I CR 889/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana S. przeciwko Stołecznym Zakładom Drzewnym Przemysłu Terenowego w W. o 13.484 zł po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 10 października 1956 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo uchylił; co do żądania kwoty 7.105 zł postępowanie w sprawie umorzył, zaś co do kwoty 2.559 zł przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneRoman S. domaga się zasądzenia od Stołecznych Zakładów Przemysłu Terenowego w W. kwot ostatecznie sprecyzowanych w notatce do protokołu rozprawy w następującej wysokości:1)za pracę w godzinach nadliczbowych 2.085 zł,2)nie dopłacone wynagrodzenie za X, XI, XII 1953 r. - 2.067 zł,3)nie dopłacone za miesiące I, II, III, IV, 1954 r. - 4.944 zł,4)odszkodowanie za rozwiązanie umowy 7.500 zł,5)wynagrodzenie za urlop 2.500 zł.Ogółem roszczenia powoda wy noszą 19.096 zł.W uzasadnieniu pozwu powód podaje, że został zaangażowany przez pozwane przedsiębiorstwo w charakterze projektanta i p.o. kierownika wytwórni zabawek dziecięcych przy ul. M., poczynając od 1 czerwca 1953 r. z uposażeniem miesięcznym 2.000 złotych. Wbrew umowie powód w miesiącach X, XI, XII, 1953 r. i I, II, III, IV, 1954 r. otrzymał wynagrodzenie niższe o sumy dochodzone w pozwie. Również wynagrodzenie za godziny nadliczbowe było niewłaściwe, obliczona różnica na niekorzyść powoda wyniosła z tego tytułu 2.085 zł. W dniu 28 września 1953 r. powód miał wypadek w czasie pracy i musiał poddać się dłuższej kuracji. Po powrocie do pracy, w dniu 28 kwietnia 1954 r., strona pozwana nie dopuściła powoda do wykonywania swych obowiązków, zrywając z nim bezzasadnie umowę o pracę.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w kwocie 9.432 zł, dalsze zaś roszczenia powoda oddalił.Na podstawie złożonych do akt dokumentów, zeznań przesłuchanych świadków oraz stron Sąd Wojewódzki ustalił, że wprawdzie naczelny inżynier Stołecznego Zarządu Przemysłu Terenowego powiedział powodowi przy angażowaniu, że wynagrodzenie jego jako kierownika zakładu wyniesie 2.000 zł miesięcznie i powszechnie mówiono w przedsiębiorstwie, że powód został zaangażowany na warunkach specjalnych z wynagrodzeniem wyższym od innych kierowników, jednak uznał, że żądanie wyrównania wynagrodzenia do kwoty 2.000 zł jest nie uzasadnione. Powód bowiem wobec braku etatów pracowników umysłowych został umieszczony na etacie pracownika fizycznego, a pismo angażujące go z dnia 30 maja 1953 r. było wystawione według obowiązującego w przedsiębiorstwie układu zbiorowego pracy według grupy VIII R. Wynagrodzenie przeciętne dla pracownika zatrudnionego na stanowisku, jakie zajmował powód, wynosiło netto 1.580 zł i takie wynagrodzenie przysługiwało powodowi. Powód jednak otrzymywał wynagrodzenie wyższe - 1.811 zł miesięcznie i domaganie się jeszcze wyższego wynagrodzenia jest zdaniem Sądu Wojewódzkiego sprzeczne z podstawowymi zasadami dyscypliny płac. Skoro zaś powód otrzymywał prawidłowo obliczone wynagrodzenie, to również i wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych obliczone na podstawie wynagrodzenia zasadniczego wypłacone było powodowi w należytej wysokości.Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki oddalił żądanie powoda z tytułu wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz z tytułu wyrównania wynagrodzenia za trzy miesiące 1953 r.Sąd Wojewódzki uznał natomiast, że rozwiązanie umowy o pracę z powodem w dniu 31 grudnia 1953 r. nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 25p. 4 i 29 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. i w związku z tym uznał za zasadne roszczenie powoda o wynagrodzenie za 3 miesiące oraz niewykorzystany urlop w kwocie łącznej 7.244 zł (1.811 zł × 4 = 7.244 zł), a nadto żądanie wyrównania wynagrodzenia do kwoty 1.811 zł miesięcznie za miesiące od stycznia do kwietnia 1954 r. w kwocie łącznej 2.188 zł (547 zł × 4 = 2.183 zł). Dalej idące żądania oparte na przyjęciu za podstawę wynagrodzenia kwoty 2.000 zł miesięcznie Sąd Wojewódzki oddalił.W rewizji od powyższego wyroku powód domaga się jego uchylenia i uwzględnienia powództwa w całości, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest częściowo uzasadniona.Żądanie wyrównania wynagrodzenia powoda do wysokości 2.000 zł miesięcznie oddalił Sąd Wojewódzki na tej podstawie, że uznał to żądanie za sprzeczne z podstawowymi zasadami dyscypliny płac. Sąd Wojewódzki jednak nie wyjaśnia, o jakie zasady dyscypliny płac chodzi i czym polegać ma ta sprzeczność, skoro jak to wynika z dalszych ustaleń zaskarżonego wyroku wynagrodzenie powoda "ukształtowało się istotnie około 2.000 zł." To ostatnie ustalenie zgodne jest z zaświadczeniem pozwanego znajdują się na k. 44 akt, z którego wynika, że wynagrodzenie powoda w okresie 4 miesięcy czerwca do września 1953 r. wynosiło dokładnie kwotę 2.000 zł miesięcznie.W tym stanie rzeczy stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że za dalsze miesiące powodowi należy się wynagrodzenie w wysokości 181 miesięcznie, nie zostało należycie uzasadnione i pozostaje w pewnej sprzeczności zarówno z dowodami w sprawie, jak i wyżej przytoczonymi ustaleniami zaskarżonego wyroku.Ponieważ wysokość wynagrodzenia ma wpływ na wysokość należności za pracę w godzinach nadliczbowych, trafnie również kwestionuje rewizja ustalenie zaskarżonego wyroku, że wynagrodzenie powoda za pracę w godzinach nadliczbowych obliczone było w sposób właściwy, skoro z twierdzeń strony pozwanej zawartych w odpowiedzi na pozew wynika, że za podstawę tego obliczenia przyjęte były stawki według wynagrodzenia zasadniczego niższego.