IV CR 509/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniego S. przeciwko Stanisławowi K. i Spółdzielni Produkcyjnej "1 Maj" w G. o wydanie zboża, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Dębnie z dnia 31 maja 1954 r.,zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Dębnie.Uzasadnienie faktycznePowód żądał w pozwie zobowiązania pozwanych do wydania mu 800 kg żyta i 530 kg pszenicy z powodu zabrania takiej ilości plonów przez pozwanych z obsianego przez niego gruntu o obszarze 95 a i działki szkolnej.Sąd Powiatowy powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienia:"Czy przepisy § 2 pkt 1 statutu rolniczego zespołu spółdzielczego dotyczą również gruntów, które posiadł członek tegoż zespołu w pewien czas po przystąpieniu do rolniczego zespołu spółdzielczego oraz czy wyliczenie uprawnień ogólnego zebrania członków, umieszczone w § 6 pkt 2 tegoż statutu, jest wyczerpujące i czy w danym razie roszczenie z uchwały o charakterze majątkowym, a mianowicie o zebranie na rzecz rolniczego zespołu spółdzielczego ziemiopłodów z roli uprawianej przez członka zespołu dodatkowo na rachunek własny, powziętej równocześnie z uchwałą wykluczającą członka z zespołu, może być w razie niezaskarżenia w trybie art. 52 ust. 2 ustawy o spółdzielniach z dnia 29 października 1950 r. (Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) uchwały wykluczającej, dochodzone w drodze zwykłego powództwa?Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, zważył, co następuje:Sąd Najwyższy podzielił pogląd Sądu Powiatowego, że powodowi przysługuje roszczenie przeciwko pozwanemu Zespołowi w związku z zebraniem zboża z obsianych przez powoda działek gruntu. Roszczenie to uzasadnia art. 134 k.z., albowiem bezsporne zebranie przez pozwanych zboża przedstawiało się jako samowolne zakłócenie posiadania powoda, zakazane art. 302 pr. rzecz. Słusznie jednak zarzuca skarżący, że zobowiązany do odszkodowania byłby i pozwany Stanisław K., fakt bowiem popełnienia czynu niedozwolonego przez organ osoby prawnej nie zwalnia osoby będącej organem od odpowiedzialności cywilnej za popełniony czyn niedozwolony. Należy tylko wskazać, że odszkodowanie należałoby się z mocy art. 159 k.z. w pieniądzach, a nie rzeczach zamiennych.Wobec odmówienia roszczenia powoda ochrony sądowej z powodu niewłączenia przez powoda do Zespołu spornego gruntu, posiadanego przez niego poza działką przyzagrodową, wymaga przede wszystkim wyjaśnienia, czy powód obowiązany był włączyć sporny grunt do Zespołu.W związku z zapytaniem Sądu Wojewódzkiego należy tu wyjaśnić przede wszystkim, że statutowy obowiązek włączenia wszystkich posiadanych gruntów do Zespołu (§ 2 statutu) dotyczy, wbrew zdaniu skarżącego, zarówno gruntów posiadanych w chwili wstąpienia do zespołu, jak i później nabytych. Brak obowiązku włączenia gruntów później nabytych, a w konsekwencji dopuszczalność uprawiania ich na własny rachunek, prowadziłby do rozszerzenia działki przyzagrodowej ponad dopuszczalną według statutu (§ 2) miarę i naruszenia tą drogą podstawowego przepisu statutu (§ 1), czyniącego z indywidualnego gospodarza spółdzielcę. Zasadniczy obowiązek włączenia do Zespołu wszelkich posiadanych gruntów bez względu na czas nabycia posiadania nie oznacza jednak, żeby każdy posiadany grunt mógł być włączony do Zespołu za zgodą Zespołu i jego członka. W sprawie jest bezsporne, że część gruntu zebranego przez pozwanych była działka szkolną, tj. według wszelkiego prawdopodobieństwa gruntem państwowym oddanym do bezpłatnego użytkowania nauczycielom. Wniesienie takiej działki do Zespołu przez spółdzielnię bez zgody właściwych władz szkolnych należy uznać za niedopuszczalne. Co do dalszego gruntu, o obszarze 95 a, brak jest w aktach danych, które pozwoliłyby ocenić, czyj to jest grunt i czy wobec tego wniesienie go przez powoda do spółdzielni mogłoby być prawnie skuteczne.Jeżeliby wniesienie do Zespołu gruntu zebranego przez pozwanych było niedopuszczalne, powód nie byłby obowiązany do wniesienia