III CO 30/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca).Sędziowie: W. Bryl, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w K.) przeciwko Katarzynie N. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy do dochodzenia należności wynikających z uchylenia orzeczenia o wywłaszczeniu jest dopuszczalna droga sądowa?"udzielił następującej odpowiedzi:W sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i o zwrot pobranego odszkodowania (rozliczenia) droga sądowa jest niedopuszczalna. Uzasadnienie faktyczneOrzeczeniem z dnia 14 maja 1960 r. nr Sa V/1321/57 Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w K., powołując się na zarządzenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia 7.IX.1959 r., uchylił na podstawie art.100 rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym orzeczenie Prezydium Wojew. Rady Narodowej w K. z dnia 21 kwietnia 1951 r. o wywłaszczeniu nieruchomości z gm. kat. M. w części dotyczącej lwh 708 1.kat. 183 o pow. 634 m2, która stanowiła własność Katarzyny N., oraz nałożył na N. obowiązek zwrócenia Skarbowi Państwa otrzymanego przez nią za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowania w kwocie 20.328,08 zł.Skarb Państwa, powołując się na wymienione orzeczenie z dnia 14.V.1960 r., domagał się w pozwie zasądzenia od pozwanej zwrotu odszkodowania w kwocie 20.328,08 zł.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo jedynie do połowy żądanej kwoty, a Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję powoda od powyższego wyroku, przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z mocy art. 2 k.p.c. sądy powszechne rozstrzygają wszystkie sprawy cywilne z wyjątkiem tych, które z mocy ustaw szczególnych przekazane zostały innym sądom lub władzom.Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (jednol. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) jest tą szczególną ustawą, która wyłączyła z drogi sądowej orzekanie o wywłaszczenie nieruchomości i rozpoznanie tych spraw przekazała organowi do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Ustawa ta w art. 34 przekazała również temu organowi orzekanie o zwrocie wywłaszczonej już nieruchomości wywłaszczonemu właścicielowi, stanowiąc ponadto, że "orzeczenie o zwrocie nieruchomości powinno zawierać rozliczenie pomiędzy ubiegającym się o wywłaszczenie a wywłaszczonym". Z treści tego przepisu wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, że orzekanie o obowiązku zwrotu odszkodowania otrzymanego przez właściciela za wywłaszczoną nieruchomość i o wysokości takiego odszkodowania należy wyłącznie do organu do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej, a nie do sądu.śOrzeczenie takie, zgodnie z postanowieniami art. 34 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., podlega doręczeniu i zaskarżeniu w trybie określonym w art. 28 tej ustawy. Okoliczność, że orzeczenie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia 14 maja 1960 r., stanowiąc o zwrocie Katarzynie N. wywłaszczonej jej poprzednio nieruchomości i o obowiązku zwrotu pobranego przez nią odszkodowania, wymienia jako podstawę orzeczenia art. 100 rozp. Prezydenta R.P. z dnia 22.III.1928 r. o postępowaniu administracyjnym, a nie art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, nie ma istotnego znaczenia dla dopuszczalności drogi sądowej, wyłączonej przepisem art. 34 tej ustawy.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 388 k.p.c. udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.