IV CO 31/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Pawlak, A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Alojzego P. przeciwko Przedsiębiorstwu Połowów Dalekomorskich "Dalmor" Przedsiębiorstwo Państwowe w Gdyni o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy ważna jest umowa o wynagrodzenie zryczałtowane obejmujące wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkami i premią, o ile istnieje układ zbiorowy pracy ustalający ściśle wysokość wynagrodzenia zasadniczego z dodatkami i premią?"uchwalił następującą odpowiedź:"Postanowienia umowy indywidualnej korzystniejsze dla pracownika niż postanowienie układu zbiorowego pracy są w zasadzie ważne".Uzasadnienie faktyczneZagadnienie przedstawione przez Sąd Wojewódzki sprowadza się do pytania ogólnego, czy strony umowy o pracę mogą stosunek swój ułożyć bardziej korzystnie dla pracownika niż postanowienia układu zbiorowego pracy.Przesłanki udzielenia odpowiedzi na to pytanie zawarte są w przepisach art. 55 i 445 § 4 k.z. oraz w art. 41 p.o.p.c.W myśl tych przepisów strony zawierające umowę mogą stosunek swój ułożyć według swego uznania, byleby treść i cel umowy nie sprzeciwiały się ustawie lub zasadom współżycia społecznego w Państwie Ludowym.Sąd Najwyższy nie widzi podstaw do uznania, by z reguły postanowienia umowy indywidualnej bardziej korzystne dla pracownika niż postanowienia układu zbiorowego sprzeciwiały się ustawie lub zasadom współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 41 p.o.p.c.). Ustawodawca Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mimo wielokrotnej nowelizacji kodeksu zobowiązań utrzymał w mocy przepis art. 445 § 4 tego kodeksu, stwierdzający nieważność postanowień umów indywidualnych mniej korzystnych dla pracowników niż postanowienia układu zbiorowego. Gdyby ustawodawca poczytywał również za nieważne postanowienia umów indywidualnych bardziej korzystne dla pracowników niż postanowienia układu zbiorowego, dałby temu wyraz w treści przytoczonego przepisu lub w innym przepisie prawnym. Gdy zaś tego nie uczynił, lecz utrzymał w mocy bez zmian uregulowanie w przepisie art. 445 § 4 k.z. stosunku umowy indywidualnej do układu zbiorowego, należy w drodze wykładni a contrario uznać, że postanowienia umowy indywidualnej mogą być dla pracownika bardziej korzystne niż postanowienia układu zbiorowego.W razie przyznania w umowie indywidualnej - bez uzasadnionych ku temu podstaw - pracownikowi wynagrodzenia wyższego od przewidzianego w układzie zbiorowym, może zachodzić odpowiedzialność odszkodowawcza osób, które wyrządziły tym pracodawcy szkodę, zawierając w jego imieniu taką umowę indywidualną. Odpowiedzialność ta może wynikać z nienależytego wykonania przez wymienione osoby zobowiązań umownych względem pracodawcy (art. 239 k.z.). Istnienie takiej odpowiedzialności nie podważa jednak skuteczności prawnej umowy indywidualnej, chyba że pracodawca udowodni, iż z przyczyn szczególnych (np. wskutek zmowy zmierzającej do obejścia postanowień układu zbiorowego) umowa indywidualna jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 41 p.o.p.c.).