IV CR 380/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Dąbrowski, T. Miłkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Roberta S. przeciwko Wydawnictwu Literackiemu w K. o ochronę majątkowych praw autorskich na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 5.I.1982 r.rewizję oddalił i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 1.500 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od Wydawnictwa Literackiego w K. kwoty 81.700 zł i twierdził, że zgodnie z łączącą strony umową wydawniczą miał dostarczyć i dostarczył zamówione dzieło pt. "Ryba zaklęta w drzewo". Utwór ten został przyjęty przez Wydawnictwo, gdyż w terminie zastrzeżonym w umowie powód nie został zawiadomiony o nieprzyjęciu dzieła lub o konieczności wprowadzenia poprawek, uzupełnień itp. Po uwzględnieniu wypłaconej powodowi zaliczki w kwocie 43.123 zł pozostaje do zapłaty suma wskazana w pozwie.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i podniosła, że powód nie dostarczył całości dzieła (brak posłowia o objętości około 3 arkuszy autorskich), nie można zatem twierdzić, iż dzieło zostało przyjęte w sposób milczący. Poza tym pozwane Wydawnictwo podniosło, że dostarczony tekst wprawdzie odpowiadał objętościowo warunkom umowy, jednakże jego zawartość zupełnie odbiegała od umowy. Mianowicie w miejsce dzieła zupełnie nowego dostarczony tekst zawierał utwory uprzednio publikowane, a poza tym brak było 1.000 linijek poezji.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, opierając się na następujących ustaleniach:Umową wydawniczą zawartą dnia 28.V.1976 r. powód zobowiązał się w terminie do dnia 31.XII.1978 r. dostarczyć stronie pozwanej dzieło literackie określone, jak następuje:a) około 30 arkuszy prozy literackiej będących I wydaniem,b) około 5 arkuszy prozy literackiej będących II wydaniem,c) około 3 arkuszy posłowia będących I wydaniem,d) około 1.000 linijek poezji będących I wydaniem.W umówionym terminie powód dostarczył stronie pozwanej maszynopis zawierający około 35 arkuszy tekstu literackiego bez posłowia i poezji. W owych arkuszach tylko 5 arkuszy jest nowym dziełem, a pozostałe 30 arkuszy zawiera materiał już wcześniej publikowany. Proporcje są więc odwrotne od ustalonych umową wydawniczą.Powód nie zaakceptował ugodowych propozycji Wydawnictwa, by dostarczony materiał spożytkować w mniejszej objętościowo książce, i to na podstawie nowej umowy, którą by strony zawarły i która by weszła do planu wydawniczego na 1981 r. Jak wynika z wyżej przedstawionego stanu faktycznego, pierwszoplanowe znaczenie ma zagadnienie, czy powód dostarczył zamówione dzieło w całości, a wydawca nie skorzystał w terminie z uprawnień do poczynienia zastrzeżeń, czy też nie dostarczył dzieła w całości, nie rozpoczął się zatem dla wydawcy bieg 18-tygodniowego terminu zastrzeżonego w § 12 umowy łączącej strony.Rozstrzygając tę kwestię, Sąd uznał, że nie zostało dostarczone dzieło w całości, co implikuje, że nie rozpoczął się bieg terminu z § 12 umowy wydawniczej. Za takim stanowiskiem przemawiają, zdaniem Sądu, następujące okoliczności:Powód zamiast 30 arkuszy nowej pracy literackiej i 5 arkuszy wznowień dostarczył tylko 5 arkuszy nowego materiału, a reszta była powtórzeniem fragmentów wcześniej opublikowanej książki. Umowa przewidywała wręcz odwrotne propozycje. Uznano, że ta drastyczna dysproporcja - w tak oczywistej sprawie, jak rozmiar nowego materiału literackiego w porównaniu do już publikowanego (zważywszy jeszcze, że powód nie napisał posłowia o rozmiarze 3 arkuszy) - nie da się pogodzić z twierdzeniem, że powód dostarczył zamówione dzieło w całości.Z prostego rachunkowego wyliczenia wynika, że dostarczono tak bardzo nikłą część, że trudno poddać nowe dzieło merytorycznej ocenie, na którą wydawca ma czas zastrzeżony w umowie. Gdyby podzielić pogląd powoda, że dostarczył dzieło w całości (pomijając kwestię braku posłowia, który to brak sam w sobie nie uzasadniałby przyjętej przez sąd oceny), to uwzględnieniu powództwa sprzeciwiałaby się treść art. 5 k.c., a to z uwagi na drastyczną wręcz różnicę między treścią umowy a jej wykonaniem w tak oczywistej sprawie, jak rozmiar nowego tekstu literackiego, dodatkowo