III URN 34/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Graban. Sędziowie: W. Glabisz (sprawozdawca), A. Szczurzewski, Z. Stypułkowska, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Kazimierza L. na decyzję Wojskowej Komendy Wojewódzkiej w B. o rentę inwalidzką, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 maja 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z siedzibą w Toruniu z dnia 22 września 1965 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarżący Kazimierz L., ur. 27 maja 1921 r., który odbywał zawodową służbę wojskową od 10.VIII.1949 r., zwolniony został z tej służby z dniem 17.VI.1957 r. i przeniesiony do rezerwy w stopniu kapitana.Skarżący w dniu 2.IX.1964 r. złożył wniosek o rentę inwalidzką.Garnizonowa Wojskowa Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia 14.V.1958 r. stwierdziła u skarżącego:1) krótkowzroczność i astygmatyzm krótkowzroczny (v. oka prawego z korekcją 0,2 V, oka lewego z korekcją 0,1 V);2) blizny obu błon bębenkowych bez upośledzenia słuchu.Komisja Wojskowa uznała skarżącego za zupełnie niezdolnego do służby wojskowej.Obwodowa Wojewódzka KIZ, stwierdziwszy u skarżącego krótkowzroczność obustronną nie zaliczyły go do jednej z grup inwalidów, uznając go w ten sposób za zdolnego do wykonywanego zawodu.Według zapisów w protokołach orzeczeń obu Komisji skarżący od 1963 r. wykonuje zawód tokarza.Decyzją z dnia 16 lutego 1965 r. Wojskowa Komenda Wojewódzka w B. odmówiła skarżącemu prawa do renty inwalidzkiej wojskowej z uzasadnieniem, że według orzeczeń KIZ nie został on zaliczony do jednej z grup inwalidów.W toku postępowania przed Okręgowym Sądem Ubezpieczeń Społecznych w T. skarżący zbadany został przez biegłych sądowych, którzy rozpoznali u niego krótkowzroczność obu oczu z osłabieniem ostrości wzroku. Biegli uznali, że schorzenie to nie ogranicza zdolności skarżącego do wykonywania zatrudnienia w stopniu uzasadniającym zaliczenie go do jednej z grup inwalidów i że skarżący nie jest inwalidą w rozumieniu art. 4 dekretu o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.Okręgowy Sąd wyrokiem z dnia 22 września 1965 r. zatwierdził zaskarżoną decyzję wojskowego organu rentowego. Okręgowy Sąd, opierając się na orzeczeniach lekarskich, uznał, że skarżący nie jest inwalidą w rozumieniu art. 28 ustawy z 13 grudnia 1957 r. i że w konsekwencji nie przysługuje mu renta inwalidzka z art. 27 tej ustawy.Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10 maja 1966 r. oddalił skargę rewizyjną.W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że ustalenia Okręgowego Sądu, iż skarżący nie jest inwalidą w rozumieniu przepisów art. 4 dekretu o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, uzasadnione są wynikami badań lekarskich przeprowadzonych przez KIZ i biegłych sądowych.Od tego wyroku Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego założył rewizję nadzwyczajną, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 27 i 28 ust. 1 ustawy z dnia 13.XII.1957 r. oraz art. 355 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych i na zasadzie art. 376 i 3781 tego prawa wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z siedzibą w Toruniu z dnia 22 września 1965 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zarzucił, że Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych i Trybunał Ubezpieczeń Społecznych niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego art. 27 i 28 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych (Dz. U. z 1963 r. Nr 55, poz. 299) oraz pominął przepisy § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie i zaliczenia do jednej z grup inwalidów (Dz. U. Nr 73, poz. 368), w myśl którego to przepisu za kryterium