IV CR 473/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Krajewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Marmaj, E. Warzocha.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mieczysława G. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Wojewódzki w Ł. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 26 września 1977 r.uchyliłzaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 26.000 zł z odsetkami oraz orzekającej o kosztach sądowych i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosku stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód był właścicielem kiosku, w którym prowadził sprzedaż ptaków egzotycznych i rybek dekoracyjnych.Budynek podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu od pożaru, przy czym powód był wzywany przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń do płacenia składek zarówno za ubezpieczenie budynku, jak i za ubezpieczenie ruchomości. Składki te powód płacił. W dniu 16.III.1977 r. pożar strawił budynek wraz z urządzeniem kiosku, ptakami, rybkami i zapasem karmy.Państwowy Zakład Ubezpieczeń odmówił zapłaty odszkodowania za urządzenia sklepowe oraz ptaki i rybki, stojąc na stanowisku, że te wartości nie mogą być zaliczone do mienia ruchomego w rozumieniu przepisów o obowiązkowym ubezpieczeniu budynków. Poza tym mienie to nie podlega w ogóle obowiązkowemu ubezpieczeniu i powód mógłby otrzymać odszkodowanie tylko w przypadku ubezpieczenia dobrowolnego.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, reprezentując pogląd, iż towar w sklepie stanowi mienie ruchome w rozumieniu przepisów o obowiązkowym ubezpieczeniu budynków, skoro zaś powód opłacił składki, powinien otrzymać przewidziane odszkodowanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według prawidłowych i nie kwestionowanych ustaleń Sądu Wojewódzkiego strony wiązał stosunek obowiązkowego ubezpieczenia, którym był objęty budynek. Nie jest również sporne, że wraz z kioskiem spłonęły przedmioty domowego użytku, a więc m.in. regał i łóżko, a ponadto urządzenia sklepowe oraz ptaki, rybki dekoracyjne i zapas karmy.Istota zagadnienia sprowadza się zatem do dwóch kwestii: czy obowiązkowym ubezpieczeniem były objęte również ruchomości oraz które ze spalonych rzeczy mogą być uważane za ruchomości w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 49, poz. 303).Stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia według tych przepisów mogą być również ubezpieczone budynki znajdujące się poza gospodarstwami rolnymi, i to wraz z ruchomościami. Nie było zatem ustawowych przeszkód do tego, aby powód objął obowiązkowym ubezpieczeniem również ruchomości. Twierdzenie skarżącego, że do ubezpieczenia ruchomości doszło na skutek pomyłki, nie może prowadzić do zwolnienia go od odpowiedzialności za powstałą szkodę. Z prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że powód był wzywany do płacenia składek od ubezpieczenia budynku i ruchomości oraz że powód składki te zapłacił.Z faktu tego należy wyprowadzić taki wniosek, że w przypadku gdy właściciel budynku podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu był wzywany do płacenia składek zarówno od budynku jak i od ruchomości i składki te zapłacił, Państwowy Zakład Ubezpieczeń nie może się uchylić od odpowiedzialności za szkody w mieniu ruchomym na tej podstawie, że w rzeczywistości mienie to nie było objęte obowiązkowym ubezpieczeniem, gdyż wezwanie do zapłaty nastąpiło na skutek pomyłki.Za taką wykładnią przemawiają względy pewności w obrocie gospodarczym. Ubezpieczający ma bowiem prawo działać w zaufaniu do treści dokumentu wydanego przez organ ubezpieczający. Odmienny pogląd mógłby prowadzić do pozbawienia poszkodowanego koniecznej pomocy, co pozostawałoby w sprzeczności z celami, jakie przyświecały ustawodawcy przy wprowadzeniu przepisów o obowiązkowym ubezpieczeniu majątkowym.W związku z tym wyłania się problem, które ze spalonych przedmiotów podlegały obowiązkowemu ubezpieczeniu.Zakres pojęcia "mienie ruchome" określa § 26 rozporządzenia, który w sposób taksatywny wymienia walory uważane za takie mienie. Za taksatywnym wyliczeniem tych przedmiotów przemawia użycie zwrotu "następujące mienie ruchome" oraz cel ubezpieczenia obowiązkowego, jakim jest objęcie nim ściśle określonych rzeczy, gdyż inne mienie podlega ubezpieczeniu dobrowolnemu.Do mienia ruchomego w gospodarstwach rolnych powołany przepis w ustępie pierwszym zalicza: ziemiopłody, inwentarz żywy i martwy oraz ruchomości domowe.Jednocześnie w odniesieniu do działek o obszarze poniżej 0,5 ha stanowi, iż mienie wymienione w ustępie pierwszym objęte jest ubezpieczeniem, jeżeli nieruchomości te stanowią własność lub przedmiot posiadania poszkodowanego oraz gdy znajdują się na nich budynki mieszkalne. Ze względu na niekwestionowanie przez stronę skarżącą istnienia drugiego warunku, rozstrzygnięcia wymaga zagadnienie, czy do mienia ruchomego w rozumieniu powołanego przepisu mogą być zaliczone urządzenia sklepowe i znajdujące się w sklepie towary przeznaczone na sprzedaż w nim prowadzoną.Poglądu Sądu Wojewódzkiego, że rybki i ptaki znajdujące się w sklepie zoologicznym stanowią mienie ruchome tak samo jak zwierzęta gospodarskie, nie można podzielić. Wobec taksatywnego wyliczenia rodzaju mienia nie jest dopuszczalna analogia, a ptaki i ryby stanowiące przedmiot sprzedaży w kiosku nie mogą być uznane za inwentarz żywy. Ten bowiem ma służyć gospodarstwu. Należy natomiast uznać je jako towar, tak np. jak artykuły konsumpcyjne w sklepie spożywczym. Okoliczność, że chodzi tu o rzeczy żywe z punktu widzenia rozważanego przypadku nie ma znaczenia - jest to bowiem tylko kwestia rodzaju rzeczy stanowiących przedmiot sprzedaży.Podobnie kształtuje się zagadnienie odnośnie do urządzeń służących ściśle prowadzeniu działalności handlowej, a więc urządzeń sklepowych przeznaczonych do przechowywania towaru i zapasów karmy oraz samej karmy.Nie mogą być one zaliczone do inwentarza martwego w rozumieniu § 26 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż nie mają tego charakteru i przeznaczenia.Należy zatem dojść do wniosku, że urządzenia sklepowe i towar w sklepie nie są objęte ubezpieczeniem obowiązkowym w ramach przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń budynków oraz mienia w gospodarstwach rolnych (Dz. U. Nr 49, poz. 303).Powód więc ma prawo domagać się odszkodowania tylko za pozostałe mienie ruchome, które uległo spaleniu, ponieważ jednak w tym zakresie Sąd Wojewódzki nie przeprowadził koniecznych ustaleń, zaskarżony wyrok ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).