III URN 38/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Jachczyk. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Dłużniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Haliny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o rentę inwalidzką na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 maja 1977 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu celem ponownego rozpoznania odwołania wnioskodawczyni od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 17 marca 1977 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją organu rentowego z dnia 17.III.1977 r. wniosek o przyznanie renty wypadkowej na podstawie przepisu ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) został załatwiony odmownie, ponieważ orzeczeniem komisji lekarskiej wnioskodawczyni została zaliczona tylko do trzeciej grupy inwalidzkiej w związku z wypadkiem związanym z wykonywaną przez niego pracą.Odwołanie wnioskodawczyni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił, ustalając następujący stan faktyczny:Wnioskodawczyni od dnia 25.VII.1974 r. na mocy umowy zlecenia była zatrudniona w Wojewódzkiej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w charakterze dozorcy. Wnioskodawczyni podlegała obowiązkowi ubezpieczenia, a składki z tego tytułu były opłacane przez Wojewódzką Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska".W dniu 30.I.1976 r. wnioskodawczyni uległa wypadkowi w drodze z pracy i w postępowaniu rentowym została zaliczona do trzeciej grupy w związku z wypadkiem. Tę grupę inwalidzką potwierdzili biegli w postępowaniu sądowym.Zdaniem Sądu wnioskodawczyni - w świetle ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) - nie może korzystać ze świadczeń rentowych przewidzianych w tej ustawie, ponieważ została zaliczona do trzeciej grupy inwalidzkiej z tytułu wypadku, a uwzględniając treść art. 16 i 20 wymienionej ustawy, nabycie uprawnień do renty inwalidzkiej wypadkowej zostało uzależnione od zaliczenia poszkodowanego do pierwszej lub drugiej grupy inwalidzkiej.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, a ponadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Skarżący wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle ustaleń zaskarżonego wyroku wnioskodawczyni na podstawie umowy zlecenia była zatrudniona w Wojewódzkiej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" i w dniu 30.I.1976 r., wracając z pracy, uległa wypadkowi. Załączone akta rentowe wskazują, że zatrudnienie wnioskodawczyni miało charakter stały (zatrudnienie trwało od 1974 r.), było odpłatne, a Spółdzielnia opłacała składki ubezpieczeniowe. W związku z tym należy stwierdzić, że ocena uprawnień wnioskodawczyni do renty wypadkowej powinna nastąpić na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232).Słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że Sąd zastosował błędną wykładnię art. 6 ust. 1, art. 16 i art. 20-23 wymienionej ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. Z przepisów tej ustawy wynika, że rozróżnia się świadczenia emerytalne w formie emerytury, renty inwalidzkiej i renty rodzinnej (rozdział 5 ustawy) oraz świadczenia pieniężne z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy w formie jednorazowego odszkodowania, renty inwalidzkiej i rodzinnej z tytułu wypadku (rozdział 6 ustawy).Stosownie do art. 6 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. prawo do świadczeń ustala się na zasadach przewidzianych w odrębnych przepisach, a zatem w razie wypadku związanego z wykonywaniem umowy zlecenia należy stosować przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). W świetle art. 18 tej ustawy renta inwalidzka przysługuje, jeżeli pracownik został zaliczony do jednej z grup inwalidzkich, a więc także do trzeciej grupy inwalidzkiej.Przepisy dotyczące świadczeń z tytułu wypadków zostały zamieszczone w rozdziale 6 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. i - wbrew stanowisku reprezentowanemu przez Sąd - nie wprowadziły warunku zaliczenia do pierwszej lub drugiej grupy inwalidztwa. Taki warunek został wprowadzony w art. 16 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r., ale powyższy przepis znajduje się w rozdziale 5, który nie dotyczy świadczeń z tytułu wypadków i chorób zawodowych, lecz szeroko pojętych świadczeń emerytalnych. W powołanych przepisach - jak słusznie podnosi rewizja nadzwyczajna - brak jest zatem uzasadnienia do przyjęcia poglądu, że warunkiem uzyskania świadczeń rentowych z tytułu wypadku jest zaliczenie do pierwszej lub drugiej grupy inwalidzkiej.Gdyby podzielić pogląd Sądu o konieczności istnienia inwalidztwa drugiej lub pierwszej grupy w związku z wypadkiem, w konsekwencji należałoby również żądać spełnienia drugiego warunku przewidzianego w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r., tj. wykazania się odpowiednim dla wieku ubezpieczonego okresem ubezpieczenia przy ubieganiu się o rentę inwalidzką. Takie założenie byłoby sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. przewidującymi świadczenia wypadkowe w razie stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu, spowodowanego nagłym zdarzeniem wywołanym przyczyną zewnętrzną, bez względu na przebyty przez ubezpieczonego okres zatrudnienia.Okoliczność, że wypadek zdarzył się w drodze z miejsca wykonywania czynności objętych umową zlecenia, nie odbiera zdarzeniu charakteru wypadku przy wykonywaniu umowy, skoro stosownie do art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. taki charakter ma wypadek w drodze do miejsca wykonywania umowy albo z tego miejsca.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że renta inwalidzka z tytułu wypadku przysługuje osobie ubezpieczonej wykonującej stałą i odpłatną pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z jednostką gospodarki uspołecznionej również wtedy, gdy osoba ta została zaliczona do trzeciej grupy inwalidów na skutek wypadku, jakiemu uległa w drodze z miejsca wykonywania czynności objętych umową zlecenia (art. 6 ust. 2 i art. 20 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - Dz. U. Nr 45, poz. 232).Skoro ustawa z dnia 10 grudnia 1975 r. uprawnia do otrzymania renty inwalidzkiej z tytułu wypadku, przyznaje ją również osobom zaliczanym do trzeciej grupy inwalidztwa, a do tej grupy wnioskodawczyni została zaliczona, to wobec tego wspomniane uprawnienia przysługują wnioskodawczyni. W związku z tym nie ma potrzeby rozważania zarzutu podniesionego w rewizji nadzwyczajnej, dotyczącego charakteru prawnego umowy, a w szczególności, czy była to umowa zlecenia, czy też - wbrew jej nazwie - wykazywała cechy umowy o pracę.Sąd Najwyższy, uznając zatem zarzuty rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione, uchylił wyrok Sądu i sprawę przekazał Sądowi od ponownego rozpoznania, a to w celu dokonania ustaleń, od jakiej daty należy przyznać wnioskodawczyni rentę inwalidzką z tytułu wypadku.