oceny inwalidztwa, jeżeli idzie o dotychczasowe zatrudnienie żołnierzy zwolnionych z wojskowej służby wojskowej, uważa się służbę wojskową.Jak już wyżej podano, Garnizonowa Wojskowa Komisja Lekarska uznała skarżącego w 1958 r. za zupełnie niezdolnego do służby wojskowej.Z treści orzeczeń Obwodowej i Wojewódzkiej KIZ wynika, że przy ocenie inwalidztwa skarżącego komisje nie brały pod uwagę postanowień § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia, bo z uzasadnienia opinii tych Komisji wynika, że uznały go za zdolnego do obecnie wykonywanego zawodu tokarza, przy czym nie ustosunkowały się one ani słowem do orzeczenia wojskowej komisji stwierdzającej zupełną niezdolność do służby wojskowej. Ani komisje, ani też wojskowy organ rentowy nie rozważyły, czy w wypadku skarżącego nie zachodzą warunki uzasadniające zaliczenie go do III grupy inwalidów określone w art. 28 ustawy, a mianowicie czy obecnie wykonywane przez skarżącego zatrudnienie tokarza łączy się z obniżeniem kwalifikacji w stosunku do funkcji pełnionych w wojsku w stopniu kapitana (zastępcy dowódcy dywizjonu) bądź też - jeżeli nie zachodzi obniżenie kwalifikacji - czy zawód obecny wykonuje skarżący z obniżeniem wydajności pracy lub przy zmniejszeniu zakresu czynności.Również Okręgowy Sąd okoliczności tych nie rozważył, chociaż mają one istotne znaczenie przy ocenie uprawnień skarżącego do renty inwalidzkiej przysługującej żołnierzowi zawodowemu. Biegli sądowi, oceniając inwalidztwo skarżącego według innego kryterium "dotychczasowego zatrudnienia" (z § 4 ust. 2 część druga zdania), nie wzięli pod uwagę właściwych przepisów tzn. art. 28 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. i § 4 ust. 2 część pierwsza zdania. Biegli nie wypowiedzieli się w kwestii zdolności skarżącego do wojskowej służby zawodowej, Sąd I instancji zaś wprawdzie w motywach wyroku powołał się na odpowiednie przepisy ustawy, jednakże podzielił opinie lekarskie o braku inwalidztwa, chociaż opinie te nie uwzględniały właściwych dla danej sprawy kryteriów oceny, przy czym Sąd nie rozważył, czy zachodzą okoliczności uzasadniające przyjęcie inwalidztwa a wskazane w art. 28 ustawy.Trybunał w motywach swego wyroku błędnie ustalił, że skarżący nie jest inwalidą w rozumieniu art. 4 dekretu o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, który to przepis w wypadku skarżącego nie ma zastosowania. Niesłusznie również uznał Trybunał, że wywody skargi rewizyjnej nie zawierały istotnych dla sprawy okoliczności, skoro podnosiła ona m.in. właśnie te momenty, które w świetle art. 28 ustawy powinny być wzięte pod uwagę przy ocenie, czy skarżący jest inwalidą w rozumieniu art. 27 i 28 ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizyjne, że Trybunał Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, stosując w niniejszej sprawie art. 4 dekretu o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, zamiast zastosowania przepisów ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin i przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27 listopada 1958 r. (Dz. U. Nr 73, poz. 368) - są usprawiedliwione.Również zarzuty, że zarządzenie dowodowe przewodniczącego Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zasięgnięcia opinii przez lekarzy sądowych niewłaściwie powołuje się na przepis art. 4 dekretu o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i że biegli sądowi oceniali kwestię inwalidztwa skarżącego według niewłaściwego kryterium - są usprawiedliwione.W rewizji nadzwyczajnej trafnie stwierdzono, że w konsekwencji tego błędu opinia biegłych jest wadliwa i niewystarczająca oraz że wymaga ona uzupełnienia. Niezależnie od tego, czy skarżący nabyłby prawo, czy też nie nabyłby prawa do