdziła Rada Nadzorcza organu rentowego, uznając żądanie skarżącego - o przyznanie mu od wcześniejszej daty renty inwalidzkiej zamiast dotychczasowej renty wypadkowej - za nieuzasadnione, skoro żądane zaświadczenie lekarskie przedstawił on dopiero 11.II.1963 r.Wymienione orzeczenie Rady Nadzorczej z 30.V.1963 r. zatwierdził Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu wyrokiem z 16 listopada 1963 r. Podzielił on zapatrywanie, że dopiero nadesłane przez skarżącego zaświadczenie lekarza okulisty stworzyło podstawę do poddania go badaniu lekarskiemu i w następstwie - do przyznania renty inwalidzkiej.Skargę rewizyjną skarżącego oddalił Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 12.I.1965 r., wychodząc z założenia, że wnioski skarżącego z 1958 r. zostały załatwione prawomocną decyzją organu rentowego z 24.IX.1959 r., zawierającą pouczenie o konieczności nadesłania zaświadczenia lekarskiego okulisty stwierdzającego pogorszenie się stanu zdrowia; od decyzji tej skarżący nie odwołał się do Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Trybunału, dopiero złożenie w dniu 11.II.1963 r. zaświadczenia okulisty dało podstawę do zaspokojenia roszczeń skarżącego i przyznania mu renty za 3 miesiące wstecz od tej daty, co Trybunał w świetle art. 14 ust. 2 dekretu o p.z.e. uznał za prawidłowe.Od tego wyroku złożył Minister Sprawiedliwości rewizję nadzwyczajną, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz art. 91 ust. 2 dekretu o p.z.e., i wniósł - na podstawie art. 376 i 3781 pr. o z.u.s. w związku z art. 423 § 1 - o:1) zmianę zaskarżonego wyroku oraz wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z 16 listopada 1963 r.;2) przyznanie Rudolfowi D. renty inwalidzkiej w III grupie inwalidów z wypadku w zatrudnieniu - od 1 lipca 1958 r.W związku z rewizją nadzwyczajną, ZUS złożył pisemny wniosek, aby uzupełniająco przyznać skarżącemu rentę wypadkową z dekretu o p.z.e. w III grupie inwalidów z wypadku - od dnia 8.XI.1962 r., tj. na 3 dni dodatkowo do całego 3-letniego okresu wstecz, przewidzianego w art. 73 ust. 2 dekretu.Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu całokształtu sprawy, uznał, że rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości znajduje uzasadnienie w powołanych przez nią przepisach i przytoczonych w niej motywach, wyrok zaś Trybunału jest błędny, ponieważ Trybunał nie ocenił należycie funkcji i treści przepisu art. 91 ust. 2 dekretu o p.z.e., który w sprawie należało zastosować.Przepis ten zakreślił termin do 31.XII.1958 r., w którym to terminie renciści wypadkowi mogli domagać się skierowania ich na badanie lekarskie celem ustalenia, czy inwalidztwo ich, które dotychczas było określone według stawek procentowych, mieści się w granicach grup inwalidów zawartych w przepisach art. 12 dekretu o p.z.e. Nie było więc wymagane dla takiego wniosku pogorszenie się stanu zdrowia wskutek wypadku, lecz chodziło tylko o nową ocenę inwalidztwa ze względu na to, że kwalifikacja pewnych schorzeń czy kalectw została obecnie oparta na odmiennych przesłankach. W szczególności właśnie brak jednego oka, który poprzednio był oceniany tylko jako powodujący 1/3 utraty pełnej zdolności do pracy, w świetle § 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie i zaliczania do jednej z grup inwalidów (Dz. U. Nr 73, poz. 368) stanowi podstawę zaliczenia do III grupy inwalidów.Natomiast odmienną funkcję spełnia art. 97 dekretu o p.z.e. Przepis ten uzależnia w każdym czasie zaliczenie rencisty wypadkowego do jednej z grup inwalidów od pogorszenia się zdrowia wskutek następstw wypadkowych. W danej sprawie trzeba więc było zastosować przepis art. 91 ust. 2, a nie przepis art. 97 dekretu o p.z.e., a wobec tego, że skarżący w przewidzianym w art. 91 ust. 2 terminie złożył wniosek o poddanie go badaniu lekarskiemu, należało takie badanie zarządzić już w 1958 r. bez żądania przedstawiania zaświadczeń lekarskich.Skoro zaś orzeczeniem Komisji Lekarskiej skarżący został zaliczony do III grupy inwalidów od dnia wypadku, to należy mu się renta inwalidzka w tej grupie inwalidów z wypadku od 1.VII.1958 r.Uznanie to powinno w konsekwencji skłonić organ rentowy do rozpatrzenia wcześniejszego wniosku skarżącego z dnia 27.IV.1959 r. o przeliczenie podstawy wymiaru renty, który nie został załatwiony we właściwy sposób wobec przyjęcia innego założenia, co wyraża pismo organu rentowego z dnia 24.IX.1959 r.Mylny jest także pogląd Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, że informacja organu rentowego zawarta w piśmie z 24.IX.1959 r. stanowiła w swej istocie decyzję. Pismo to nie zawierało żadnych ustaleń faktycznych i było tylko wyjaśnieniem a zarazem błędnym pouczeniem o tym, od jakich warunków zależy przyznanie renty z dekretu o p.z.e.Z tych więc racji oraz na podstawie powołanych przepisów należało rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości uwzględnić i orzec jak w sentencji wyroku.Zmianie zaskarżonych orzeczeń nie stoi na przeszkodzie upływ terminu przewidzianego w art. 421 k.p.c., który ma tu odpowiednie zastosowanie z mocy art. 3781 pr. o s.u.s., gdyż obraza prawa materialnego pozbawiająca w rezultacie obywatela należnych mu świadczeń rentowych godzi nie tylko w interes jednostki, lecz również w interes Państwa Ludowego.Wniosek ZUS o zastosowanie przy rozstrzygnięciu rewizji nadzwyczajnej okresu z art. 73 ust. 2 dekretu o p.z.e., dotyczącego wznowienia administracyjnej decyzji ZUS, jest nieuzasadniony, jako dotyczący innego postępowania i zmierzający do pogorszenia sytuacji skarżącego, na korzyść którego została wniesiona rewizja nadzwyczajna. Minister Sprawiedliwości, uprawniony z mocy ustawy do wnoszenia rewizji nadzwyczajnej, nie jest pełnomocnikiem strony i z wnioskiem o wznowienie decyzji ZUS nie występował.Rewizja nadzwyczajna, jako środek pozainstancyjnego nadzoru sądowego, wskazuje na nieprawidłowe orzeczenie prawomocne sądu i z reguły żąda jego uchylenia lub zmiany. W razie uchylenia prawomocnego orzeczenia na skutek rewizji nadzwyczajnej i przekazania sądowi orzekającemu do ponownego rozpoznania, ponowne postępowanie i nowe orzeczenie obejmuje całość sprawy od początku.Jeżeli Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej, sam orzeka merytorycznie, to powinien orzec o całości sprawy. Takie czy inne ograniczenia czasowe dla świadczeń, jeśli nie wynikają one ze stanu faktycznego sprawy, są niedopuszczalne. Nieuzasadnione są jakiekolwiek ograniczenia wypływające z wiązania przepisów i zasad wskutek wznowienia postępowania administracyjnego na wniosek stron (art. 73 dekretu o p.z.e.) z przepisami i zasadami obowiązującymi Sąd Najwyższy przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu rewizji nadzwyczajnej, które takich ograniczeń nie przewidują. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy wniosku ZUS nie uwzględnił.