IV CR 648/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Łubkowski (sprawozdawca).Sędziowie SN: M. Piekarski, M. Godlewska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Transportu Handlu Wewnętrznego w B. przeciwko Januszowi S. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 3 maja 1962 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 10 września 1956 r. pozwany rozładowywał wagon kolejowy dla Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Kosmetycznymi Pod-hurtowni w I. Przy otwarciu wagonu obecny był przedstawiciel kolei magazynier B. Wagon był należycie zamknięty i zaplombowany. W toku wyładowywania odnaleziono w wagonie specyfikację i kwit magazynowy, z których wynikało, że w wagonie powinno być 250 skrzynek mydła po 40 kg. Z treści natomiast wykupionego przez pozwanego listu przewozowego wynikało, że skrzyń tych powinno być 200 po 50 kg. Pozwany stwierdziwszy tę rozbieżność w dokumentacji oraz brak 20 skrzyń mydła po 40 kg wstrzymał rozładunek, udał się do magazyniera B. i po przedstawieniu mu, że w przesyłce brakuje 20 skrzyń, czyli 800 kg mydła zażądał sporządzenia protokołu. Wobec odmowy sporządzenia protokołu przez B. pozwany sam sporządził protokół braku 800 kg mydła i protokół ten wręczył magazynierowi przedsiębiorstwa, które było odbiorcą nadesłanego mydła.Na podstawie orzeczenia Okręgowej Komisji Arbitrażowej powód zapłacił Woj. Przedsięb. Handlu Kosmetykami w B. kwotę 19 874 18 zł z tytułu odszkodowania za uniemożliwienie temu przedsiębiorstwu - dla braku sporządzenia protokołu kolejowego - możności dochodzenia od kolei równowartości 800 kg mydła brakującego w przesyłce kolejowej rozładowywanej przez pozwanego.W niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia wymienionej kwoty od pozwanego.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, ustaliwszy, że pozwany wbrew pouczeniu przez magazyniera kolejowego B. nie zwrócił się z żądaniem sporządzenia protokołu kolejowego do Biura transportu P.k.p., jak również nie zawiadomił o częściowym zaginięciu przesyłki swego przełożonego, a jedynie sporządził protokół przez siebie podpisany.Pozwany w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki nie rozważył należycie okoliczności sprawy a zwłaszcza: 1) że pozwany bezskutecznie zwrócił się do pracownika P.k.p. B. o sporządzenie protokołu kolejowego, 2) że magazynier przedsiębiorstwa, które było odbiorcą przesyłki, po otrzymaniu protokołu o niezgodności dokumentacji dotyczącej przesyłki i braku 800 kg mydła nie podjął żadnych czynności zapobiegających szkodzie, a w szczególności zaniedbał stosownie do postanowień § 49 zał. nr 2 do zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 15 października 1956 r. w sprawie przydziałów, rozdzielników, uzgodnień dostaw i ogólnych warunków umów (M. P. 1956 r. Nr 89 poz. 1016) zażądania od kolei jako przewoźnika sprawdzenia towaru i sporządzenia odpowiedniego protokołu, 3) że powód bezkrytycznie dopuścił do uprawomocnienia się orzeczenia Okr. Kom. Arbitr., zamiast przez jego zaskarżenie uzyskać odmienne orzeczenie Gł. Kom. Arbitr., oraz że nie przypozwał do postępowania arbitrażowego P.k.p. i przedsiębiorstwa-dostawcy przesyłki, które zawiniło błędne sporządzenie dokumentacji przesyłki.Nadto skarżący zarzucił, że Sąd Wojewódzki wobec współwiny powoda winien był stosownie do art. 158 k.z. znacznie obniżyć odszkodowanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do przepisów art. 126 i 127 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) oraz przepisów wykonawczych do tych artykułów, wydanych na podstawie zarządzenia Ministra Kolei z dnia 1 października 1953 r. (Dz. T. i Z. K. 1953 r. Nr 17 poz. 157) wszczęcie wobec kolei postępowania reklamacyjnego, arbitrażowego i sądowego o odszkodowanie z powodu częściowego zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki uzależnione jest od sporządzenia przez kolej protokołu. Protokół ten stanowi podstawę do ustalenia, kto i w jakim stopniu ponosi w poszczególnych przypadkach odpowiedzialność za szkodę.Kolej obowiązana jest sporządzić protokół niezwłocznie, jeżeli spostrzeże lub przypuszcza albo, jeżeli osoba uprawniona twierdzi, że przesyłka częściowo zaginęła lub została uszkodzona. Z chwilą odebrania przesyłki przez osobę uprawnioną gasną roszczenia do kolei z umowy przewozu z wyjątkiem przypadków, wymienionych taksatywnie w art. 127 dekretu. W szczególności kolej odpowiada, "jeżeli z winy jej zaniedbano stwierdzenie szkody, którego należało dokonać" (art. 127 ust. 1 pkt 2b dekretu), jak również jeżeli szkodę nie dającą się z zewnątrz zauważyć stwierdzono po odebraniu przesyłki (art. 127 ust. 1 pkt 3 dekretu) pod warunkiem, że z żądaniem stwierdzenia szkody (sporządzenie protokołu) wystąpiono niezwłocznie po jej wykryciu (najpóźniej w ciągu 7 dni po odebraniu przesyłki) oraz że osoba uprawniona udowodni, iż szkoda powstała w czasie między przyjęciem przesyłki do przewozu a jej wydaniem.W niniejszej sprawie pozwany