zwiększona brakiem posłowia, niechęć powoda, by dostarczony materiał spożytkować wydawniczo według planu na 1981 r. Powoduje to, że uwzględnienie niniejszego roszczenia naruszałoby zasady rzetelności, jaka obowiązuje każdą ze strony umowy.W rewizji od tego wyroku opartej na zarzucie poczynienia ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym oraz obrazy prawa materialnego powód domaga się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie sprawy wymaga przede wszystkim wyjaśnienie pojęć użytych w § 12 umowy wydawniczej zawartej między stronami oraz w art. 35 § 1 prawa autorskiego. Mianowicie § 12 umowy stanowi, że wydawca obowiązany jest zawiadomić autora na piśmie w ciągu 18 tygodni od dostarczenia całości dzieła o przyjęciu lub nieprzyjęciu dzieła, a niewysłanie takiego pisma oznacza przyjęcie dzieła. Przepis art. 35 § 1 prawa autorskiego nakłada na twórcę obowiązek dostarczenia dzieła (utworu) w oznaczonym czasie i w stanie odpowiednim do wydania.Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że zanim doszło do zawarcia umowy wydawniczej, strony prowadziły rokowania trwające ponad rok, które dotyczyły m.in. treści dzieła, objętości oraz wykorzystania materiału już wcześniej publikowanego. Rokowania te zakończyły się uzgodnieniem, że dzieło przygotowane przez powoda będzie obejmować: a) 30 arkuszy autorskich prozy wydanie pierwsze, b) 5 arkuszy autorskich prozy wydanie drugie (wykorzystanie utworów już publikowanych), c) 3 arkusze autorskie posłowia, d) 1000 linijek poezji. Te istotne uzgodnienia znalazły się w umowie wydawniczej podpisanej w maju 1975 r., przy czym dzieło w uzgodnionym kształcie i treści miało być dostarczone wydawcy do końca 1978 r. Na przygotowanie dzieła zatem autor miał ponad 3 lata. Na krótko przed upływem tego terminu, bo we wrześniu 1978 r., powód zwrócił się o przedłużenie terminu oddania dzieła do końca 1980 r., a więc o dalsze dwa lata, a gdy strona pozwana nie wyraziła na to zgody - oddał dzieło, które w sposób zasadniczy odbiegało od treści umowy. Mianowicie dostarczony tekst miał wprawdzie objętość około 35 arkuszy autorskich, wszakże proporcje były zupełnie odwrócone. Zawierało tylko około 5 arkuszy autorskich prozy literackiej pierwszego wydania, pozostałe zaś zawierały utwory będące wydaniem drugim. Nie było też posłowia i poezji.Dostarczenie dzieła w takiej postaci nie może być uznane za wywiązanie się przez autora z przyjętego w umowie obowiązku (art. 35 § 1 prawa autorskiego) i nie jest dostarczeniem dzieła w całości w rozumieniu § 12 umowy, tym samym nie mogło być ono przyjęte w sposób milczący. Umowa wydawnicza jest oświadczeniem woli stron. Należy ją zatem tłumaczyć tak, jak tego ze względu na okoliczności, w których została zawarta, wymagają zasady współżycia oraz ustalone zwyczaje (art. 65 § 1 k.c.). Długotrwałe pertraktacje poprzedzające zawarcie umowy wydawniczej oraz treść uzgodnień w sposób jednoznaczny wskazują, jaki cel strona pozwana chciała osiągnąć. Ujmując rzecz skrótowo, chodziło o wydanie dzieła zawierającego w przeważającej części utwory dotąd nie publikowane. Dzieło dostarczone przez powoda w sposób zasadniczy odbierało od tego, co uzgodniono i określono w umowie, nie można zatem przyjąć, że powód wywiązał się z umowy w rozumieniu art. 35 § 1 prawa autorskiego, jak też iż dostarczył całość dzieła w rozumieniu § 12 umowy wydawniczej.Strona pozwana, wydając dzieło w postaci dostarczonej przez powoda, nie osiągnęłaby zamierzonego efektu wydawniczego, wynikającego jednoznacznie z treści prowadzonych pertraktacji. Przewidziany w § 12 umowy wydawniczej obowiązek wysłania przez wydawcę pisma dotyczy sytuacji, gdy autor dostarczy dzieło w całości i odpowiadające treści umowy oraz w stanie nadającym się do wydania, a chodzi jedynie o dokonanie poprawek, skrótów, uzupełnień itp. Niewysłanie takiego pisma w sytuacji, gdy dostarczone dzieło w sposób oczywisty odbiega od treści umowy, nie wywołuje skutku w postaci przyjęcia dzieła w sposób milczący. Ponieważ dzieło powoda nie zostało przyjęte, powodowi nie należy się dochodzone wynagrodzenie.Z tych przyczyn i na mocy art. 387 i 98 k.p.c. orzec należało jak w sentencji.