IV CR 331/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Gola, S. Mania.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii D. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Miejskiemu w B. - Wydział Gospodarki Komunalnej i Spraw Lokalowych o zapłatę 115.006 zł na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bielsku-Białej z dnia 24 kwietnia 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił; oddalił wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów procesu.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od Skarbu Państwa (Urzędu Miejskiego w B.) kwoty 115.006 zł z należnościami ubocznymi. Na uzasadnienie żądania powódka podała, że w okresie, kiedy była właścicielką nieruchomości położonej w B. przy pl. Żwirki i Wigury, najemca lokalu użytkowego znajdującego się w tej nieruchomości - Bielskie Zakłady Gastronomiczne należny jej czynsz w kwocie 3.682 zł miesięcznie przekazywały do Wydziału Finansowego byłego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z przeznaczeniem jego części na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej. Inni najemcy zajmujący lokale mieszkalne przekazywali czynsz najmu na zablokowane konto otwarte w Banku PKO. Łączna suma wpłat dokonanych przez Bielskie Zakłady Gastronomiczne z przeznaczeniem na Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej za okres od 1.VI.1968 r. do 31.XII.1972 r. wynosi 115.006 zł. Ponieważ fundusz ten nie może już być wykorzystany na remonty, gdyż Skarb Państwa, po nabyciu od powódki we wrześniu 1973 r. wymienionej nieruchomości, dokonał rozbiórki budynku, przeznaczając teren na zieleniec lub drogę, przeto powyższa kwota powinna być jej zwrócona. Powódka poza tym wskazała, że w analogicznej sprawie Sąd Najwyższy uwzględnił powództwo (sprawa II CR 492/75 - OSNCP z 1977 r. z. 2, poz. 29).Strona pozwana podniosła, że dla załatwienia sprawy niniejszej właściwa jest droga postępowania administracyjnego, a poza tym żądanie pozwu jest nieuzasadnione i powinno być oddalone.Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że sprawa ma charakter sprawy cywilnej oraz że strony występują względem siebie jako równorzędni partnerzy i wobec tego spór podlega rozpoznaniu w postępowaniu cywilnym. Poza tym Sąd, powołując się na wskazane już orzeczenie Sądu Najwyższego, doszedł do wniosku, że skoro nabyty przez stronę pozwaną budynek został rozebrany i nie wykonano w nim żadnych napraw, przy uwzględnieniu, że objęta pozwem suma nie była brana pod uwagę przy ustalaniu ceny sprzedaży nieruchomości, to powództwo podlega uwzględnieniu.W rewizji od powyższego wyroku Skarb Państwa (Urząd Miejski w Bielsku-Białej) domaga się uchylenia tego orzeczenia i odrzucenia pozwu lub przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy przede wszystkim podnieść, iż sprawa niniejsza - wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego - nie jest analogiczna do sprawy, której dotyczy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.V.1976 r. sygn. II CR 492/75 (OSNCP z 1977 r. z. 2, poz. 29). W wymienionej sprawie chodziło - ujmując rzecz skrótowo - o to, czy były właściciel nieruchomości, po jej wyburzeniu, może domagać się od Powszechnej Kasy Oszczędności wypłaty salda z rachunku prowadzonego przez ten Bank stosownie do przepisów rozporządzenia Ministrów Gospodarki Komunalnej i Finansów z dnia 5 sierpnia 1965 r. w sprawie zarządu budynków sprawowanego przez wynajmujących nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 35, poz. 226 z późn. zm.).Jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika powódki złożonych w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, powódka posiadała również rachunek bankowy prowadzony stosownie do powołanego wyżej rozporządzenia, na którym gromadziła środki pochodzące z czynszu za najem lokali mieszkalnych, jednakże rachunek ten zlikwidowała po zbyciu nieruchomości. W sprawie niniejszej chodzi więc nie o środki zgromadzone na koncie PKO, lecz o środki zgromadzone w Wydziale Finansowym byłego Prezydium MRN, a przeznaczone na remonty kapitalne.Należy poza tym podnieść w związku z twierdzeniem