I PRN 108/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN St. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Świeboda, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Edwarda Z. przeciwko Międzywojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Inwalidów w S. o wynagrodzenie za pracę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnej Rady Związków Zawodowych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 23 maja 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się wyrównania wynagrodzenia za pracę za okres od 16.IX.1977 r. do 28.II.1979 r. oraz wypłaty dodatku stażowego. Terenowa Komisja Rozjemcza oddaliła wniosek z tym uzasadnieniem, że nie ma przepisu, który upoważniałby do przyznania wnioskodawcy dodatku stażowego, a jego wynagrodzenie za pracę zostało ustalone na poziomie górnej granicy przewidzianej dla danego stanowiska. Twierdzenie, że ktoś obiecywał mu wyższe wynagrodzenie, nie zostało udowodnione. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawcy, ponieważ - jego zdaniem - wynagrodzenie za pracę nie może być przedmiotem dowolnych ustaleń pomiędzy zakładem pracy a pracownikiem. Określenie wysokości wynagrodzenia powinno się mieścić w granicach obowiązujących w danym zakładzie pracy przepisów płacowych.W tym przypadku mają zastosowanie przepisy układu zbiorowego pracy dla pracowników spółdzielczości pracy z dnia 6 maja 1975 r. i zgodnie z ustalonym orzecznictwem muszą być one wykładane ściśle.Wnioskodawca otrzymywał wynagrodzenie zgodnie z obowiązującymi przepisami w maksymalnie dopuszczalnej wysokości. Wyżej cytowany układ zbiorowy pracy nie przewiduje dla pracowników pozwanej Spółdzielni dodatku stażowego i dlatego nie mógł on być wnioskodawcy przyznany i wypłacany. W uzasadnieniu wyroku Sąd Pracy stwierdził, że wnioskodawca podjął zatrudnienie u strony pozwanej 16.IX.1977 r., do czasu ustalenia wynagrodzenia otrzymywał wynagrodzenie zaliczkowe, a umowy o pracę z dnia 16.XI.1977 r. nie podpisał, ponieważ nie wspomniano w niej o dodatku za staż pracy i określono wynagrodzenie na poziomie - jego zdaniem - zbyt niskim. Do czasu rozwiązania stosunku pracy pobierał on wynagrodzenie przewidziane w umowie o pracę.W otwartym terminie 6-miesięcznym Centralna Rada Związków Zawodowych złożyła rewizję nadzwyczajną, z wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Rewizja nadzwyczajna została oparta na zarzucie rażącego naruszenia przepisu art. 18 § 2 k.p., ponieważ umowa o pracę nie może jedynie określać płacy niższej od przewidzianej w przepisach płacowych. W niniejszej natomiast sprawie strony przewidziały dla wnioskodawcy korzystniejsze warunki płacy od tych, jakie zamieszczone są w układzie zbiorowym pracy. Zdaniem Centralnej Rady Związków Zawodowych, w zobowiązaniowych stosunkach pracy takie indywidualne odstępstwa umowne od względnie obowiązujących przepisów prawa pracy są ważne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Dokonana przez Centralną Radę Związków Zawodowych wykładnia przepisu art. 18 § 2 k.p. jest prawidłowa.Postanowienia umów o pracę jedynie mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne, a zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy. Kodeks pracy nie zawiera natomiast przepisu stanowiącego, że postanowienia indywidualnych umów o pracę korzystniejsze dla pracowników od przepisów płacowych są nieważne. Wiążą więc one strony stosunku prawnego i jeżeli zakład pracy chce dostosować warunki płacy określone w umowie o pracę przez obniżenie ich do poziomu obowiązujących przepisów płacowych, musi wypowiedzieć pracownikowi warunki płacy; kierownicy zakładów pracy odpowiedzialni są za przestrzeganie dyscypliny płac i w razie jej naruszenia odpowiadają służbowo i materialnie. Natomiast nie ma to wpływu na ważność zawartych w umowie uzgodnień dotyczących stosowania wyższej od przewidzianej przepisami stawki płac, chyba że obie strony będąc w zmowie działały na szkodę zakładu pracy.W niniejszej sprawie wniosek zamieszczony w rewizji nadzwyczajnej, a zmierzający do orzeczenia co do istoty sprawy nie mógł być uwzględniony, ponieważ nie został dostatecznie wyjaśniony stan faktyczny sprawy.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił, z kim i w jakich okolicznościach wnioskodawca rozmawiał na temat wynagrodzenia, jakie miał otrzymać w pozwanej Spółdzielni, a w szczególności, czy była wtedy zawarta umowa o pracę, czy tylko oferta i czy nie było zastrzeżeń co do ostatecznego określenia wysokości wynagrodzenia.Wnioskodawca stale twierdzi, że za dwa pierwsze miesiące otrzymał wynagrodzenie za pracę (bez dodatku stażowego) w wysokości umownie ustalonej i że dopiero w następnych miesiącach zostało ono obniżone. Sąd natomiast - bez bliższego uzasadnienia - przyjmuje, że wnioskodawca otrzymał początkowo wynagrodzenie zaliczkowo, na co mógłby ewentualnie wskazywać fakt, że nigdy nie otrzymał on dodatku stażowego, o którym we wstępnych rozmowach miała być mowa.W dalszej kolejności rozważenia wymaga, czy z całokształtu okoliczności nie wynikało, że pomimo odmowy przyjęcia angażu wnioskodawca ostatecznie zgodził się na zaoferowane mu w nim warunki płacy. Mogłoby za tym przemawiać to, iż do czasu rozwiązania umowy o pracę nie demonstrował on przeciwko temu.W tym przedmiocie brak jest jednak jakichkolwiek ustaleń. Gdyby po uzupełnieniu postępowania dowodowego okazało się, że zakład pracy nie wypłacił wnioskodawcy pełnego wynagrodzenia za pracę, to w dalszej kolejności rozważenia wymaga, czy w świetle zebranego materiału żądanie przez wnioskodawcę dopiero po rozwiązaniu umowy wyrównania wynagrodzenie za cały okres pracy w pozwanej Spółdzielni nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.).Z tych względów, na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w zw. z art. 277 § 2 k.p., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.