III PU 6/63

SentencjaSąd Najwyższy - na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 1961 r. - TR IV 419/60 w sprawie ze skargi Michała S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rentę starczą, zmienił zaskarżony wyrok i skargę rewizyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił.Uzasadnienie faktyczneMichał S., urodzony dnia 10 września 1888 r., zgłosił dnia 19 grudnia 1949 r. wniosek o rentę inwalidzką. Organ rentowy załatwił ten wniosek odmownie decyzją z dnia 29 listopada 1950 r., ponieważ wnioskodawca nie zachował uprawnień rentowych. Decyzję tę zatwierdził Okręgowy Sąd wyrokiem z dnia 22 lutego 1951 r.Decyzją z dnia 23 marca 1959 r. organ rentowy oddalił również zgłoszony dnia 9 marca 1957 r. wniosek skarżącego o rentę starczą z dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym (p.z.e.) z uzasadnieniem, że nie spełnia on wymagań art. 95 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 28 tego dekretu.Okręgowy Sąd decyzję tę zmienił i wyrokiem z dnia 7 marca 1960 r. przyznał skarżącemu prawo do renty starczej. Sąd stanął na stanowisku, że w 1949 r. skarżący nie osiągnął jeszcze wieku starczego i mógł skutecznie ubiegać się tylko o rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do zarobkowania, której mu odmówiono, natomiast wniosek z dnia 9 marca 1957 r. o rentę starczą jest wnioskiem nowym w rozumieniu art. 67 i 80 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, a przepis art. 95 tego dekretu (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 1958 r.) nie ma zastosowania do osób posiadających 35-letni staż pracy. Sąd, oparł się na przepisie art. 98 pkt 2 dekretu w jego brzmieniu, nadanym ustawą z dnia 11 września 1956 r. o zmianie przepisów dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1956 r. Nr 43, poz. 199), po ustaleniu, że skarżący od dnia 1 stycznia 1809 r. do dnia 30 czerwca 1944 r. był zatrudniony w ciągu 35 lat i 6 miesięcy i zważywszy, że wiek starczy osiągnął dnia 10 września 1953 r., a więc przed dniem 31 grudnia 1954 r.Wyrok ten został zmieniony przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, który orzeczeniem z dnia 21 stycznia 1961 r. zatwierdził decyzję organu rentowego z dnia 23 marca 1959 r. Po stwierdzeniu, że wniosek skarżącego z dnia 9 marca 1957 r. należało rozpoznać na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 30 czerwca 1958 r., Trybunał wysunął tezę, że ze stanowiska art. 82 (obecnie art. 86) dekretu obojętne jest, w jakiej płaszczyźnie nastąpiła w swoim czasie odmowa renty z ubezpieczenia emerytalnego robotników i że obecne roszczenie o rentę starczą pod rządami dekretu osoby, której odmówiono już renty przed dniem 1 lipca 1954 r., może być uwzględnione tylko przy zachowaniu przez nią warunków z art. 83 ust. 1 dekretu (obecnie art. 95).Od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po rozpatrzeniu sprawy zważył:Art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 28 marca 1958 r. o zmianie przepisów o rentach i zaopatrzeniach (Dz. U. z 1958 r. Nr 21, poz. 93) stanowi, że do wniosków o renty zgłoszonych przed dniem 1 lipca 1958 r. stosuje się przepisy obowiązujące przed tą datą, a do wniosków zgłoszonych po dniu 30 czerwca 1958 r. stosuje się te przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że świadczenia za okres sprzed dnia 1 lipca 1958 r. przyznaje się zgodnie z przepisami obowiązującymi przed tą datą. Ze względu więc na to, że roszczenie skarżącego o rentę zostało wniesione dnia 9 marca 1957 r., a więc w czasie obowiązywania drugiej wersji dekretu od dnia 1 lipca 1956 r. do dnia 30 września 1968 r., do rozstrzygnięcia tej sprawy należy stosować przepisy w tym czasie obowiązujące, a więc art. 80, 82, 83 i 98 pkt 2 i inne dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1956 r. Nr 43, poz. 200).Przyjęta przez Trybunał wykładnia art. 82 (obecnie art. 86) dekretu budzi uzasadnione zastrzeżenia.Jakkolwiek ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznem (Dz. U. z 1933 r. Nr 51, poz. 396 z późn. zm.) nie znała renty starczej w takim rozumieniu jak dekret o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, tym niemniej różnicowała ona (art. 154) rentę inwalidzką ze względu na:1)niezdolność do zarobkowania,2)osiągnięcie wieku 65 lat.Rozróżnienie to ma istotne znaczenie przy stosowaniu art. 86 (w poprzednim brzmieniu art. 82) dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym.Jeżeli bowiem decyzja rentowa wydana została na podstawie cytowanej ustawy osobie, która w dacie tej decyzji nie liczyła jaszcze 65 lat życia, należy przyjąć, że niewzruszalnością takiej decyzji z art. 82 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym objęta jest tylko kwestia renty inwalidzkiej w rozumieniu dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, w przeciwnym zaś razie gdyby osoba ubiegająca się o rentę ukończyła w chwili decyzji 66 lat życia, niewzruszalnością byłaby objęta zarówno kwestia renty inwalidzkiej jak i starczej.W ostatnim przypadku byłaby możliwa tylko rewizja już w swoim czasie wydanej decyzji pod kątem widzenia renty starczej, o ileby został spełniony jeden z warunków przewidzianych w art. 95 (w poprzednim brzmieniu art. 83) dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym.Natomiast w przypadku, gdy dana osoba nie osiągnęła jeszcze wieku 65 lat w dacie decyzji, wydanej na podstawie dotychczasowych przepisów, nie byłoby w ogóle mowy o rewizji, przepis bowiem art. 82 (w późniejszym brzmieniu 86) dekretu nie stoi tu na przeszkodzie w rozpoznaniu wniosku o rentę starczą na zasadzie art. 28 ust. 1 lub ust. 3 dekretu, względnie również art. 98 pkt 2 w poprzednim brzmieniu tego dekretu, jako wniosku o nowe świadczenie, dotąd jeszcze wcale nie rozpatrywane.Pogląd prawny, wyrażony w niniejszej rewizji nadzwyczajnej, jest zbliżony do stanowisk, jakie Trybunał zajął już w szeregu wyroków- (TR I 1385/56, TR III 151/60, TR III 554/60, TR III 2271/60), a częściowo pokrywa się też z motywami wyroku Trybunału Nr TR III 690/61, ogłoszonego w miesięczniku "Praca i Zabezpieczenie Społeczne", Nr 12 z 1962 r.