zawartym w pozwie, iż Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej w chwili obecnej nie istnieje. Fundusz ten bowiem został zniesiony ustawą z dnia 21 grudnia 1962 r. o zmianie dekretu o niektórych podatkach i opłatach terenowych (Dz. U. Nr 66, poz. 326). Stosownie do postanowień art. 3 ust. 2 powołanej ustawy od chwili wejścia jej w życie, tzn. od dnia 1.I.1963 r., dotychczasowe wpłaty na FGM zastępuje się wpłatami podatku od nieruchomości w części przeznaczonej na remonty i odbudowę budynków, a dotychczasowe wpłaty na FGM podlegają zaliczeniu na koszty remontów i odbudowy budynków na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 22 kwietnia 1959 r. Dochodzona w sprawie niniejszej kwota 115.006 zł została zgromadzona w okresie od 1.VI.1968 r. do 31.XII.1972 r., a zatem w okresie, kiedy obowiązywał dekret z dnia 20 maja 1955 r. o podatkach i opłatach terenowych (jednol. tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 16, poz. 87).Stosownie do treści art. 8 ust. 1 tego dekretu podstawą opodatkowania podatkiem od nieruchomości dla budynków wynajętych i wydzierżawionych jest czynsz z tytułu najmu lub dzierżawy, przy czym podatek ten wynosi 25% podstawy opodatkowania za lokale mieszkalne i 85% podstawy opodatkowania za lokale użytkowe. Wedle zaś treści art. 9 ust. 5 powołanego dekretu, podatek od budynków lub ich części, w części przekraczającej 25% podstawy opodatkowania, przeznaczony jest na pokrycie kosztów remontów i odbudowy budynków, przewidziane w rozdziale 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o remontach i odbudowie oraz o wykańczaniu budowy i nadbudowie budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 27, poz. 166).Z powyższego wynika zatem, że kwota dochodzona w sprawie niniejszej to nie środki z Funduszu Gospodarki Mieszkaniowej, lecz ta część podatku od nieruchomości, która stosownie do treści art. 9 ust. 5 dekretu z dnia 20 maja 1955 r. o niektórych podatkach i opłatach terenowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 16, poz. 87) przeznaczona jest na gromadzenie funduszu potrzebnego na pokrycie kosztów remontów i odbudowy budynków, przewidzianego w rozdziale 2 wymienionej wyżej ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 166). Wpłaty bowiem dokonywane w imieniu powódki przez najemcę lokalu użytkowego były wpłatami z tytułu podatku od nieruchomości, nie zaś z innego tytułu o charakterze cywilnoprawnym.Na charakter tych wpłat nie ma wpływu okoliczność, że w określonych przypadkach podatnik może z nich odnieść korzyść. Mianowicie o sumę wpłat tej części podatku zmniejsza się obciążenie podatnika z tytułu kosztów poniesionych przez Państwo na remonty lub odbudowę jego budynku (art. 9 ust. 5 zd. ost. dekretu). W tym właśnie celu prowadzona jeszcze szczegółowa ewidencja dokonanych wpłat.W związku z powyższymi uwagami należy dojść do wniosku, że nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie o zwrot nie wykorzystanych środków pieniężnych przeznaczonych na pokrycie kosztów remontu lub odbudowy budynków, a pochodzących z części podatku od nieruchomości przekraczającej 25% podstawy opodatkowania, gromadzonych na ten cel stosownie do dyspozycji art. 9 ust. 5 dekretu z dnia 20 maja 1955 r. o niektórych podatkach i opłatach terenowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 16, poz. 87, a obecnie art. 8 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o niektórych podatkach i opłatach terenowych - Dz. U. Nr 45, poz. 229).Droga sądowa jest wyłączona wówczas, gdy wyłącza ją wyraźny przepis prawa, jak i wówczas, gdy przedmiotem sporu nie jest sprawa cywilna (art. 2 § 1 k.p.c.). O charakterze sprawy rozstrzyga stosunek, na którym opiera się dochodzenie roszczenia. Sprawa niniejsza nie ma charakteru sprawy cywilnej. Powódka bowiem, dochodząc zwrotu nie wykorzystanych środków zgromadzonych na remont lub odbudowę budynku, dochodzi w istocie zwrotu części wpłaconego podatku od nieruchomości. W sprawach podatkowych droga sądowa jest niedopuszczalna. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu (art. 199 § 1 ust. 1, art. 369 pkt 1, art. 381 k.p.c.).