IV CR 134/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: C. Bieske, K. Strzępek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Sztejn, po rozpoznaniu w dniu 8 września 1986 r. sprawy z powództwa Prokuratury Rejonowej w Ł., działającej na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w Ł., przeciwko Julianowi M. o zapłatę 525.000 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Skierniewicach z dnia 5 grudnia 1985 r.:zmienił zaskarżony wyrok (pkt. 1) tylko w ten sposób, że zasądzoną od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 405.000 zł z odsetkami obniżył do kwoty 345.000 zł z odsetkami, a zasądzoną kwotę 26.325 zł tytułem kosztów sądowych obniżył do kwoty 22.425 zł; oddalił rewizję w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktycznePozwany Julian M. wyrokiem Sądu Rejonowego w Łowiczu został skazany za to, że po nabyciu w placówkach uspołecznionych dwóch snopowiązałek WC-5 o łącznej wartości 336.000 zł (po 168.000 zł każda) oraz rozrzutnika do obornika wartości 189.000 zł następnie w okresie od lipca do listopada 1983 r. sprzedał te maszyny rolnicze o łącznej wartości 525.000 zł z zyskiem 175.000 zł. W postępowaniu karnym z powództwa Prokuratury Rejonowej w Ł. zasądzono od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w Ł. - kwotę 175.000 zł z 8% od dnia 1 listopada 1983 r., podając jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 412 k.c.W pozwie z dnia 27 marca 1985 r. Prokurator Rejonowy w Ł. domagał się zasądzenia od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa dalszej kwoty 525.000 zł, uzasadniając żądanie tym, że w postępowaniu adhezyjnym - zgodnie z żądaniem pozwu - orzeczono tylko o części roszczenia, tj. co do kwoty 175.000 zł, a przepadkowi uległa wartość całego roszczenia, tj. kwota 700.000 zł, wobec tego dalsze roszczenie dotyczy kwoty żądanej w pozwie.Pozwany w odpowiedzi na pozew wnosił o oddalenie powództwa.Wyrokiem z dnia 5 grudnia 1983 r. Sąd Wojewódzki w Skierniewicach zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w Ł. - kwotę 405.000 zł z 8% od dnia 1 grudnia 1983 r. oraz kwotę 26.325 zł tytułem wpisu sądowego, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach i wnioskach:W sprawie karnej pozwany skazany został na sprzedaż spekulacyjną trzech maszyn rolniczych. Józef M. nabył od pozwanego nowy rozrzutnik za cenę 260.000 zł, podczas gdy cena detaliczna wynosiła 189.000 zł, i nową snopowiązałkę również za cenę 260.000 zł, podczas gdy cena detaliczna wynosiła 168.000 zł. Rolnik miał pełną świadomość tego, że pozwany pobiera znacznie wyższą cenę, istniała więc niegodziwość działania w rozumieniu art. 412 k.c. Tak więc w związku ze sprzedażą tych maszyn kwota 520.000 zł uległa przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa.Sąd ustalił natomiast brak cech działania niegodziwego co do sprzedaży przez pozwanego używanej snopowiązałki, którą nabył Stanisław M., gdyż nastąpiło to po kilku latach jej używania przez pozwanego. Z uwagi na to, że obrót maszynami używanymi między rolnikami nie jest zabroniony, czynność ta nie miała charakteru niegodziwego.W związku z powyższym Sąd uznał, że przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa ulega jedynie kwota 520.000 zł, pomniejszona o kwotę już zasądzoną w sprawie karnej, tj. o 175.000 zł. W tych warunkach należało zasądzić od pozwanego kwotę 345.000 zł. Sąd jednak w wyroku przez omyłkę zasądził zamiast tej sumy kwotę 405.000 zł.Od tego wyroku złożył rewizję pozwany. W rewizji domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez obniżenie zasądzonej kwoty 405.000 zł do 345.000 zł oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w części nakazującej pobranie od pozwanego wpisu sądowego. Wyrokowi zarzucał sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz naruszenie przepisu art. 106 k.p.c. przez