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki ustali przede wszystkim treść zawartej między stronami umowy w przedmiocie wysokości wynagrodzenia. Dla prawnej skuteczności takiej umowy nie ma istotnego znaczenia okoliczność, że umówione wynagrodzenie nie mieści się w siatce płac przewidzianej w układzie zbiorowym pracy lub niezgodne jest z zarządzeniami władz zwierzchnich strony pozwanej. Jeśli bowiem chodzi o układ zbiorowy pracy, to w świetle art. 445 § 4 k.z. nie są nieważne postanowienia indywidualnych umów o pracę korzystniejsze dla pracowników od postanowień układu (por. uchwałę Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 15 listopada 1956 r. 4 CO 31/56 - OSN 1957/III poz. 89), w odniesieniu zaś do zarządzeń władz należy zauważyć, że zarządzenia te nie mają charakteru norm prawnych powszechnie obowiązujących, lecz jedynie instrukcji wiążącej podległe jednostki gospodarki uspołecznionej z tym skutkiem, że naruszenie ich powoduje odpowiedzialność organów tych jednostek, co jednak nie wpływa na ważność umów zawartych z pracownikami. Przy rozważaniu kwestii wysokości umówionego wynagrodzenia powoda weźmie Sąd Wojewódzki również pod uwagę ustaloną w zaskarżonym wyroku okoliczność, że powód od 4 września 1953 r. pełnił równocześnie obowiązki kierownika 2 zakładów, co nie powinno pozostawać bez wpływu na wysokość wynagrodzenia.Jak wynika z wywodów rewizji w związku z treścią pisma powoda z dnia 23 lipca 1955 r., część dochodzonych roszczeń w kwocie 5.500 zł stanowi wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie od października 1953 r. do sierpnia 1954 r. a według treści pozwu taki sam charakter ma roszczenie w kwocie 1.605 zł (część kwoty 2.085) obejmujące okres od lipca do września 1953 r. Co do tych roszczeń w kwocie łącznej 7.105 zł (5.500 zł + 1.605 zł) objętych również rewizją powoda, należało na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 22 marca 1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. z 1957 r. Nr 15, poz. 76) postępowanie w obu instancjach umorzyć. W pozostałej zaś części obejmującej roszczenia o wyrównanie wynagrodzenia do kwoty 2.000 zł oraz wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie czerwca 1953 r. (nie objęte cytowaną ustawą) zaskarżony wyrok podlega z mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu celem ponownego rozpoznania objętych uchyleniem roszczeń z uwzględnieniem wskazań w niniejszym uzasadnieniu przytoczonych.Notka:Według powołanej w niniejszym orzeczeniu powziętej w trybie art. 388 k.p.c. Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 15 listopada 1956 r. 4 CO 31/56 (OSN 1957/III poz. 89), postanowienia umowy indywidualnej korzystniejsze dla pracownika niż postanowienia układu zbiorowego pracy są w zasadzie ważne. W razie przyznania w umowie indywidualnej - bez uzasadnionych ku temu podstaw - pracownikowi wynagrodzenia wyższego od przewidzianego w układzie zbiorowym, może zachodzić odpowiedzialność odszkodowawcza osób, które wyrządziły tym pracodawcy szkodę, zawierając w jego imieniu taką umowę indywidualną. Istnienie takiej odpowiedzialności (art. 239 k.z.) nie podważa jednak skuteczności prawnej takiej umowy indywidualnej, chyba że np. wskutek zmowy zmierzającej do obejścia postanowień układu umowa taka byłaby nieważna z mocy art. 41 p.o.p.c.W późniejszym orzeczeniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 lutego 1957 r. 2 CR 1122/56 (OSN 1959/III poz. 66), ogłoszonym w opracowaniu pt. Nadzór Prokuratury nad przestrzeganiem ustawodawstwa pracy, załącznik do Biuletynu Generalnej Prokuratury nr 3, (99) str. 49 i nast., Sąd Najwyższy podzielił pogląd wyrażony we wspomnianej już uchwale, dodając, że przytoczoną w nim argumentację prawną popiera art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 1937 r. o układach zbiorowych pracy (Dz. U. z 1937 r. Nr 31, poz. 242) oraz dekret z dnia 13 września 1946 r. - o zmianie niektórych przepisów ustawy z dnia 14 kwietnia 1937 r. o układach zbiorowych pracy (Dz. U. z 1946 r. Nr 61, poz. 339).Por. także orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 26 lipca 1956 r. 2 CR 585/55 (OSN 1957/IV poz. 104), poruszające kwestię ewentualnej odpowiedzialności dyrektora wobec pracownika w wypadku przyznania mu przez dyrektora mimo braku uprawnień do tego wyższej grupy uposażenia.