renty inwalidzkiej według dawnych obowiązujących przed dniem 1.VIII.1958 r. przepisów dekretu z dnia 18.IX.1954 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 181) - w sprawie skarżącego mają zastosowanie przepisy cytowanej ustawy z dnia 13.XII.1957 r. (art. 52 ust. 3 pkt 2). Przepis art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 13.XII.1957 r. przewiduje, że III grupa obejmuje żołnierzy, którzy wskutek naruszenia sprawności organizmu stali się niezdolni do wojskowej służby zawodowej (nadterminowej), lecz są zdolni do pracy w jakimkolwiek innym zawodzie poza służbą wojskową z obniżeniem kwalifikacji lub wydajności pracy, albo ze zmniejszeniem zakresu wykonywanych czynności lub z koniecznością stworzenia odpowiednich warunków pracy, a § 14 cyt. rozporządzenia z dnia 27.XI.1957 r. przewiduje, że do III grupy inwalidów zalicza się żołnierzy zwolnionych z wojskowej służby zawodowej lub nadterminowej, uznanych przez wojskową komisję lekarską za niezdolnych do tej służby, którzy jednak są zdolni do pracy w jakimkolwiek innym zawodzie poza służbą wojskową, z obniżeniem kwalifikacji lub wydajności pracy albo ze zmniejszeniem zakresu wykonywanych czynności lub przy stosowaniu odpowiednich warunków pracy, przy czym zgodnie z art. 26 pkt 2 cytowanej ustawy inwalidztwo nie może powstać później niż w ciągu 6 miesięcy po zwolnieniu ze służby wojskowej, i to w wypadkach, gdy jest skutkiem choroby powstałej w czasie odbywania czynnej służby wojskowej. Wprawdzie Garnizonowa Wojskowa Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia 29.V.1957 r. nie uznała skarżącego za niezdolnego do wojskowej służby zawodowej, skoro uznała go za zdolnego jeszcze do służby nieliniowej, i skarżący z dniem 17.VI.1967 r. został zwolniony ze służby wojskowej zawodowej na innej podstawie niż inwalidztwo, to jednak orzeczeniem z dnia 14.V.1958 r. (wydanym w niespełna rok po zwolnieniu ze służby zawodowej) skarżący został uznany za zupełnie niezdolnego do służby wojskowej z powodu niedomagań wzroku, to znaczy schorzenia stwierdzonego już dnia 29.V.1957 r.; w czasie między datą 29.V.1957 r. a dniem 14.V.1958 r. Garnizonowa Komisja skarżącego nie badała.Dla rozstrzygnięcia więc kwestii, czy skarżący nabył uprawnienia do renty inwalidzkiej z art. 26 i 28 cytowanej ustawy skutek inwalidztwa nie pozostającego w związku ze służbą wojskową, konieczne jest ustalenie przez Okręgowy Sąd, po zasięgnięciu opinii biegłych lekarzy odpowiedniej specjalności, czy 1) skarżący najpóźniej w ciągu 6 miesięcy po zwolnieniu ze służby wojskowej zawodowej stał się niezdolny do tej służby wskutek choroby powstałej w czasie jej pełnienia oraz czy 2) jest zdolny do pracy zawodowej bez obniżenia kwalifikacji w porównaniu z zatrudnieniem oficera zawodowego w stopniu kapitana (art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 13.VII.1957 r. i § 14 cytowanego rozp. Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 27.XI.1958 r.). Ponadto Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych - jak to trafnie podkreślono w rewizji nadzwyczajnej - nie rozważył, czy zatrudnienie tokarza może być uznane za zatrudnienie o równorzędnych kwalifikacjach w stosunku do zatrudnienia oficera zawodowego w stopniu kapitana i czy nie ma podstaw do ustalenia, że zawód tokarza jest jednak zatrudnieniem o obniżonych kwalifikacjach (w rozumieniu art. 27 cytowanej ustawy z dnia 13.XII.1957 r.) w porównaniu z zawodem zawodowego wojskowego w stopniu kapitana.Z tych względów Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, uchylił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.IX.1965 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w celu uzupełnienia dowodów i ustaleń we wskazanym kierunku.