go do spółdzielni, a tym samym odpadłby motyw, dla którego Sąd Powiatowy odmówił ochrony prawnej roszczeniu powoda. Powód jednak mimo to nie był uprawniony do samowolnego powiększenia działki przyzagrodowej przez wydzierżawianie lub przyjmowanie pod innym tytułem gruntu do użytkowania. Naruszenie statutu w tym zakresie mogło ściągnąć na powoda przewidziane statutem kary (§ 3 ust. 6) aż do wykluczenia go z Zespołu (§ 5 ust. 7). Poza tym jednak pozwany Zespół miałby do powoda tylko roszczenie o konkretną szkodę, jakiej doznałby Zespół w normalnym związku przyczynowym z użytkowaniem przez powoda wydzierżawionej działki, np. mogłaby to być szkoda spowodowana przez niedostarczenie przez powoda Zespołowi siły roboczej we właściwym czasie, na skutek zatrudnienia się na dodzierżawionej działce.Jeżeliby nie było przeszkód do włączenia do Zespołu użytkowanej przez powoda, poza działką zagrodową, działki gruntu o obszarze 95 a (nieszkolnej), pozwany Zespół byłby uprawniony do żądania włączenia jej do gruntów Zespołu za zwrotem powodowi poniesionych wydatków i zaliczeniem pracy na tej działce na dniówki obrachunkowe. Jeśliby powód żądania Zespołu nie wykonał, Zespół miałby prawo żądania od powoda wynagrodzenia spowodowanej przez to szkody, w szczególności także i zysku utraconego przez Zespół na skutek niewłączenia działki do Zespołu (art. 239, 242 i 157 k.z.). W zasadzie wobec samowolnego działania pozwanych w obecnym procesie nie mogliby oni przedstawić do potrącenia szkody poniesionej przez Zespół bez zgody powoda (art. 259 k.z.). Sąd jest jednak władny z mocy art. 3 przep. og. pr. cyw. w miarę okoliczności sprawy uznać sprzeciw powoda przeciwko potrąceniu za niedopuszczalny. W obecnej sprawie należałoby przy ocenie, czy w tym zakresie zastosować art. 3 przep. og. pr. cyw., z jednej strony mieć na uwadze poważne naruszenie przez powoda statutu zespołu przez zwiększenie działki przyzagrodowej, z drugiej zaś strony przyznaną przez pozwanych okoliczność, że także inni członkowie Zespołu rozszerzali swe działki przyzagrodowe, między innymi i pozwany Stanisław K. przewodniczący Zespołu, że jednak innym członkom poza powodem Zespół plonów z bezprawnie uprawianych działek nie zebrał.W końcu w związku z drugim zapytaniem Sądu Wojewódzkiego należy wyjaśnić, że z mocy art. 36 i 37 ustawy o spółdzielniach do zarządu należy decyzja we wszystkich sprawach, których ustawa lub statut nie przekazują innym organom spółdzielni. Dlatego wyliczenie w statucie kompetencji ogólnego zebrania rolniczego zespołu spółdzielczego w zasadzie należy uznać za wyczerpujące. Wszelkie organy spółdzielni powołane są jednak tylko do decyzji w sprawach spółdzielni. Jeśli chodzi o spór z członkiem spółdzielni, to w tym zakresie sprawą spółdzielni jest np. decyzja o tym, czy wystąpić z roszczeniem przeciwko członkowi, czy spór załatwić ugodą itp. Natomiast rozstrzygnięcie sporu należy do sądu państwowego, a egzekucja do komornika. Wyjątkowo tylko sąd koleżeński zespołu rozstrzyga sprawy wyraźnie mu przekazane statutem (§ 5 ust. 6 i § 6 ust. 14 statutu). Sąd Koleżeński byłby zatem władny, oceniwszy samodzielnie, czy powód naruszył statut, zarządzić potrącenie z jego dochodów 1 do 10 dniówek obrachunkowych na ogólne potrzeby Zespołu oraz sumy odpowiadającej szkodzie wyrządzonej przez niego zespołowi. Dalej jednak nie sięgałyby uprawnienia sądu koleżeńskiego, a sąd państwowy rozstrzygając spór pomiędzy powodem a pozwanym Zespołem jest władny ocenić samodzielnie przesłanki rozstrzygnięcia, w szczególności, czy grunt nie zgłoszony przez powoda do Zespołu powinien był jednak być włączony.Decyzja ogólnego zebrania o zebraniu plonów z gruntów posiadanych przez powoda, o ile miałaby znaczyć więcej jak wystąpienie z roszczeniem wobec powoda, jest bezskuteczna z samego prawa i nie wymaga zaskarżenia w trybie art. 52 ust. 2 ustawy o spółdzielniach. Wykonanie zaś jej przez zarząd ma charakter działania samowolnego.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.