obciążenie pozwanego kosztami sądowymi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanego jest częściowo uzasadniona. Sąd Wojewódzki, wbrew prawidłowo dokonanym ustaleniom w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w sentencji tego wyroku zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 405.000 zł, aczkolwiek należało uwzględnić tylko kwotę 345.000 zł. Według nie kwestionowanych przez strony ustaleń wartość świadczenia, które w całości uległo przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa w rozumieniu art. 412 k.c., stanowi kwotę 520.000 zł. Na tę wartość składają się: a) nabyty przez pozwanego nowy rozrzutnik za cenę 189.000 zł, następnie sprzedany Józefowi M. za cenę 260.000 zł, b) nabyta przez pozwanego nowa snopowiązałka za cenę 168.000 zł, sprzedana następnie Józefowi M. za cenę 260.000 zł. Sąd Wojewódzki trafnie więc uznał, że przepadkowi ulega cała suma przyjętego przez pozwanego świadczenia, tj. kwota 520.000 zł. W sprawie karnej, w której pozwany został skazany za spekulacyjną sprzedaż maszyn rolniczych, zasądzono od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 175.000 zł, stanowiącą tylko część ulegającej przepadkowi sumy uzyskanej ze sprzedaży maszyn. A zatem w sprawie cywilnej Sąd mógł uwzględnić powództwo prokuratora tylko co do dalszej, ulegającej przepadkowi sumy, tj. co do kwoty 345.000 zł (520.000-175.000=345.000 zł).Uwzględniając te ustalenia Sądu Wojewódzkiego, które są zgodne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzone roszczenie z kwoty 405.000 zł do kwoty 345.000 zł.Nietrafny jest natomiast zarzut podniesiony w rewizji, że pozwany jako przeciwnik procesowy prokuratora, którego powództwo został uwzględnione, nie może być obciążony obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych (wpisem sądowym), gdyż zgodnie z art. 106 k.p.c. udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa. Pogląd ten jest błędny. Stosownie do treści art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) nie uiszczonymi kosztami sądowymi, gdyż powództwo prokuratora zostaje uwzględnione, sąd w orzeczeniu rozstrzygającym o kosztach obciąża przeciwnika (stronę pozwaną), przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu (art. 98 k.p.c.). Skarżący podnosząc zarzut nie uwzględnia treści art. 11 ust. 1 powołanej ustawy, który w ostatnim zdaniu wyraźnie odsyła w zakresie orzekania o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych do odpowiedniego stosowania zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu (art. 98 i nast. k.p.c.), a nie do unormowania szczególnego z art. 106 k.p.c. W związku z tym należy podnieść, że o ile art. 106 k.p.c. nie przewiduje rozliczeń z powodu udziału prokuratora w sprawie ani na rzecz Skarbu Państwa, ani od Skarbu Państwa, o tyle co do kosztów sądowych, których prokurator nie miał obowiązku uiścić (art. 111 § 1 pkt 4 k.p.c.), art. 11 ust. 1 powołanej ustawy o kosztach sądowych przewiduje rozliczenie nie uiszczonych kosztów stosownie do zasad w tym przepisie przewidzianych. Wychodząc z tych przesłanek skład orzekający w niniejszej sprawie zajął odmienne stanowisko od wyrażonego przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 grudnia 1972 r. II CZ 184/72 (OSNCP 1973, z. 7-8, poz. 142), zgodnie z którym w sprawie z powództwa prokuratora sąd z powołaniem się na przepis art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) nie może obciążyć przeciwnika procesowego obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych, których nie miał obowiązku uiścić prokurator. Wydaje się, że stanowisko zajęte w tym orzeczeniu nie uwzględnia treści art. 11 ust. 1 powołanej ustawy.Sąd Najwyższy, obniżając kwotę zasądzonego roszczenia, obniżył stosownie wysokość zasądzonego od pozwanego wpisu sądowego.Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.