IV CO 29/55

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 26 maja 1955 r. wydanym w sprawie z powództwa Jana W. i Józefa B. przeciwko Okręgowym Zakładom Zbożowym "P.Z.Z." w G. - Oddział Powiatowy w L. o wynagrodzenie za pracę, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy art. 13 zdanie pierwsze ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu ma zastosowanie do osób zatrudnionych przy pilnowaniu?"uchwalił następującą odpowiedź:"Art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu ma zastosowanie zarówno do pracowników wymienionych w art. 11 tej ustawy, jak i do pracowników, których praca w niedziele i święta została dopuszczona przepisami rozporządzeń, wydanych na zasadzie art. 4 tej ustawy, a więc i do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu".Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki uzasadnił nasuwającą mu się wątpliwość tym, że art. 13 zdanie pierwsze ustawy z dnia 1 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu zawiera zastrzeżenie, iż należy go stosować do pracowników zatrudnionych w niedziele w myśl art. 11 tejże ustawy, tymczasem praca w niedziele osób zatrudnionych przy pilnowaniu znajduje podstawę prawną nie w art. 11 ustawy, a w przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 26 stycznia 1922 r. w sprawie czasu pracy osób zatrudnionych przy pilnowaniu.Uzasadnienie prawnePodejmując zamieszczoną w sentencji uchwałę Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 26 stycznia 1922 r. w sprawie czasu pracy osób zatrudnionych przy pilnowaniu wydane zostało na podstawie art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu. Zawarta w art. 4 tej ustawy delegacja upoważnia Ministra Pracy i Opieki Społecznej do określenia odstępstw od ustalonego między innymi w art. 10 tej ustawy czasu pracy. Art. 10 tej ustawy stanowi zakaz pracy w niedziele i święta, z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 11. Określenie odstępstw od zasady art. 10 tej ustawy nie oznacza niczego innego, jak rozszerzenia art. 11 zezwalającego na pracę w niedziele i święta w wyliczonych tam wypadkach na dalsze wypadki. Skoro więc Minister Pracy i Opieki Społecznej został upoważniony do rozszerzenia wyjątków z art. 11 tej ustawy i z upoważnienia tego skorzystał między innymi przez wydanie rozporządzenia z dnia 26 stycznia 1922 r., należy przyjąć, że prawo do żądania od osób zatrudnionych przy pilnowaniu pracy w niedziele opiera się na art. 11 ustawy rozszerzonym przez cytowane rozporządzenie, że zatem art. 13 ust. 1 tej ustawy do tych osób ma zastosowanie. Wynika to zresztą również pośrednio z § 5 cytowanego rozporządzenia.Do identycznego wyniku musiałaby doprowadzić analiza przepisów rozporządzenia z dnia 26 stycznia 1922 r. i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28). Przepis ostatnio powołanej ustawy stanowiąc, że dniami wolnymi od pracy są między innymi niedziele, konkretyzuje konstytucyjne prawo obywatela do wypoczynku w ten sposób, że niezależnie od urlopu i świąt ma on mieć w każdym tygodniu jeden dzień wolny od pracy. Dzień ten przypadać ma w zasadzie w niedzielę, a wyjątkowo w tych rodzajach zatrudnienia, w których praca w niedziele jest konieczna, może z mocy szczególnych przepisów przypadać w innym czasie, co jednak nie narusza zasady, że w każdym razie jeden dzień w tygodniu ma być wolny od pracy.Przepisy tych zbiorowych układów pracy, które stanowią, iż pracownicy zatrudnieni przy pilnowaniu mają mieć co trzecią niedzielę wolną od pracy, nie stwarzają odstępstwa od przytoczonej zasady i powinny być rozumiane w ten sposób, że należny pracownikowi w każdym tygodniu dzień wolny od pracy przypadać ma co trzeci tydzień w niedzielę, w pozostałych zaś tygodniach może przypadać w dzień powszedni.Jeżeli pracodawca wbrew swemu obowiązkowi nie udzieli pracownikowi wolnego od pracy dnia w każdym tygodniu, pracownik może się domagać zapłaty za przepracowane na skutek tego godziny nadliczbowe z dodatkiem 100%. Przepisy układów zbiorowych stanowiące, że osoby zatrudnione przy pilnowaniu nie otrzymują dodatku za pracę w niedzielę, zakładają, że pracownik wraz z niedzielą pracuje 6 dni w tygodniu, a siódmy dzień ma wolny, nie odnoszą się zatem do wynagrodzenia za pracę nadliczbową w tym siódmym dniu. Praca ta powinna być wynagradzana zgodnie z art. 116 ustawy o czasie pracy jako praca nadliczbowa w niedzielę, gdyż istotne jest nie to, czy pracownik wykonywał pracę nadliczbową w dniu nazywającym się niedzielą, a to, że wykonywał ją w tym dniu, który zgodnie z jego rozkładem pracy przeznaczony był do wypoczynku pracownika, mimo iż był dniem powszednim.Obowiązek udzielenia pracownikowi zatrudnionemu przy pilnowaniu dnia wolnego od pracy w każdym tygodniu zakłada, że pracownik zatrudniony jest w każdej dobie (system 8-12 godzin pracy i 12 godzin odpoczynku). Nie jest wykluczone "wkalkulowanie" cotygodniowego dnia wolnego w odpowiednio ukształtowany rozkład czasu pracy (np. system 12 godzin pracy i 24 godziny odpoczynku) jako korzystniejsze dla pracownika.