odebrał przesyłkę mydła przeznaczonego dla Woj. Przedsiębiorstwa Handlu Art. Kosmetycznymi Podhurtowni w I. po stwierdzeniu wobec przedstawiciela kolei nienaruszonego stanu wagonu kolejowego. Brak 800 kg mydła pozwany zauważył dopiero przy końcu rozładunku wagonu wtedy, gdy część towaru została już przewieziona do magazynu odbiorcy. W tej sytuacji kolej nie była obowiązana z urzędu do sprawdzenia przesyłki i sporządzenia protokołu przed wydaniem przesyłki pozwanemu. Brak zatem podstawy do przypisania kolei odpowiedzialności za częściowe zaginięcie przesyłki na podstawie art. 127 ust. 1 pkt 2b dekretu.Nie zostały również spełnione warunki z art. 127 ust. 1 pkt 3 dekretu dla dochodzenia wobec kolei roszczeń odszkodowawczych.Pozwany nie dopełnił bowiem obowiązku zażądania od kolei sporządzenia protokołu stwierdzającego częściowe zaginięcie przesyłki (800 kg mydła). Wprawdzie pozwany zażądał ustnie od magazyniera P.k.p. w I.B. sporządzenia protokołu, lecz bezskutecznie, gdyż B. nie był uprawniony do sporządzenia protokołu. Nadto stosownie do przepisów wykonawczych do art. 126 dekretu o przewozie przesyłek i osób kolejami żądanie sprawdzenia przesyłki kolejowej winno być dokonane w formie pisemnej. Z prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że magazynier B. powiadomił pozwanego, że nie jest uprawniony do sporządzenia protokołu, oraz wskazał pozwanemu Biuro Transportu, gdzie winien był zgłosić swe żądanie.Wbrew zarzutowi skarżącego obowiązek zażądania od kolei sprawdzenia przesyłki i sporządzenia protokołu ciążył na pozwanym jako reprezentującym osobę spedytora. Obowiązek ten wynika z charakteru umowy spedycyjnej oraz z treści przepisów wykonawczych do art. 126 dekretu. Przepis § 65 ust. 2 Taryfy Towarowej Transportu Samochodowego i Spedycji, stanowiącej załącznik do Zarządzenia Ministra Transportu Drogowego i Lotniczego z dnia 29 września 1955 r. (Dz. T. i Z. K. 1955 r. Nr 23 poz. 156), nie zwalnia spedytora od obowiązku sporządzenia odpowiedniego protokołu w przypadku częściowego zaginięcia lub uszkodzenia przesyłki w czasie transportu. Przepis ten jedynie reguluje legitymację odbiorcy przesyłki do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym do przewoźnika. Obowiązek spedytora w przedmiocie sporządzenia protokołu uregulowany jest natomiast w § 65 ust. 1 pkt 4 i 67 ust. 3 pkt 7 wymienionej Taryfy.Powołane przez skarżącego w rewizji zarządzenie Przewodniczącego P.k.p.G. z dnia 15 października 1956 r. też nie może mieć zastosowania w sprawie. Zarządzenie to weszło bowiem w życie dopiero w dniu 2 listopada 1956 r., a obowiązek odbiorcy uregulowany w § 49 ust. 1 z uwagi na zawarcie umowy spedycyjnej przeszedł na powodowe przedsiębiorstwo oraz z kolei na pozwanego jako pracownika powodowego przedsiębiorstwa.Tak samo bez znaczenia dla odpowiedzialności pozwanego jest nieprzypozwanie przez powiodą do postępowania arbitrażowego kolei i przedsiębiorstwa, które było nadawcą przesyłki. Instytucja przypozwania ma bowiem na celu zachowanie skutków prawnych (regresu) w stosunku do osoby nie będącej stroną w procesie. Takie prawo wie przysługiwało powodowi do tych przedsiębiorstw: do kolei wobec braku sporządzenia protokołu, a do nadawcy przesyłki wobec braku stosunku zobowiązaniowego między powodem a nadawcą przesyłki.Trafny natomiast jest zarzut skarżącego, że Sąd Wojewódzki ustalając wysokość odszkodowania nie rozważył, czy powód przyczynił się do powstania szkody (art. 158 § 2 k.z.) oraz czy zachodzą przesłanki do obniżenia odszkodowania na podstawie art. 158 § 1 k.z.Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, foto zawinił rozbieżność w dokumentacji dotyczącej przesyłki oraz czy rozbieżność ta była podstawą reklamacji wniesionej przez odbiorcę wobec dostawcy przesyłki. Brak takiej reklamacji ze strony odbiorcy mógł uzasadniać przyczynienie się do szkody odbiorcy i usprawiedliwiać podniesienie przez powoda odpowiedniego zarzutu w postępowaniu arbitrażowym. Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił również, czy pozwany miał odpowiednie przeszkolenie w zakresie spedycji. Sam fakt powierzenia mu czynności spedycyjnych nie dowodzi jeszcze, że pozwany miał możność prawidłowego ich wykonywania, i nie zwalnia powoda od ewentualnej odpowiedzialności za powierzenie nieodpowiedniemu pracownikowi wykonywania czynności wymagających znajomości przepisów kolejowych z zakresu przewozu oraz doświadczenia w tych sprawach.Sąd Wojewódzki nie wziął również pod uwagę, że pozwany usiłował doprowadzić do sporządzenia protokołu kolejowego, że mógł być zdezorientowany, co do wielkości przesyłki wskutek rozbieżności między treścią listu przewozowego a specyfikacją i kwitem magazynowym i że sporządził protokół dla odbiorcy przedstawiając stan przesyłki i treść dokumentacji. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki winien był też uwzględnić stan majątkowy stron.Brak ustaleń w powyższym zakresie powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).