IV CO 39/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zespołu Adwokackiego w B. przeciwko Krystynie B. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:1."Czy zespół adwokacki mimo braku osobowości prawnej posiada zdolność sądową?2.Czy zespół adwokacki jest legitymowany do dochodzenia należności adwokata - członka tegoż zespołu z tytułu wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przez tegoż adwokata przed jego wstąpieniem do zespołu, o ile sprawę tę jako niezakończoną - stosownie do § 51 Tymczasowego regulaminu zespołów adwokackich, przekazał zespołowi?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneZespół Adwokacki w B., działający przez swego kierownika adw. S. domagał się zasądzenia od pozwanej Krystyny B. kwoty 2487,15 zł z 8% od dnia 1 maja 1954 r. i kosztami procesu tytułem wynagrodzenia adw. Z., członka Zespołu, za prowadzenie sprawy przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie.Sąd Powiatowy w Bydgoszczy wyrokami: częściowym z dnia 22 października 1954 r. i końcowym z dnia 30 kwietnia 1955 r. powództwo w całości uwzględnił. Wyrok ten zaskarżyła rewizją pozwana, wnosząc o jego uchylenie, odrzucenie pozwu, względnie o zmianę i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Postanowieniem z dnia 12 lipca 1955 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy przekazał Sądowi Najwyższemu do rozpoznania w trybie art. 388 k.p.c. budzące poważne wątpliwości wymienione na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pierwsze z przedstawionych zagadnień pozwanych zostało wyjaśnione już w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 1956 r. 1 CO 20/56 (OSN 1957/III poz. 64). We wspomnianej uchwale Sąd Najwyższy przyjął i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Jeżeli adwokat zastępujący stronę należy do zespołu adwokackiego, do dochodzenia wynagrodzenia adwokackiego jest powołany kierownik zespołu".W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił między innymi, że akty normatywne nadają osobowość albo bezpośrednio, albo przewidują przesłanki, które muszą być dopełnione, aby jednostka uzyskała osobowość prawną. Jeżeli chodzi jednakże o zespoły adwokackie, brak w tym przedmiocie norm, które by nadawały im osobowość prawną. Ani bowiem w art. 71 i następnych ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. o ustroju adwokatury, ani w wydanym na podstawie art. 75 tej ustawy rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 1950 r. w sprawie zespołów adwokackich nie ma dyspozycji, którą można by zakwalifikować jako źródło osobowości prawnej zespołów. Żaden bowiem przepis nie stanowi, aby zespoły, czy to bezpośrednio mocą ustawy, czy też przez spełnienie konkretnych przesłanek, nabywały osobowość prawną. Według art. 71 ust. 1 ustawy Minister Sprawiedliwości określi przepisy dotyczące nadawania zespołom osobowości prawnej. W tym jednak przedmiocie Minister żadnych przepisów nie wydał. Żaden też przepis nie traktuje zespołu jako podmiotu, posiadającego własne prawa lub obowiązki lub jako jednostkę, która działałaby przez swoje organy we własnym imieniu. Przeciwnie, cytowane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości wymienia w § 7, 9 i 12 kierownika zespołu jako osobę, działającą samodzielnie oraz w imieniu własnym, a nie cudzym, a zwłaszcza zespołu.Zauważyć dalej należy, że w związku z potrzebami wywołanymi rozwojem stosunków społecznych, politycznych i gospodarczych można zauważyć tendencję do rozluźnienia ścisłego i polegającego na przepisach ustawy związku pomiędzy osobowością prawną a zdolnością sądową. Wyrazem tej tendencji jest orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1948 r. (OSN 1948 r. poz. 57) przyznające każdemu stronnictwu zdolność sądową bez względu na to, czy posiada ono zdolność prawną. Jednakże jeżeli chodzi o zespoły adwokackie, wspomniana uchwała składu siedmiu sędziów wyraża w uzasadnieniu pogląd, że w ukształtowaniu, jakie one otrzymały w cytowanych wyżej przepisach, brak jest praktycznej potrzeby do przyznania im zdolności sądowej, skoro według postanowień przepisów o zespołach działalność adwokacką wykonują indywidualnie adwokaci, wykonanie zaś wszystkich innych czynności zespołu powierzone jest jego kierownikowi we własnym imieniu.W konkluzji uchwała wyraża więc pogląd prawny, że z braku zdolności sądowej zespół adwokacki nie może występować jako podmiot dochodzący wynagrodzenia adwokackiego, że na tle przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości o zespołach adwokackich, jeżeli adwokat zastępujący stronę należy do zespołu, do dochodzenia wynagrodzenia adwokackiego jest powołany nie sam adwokat, lecz kierownik zespołu.Rozstrzygnięcie w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów zagadnienia, że zespół adwokacki nie ma zdolności sądowej, że tym samym do dochodzenia wynagrodzenia adwokackiego należnego adwokatowi członkowi zespołu od klienta powołany jest wyłącznie kierownik zespołu, mający jakby pozycję samodzielnego zarządcy, przesądza również odpowiedź na drugie pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki w tym sensie, że do dochodzenia należności adwokata, członka zespołu adwokackiego z tytułu wynagrodzenia za prowadzenie przez niego sprawy przed jego wstąpieniem do zespołu, o ile sprawę tę jako niezakończoną stosownie do § 51 Tymczasowego regulaminu zespołów adwokackich przekazał zespołowi, powołany jest kierownik zespołu. Skoro bowiem adwokat wstępujący do zespołu zgodnie z § 51 Tymczasowego regulaminu niezakończone sprawy przekazał zespołowi, to z faktu tego wynika, że w chwili wstąpienia do zespołu postanowienia regulaminu były mu znane, że poddał się w sposób dorozumiany tym postanowieniom (art. 71 § 1 k.z.).Wspomniany wyżej § 51 Tymczasowego regulaminu zespołów adwokackich wyraźnie stanowi, że adwokat wstępujący do zespołu przekazuje zespołowi akta wszystkich spraw niezakończonych, przy czym wszelkie wpłaty w tych sprawach po dniu wstąpienia do zespołu winny być dokonywane tak jak w sprawach przyjętych przez zespół. Tym samym niezakończone sprawy, przekazane przez adwokata, prowadzone są już dalej w ramach zespołu, co uzasadnia, jak już wyżej wskazano, wyłączne prawo kierownika zespołu do dochodzenia należnego danemu adwokatowi wynagrodzenia od klienta.