IV CR 87/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Olejniczak. Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem przedstawiciela Prokuratury Generalnej, Wiceprokuratora F. Szewczyka, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Łodzi przeciwko Władysławowi i Helenie małż. R., Eugeniuszowi i Danucie małż. R. i Marianowi R. o uznanie umowy za pozbawioną skutków prawnych na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 27 listopada 1980 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneUmową sporządzoną w dniu 15.VII.1980 r. przez Naczelnika Gminy w N. małżonkowie Helena i Władysław R. w zamian za zaopatrzenie emerytalne z ubezpieczenia społecznego przekazali ze swego 11,80 ha gospodarstwa rolnego w L. i w P. 9,45 ha synowi Marianowi R., pomagającemu im w pracy na roli, a pozostałe 2,45 ha - gospodarującemu już samodzielnie na 0,99 ha - synowi Eugeniuszowi R. oraz jego żonie Danucie R. Prokurator Wojewódzki twierdził, że pozwany Marian R. w tej dacie nie czynił zadość wymaganiu odrębnego gospodarowania i w związku z tym żądał w pozwie ustalenia, że umowa przekazania jest nieważna. Pozwani powództwa nie uznali. Przyjmując za trafny pogląd, że rolnik może dzielić gospodarstwo rolne tylko pomiędzy takich następców, którzy w dacie przekazania prowadzą odrębne gospodarstwo rolne, Sąd Wojewódzki, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.c., powództwo uwzględnił.W rewizji - zarzucając naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię - pozwany Eugeniusz R. wnosił o zmianę tego wyroku i o oddalenie powództwa Prokuratora.Rewizja jest bezzasadna.Przyczyny nieważności umowy przekazania dopatrzył się Sąd Wojewódzki nie w tym, że osoby przejmujące gospodarstwo od małżonków Heleny i Władysława R. nie posiadają kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jasno wskazuje to także, że na treść rozstrzygnięcia zawartego w sentencji tego orzeczenia nie rzutował fakt zatrudnienia się gdzie indziej przez pozwaną Danutę R., żonę następcy Eugeniusza R. Opierając się na wypowiedziach spotykanych w nauce, słusznie przyjął ten Sąd, że skuteczność przekazania przez rolnika - za zaopatrzenie emerytalne z ubezpieczenia społecznego - gospodarstwa rolnego na rzecz następcy i jego małżonka nie jest uwarunkowane posiadaniem przez tego małżonka kwalifikacji rolniczych (art. 75 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. Nr 32, poz. 140).Odpaść także musi zarzut naruszenia przepisu art. 43 ust. 2 tej ustawy. Na przyjętą przez Sąd Wojewódzki treść tego przepisu wskazuje przecież nie tylko wyeksponowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnia gramatyczna, ale cel zawartego w nim unormowania. Z woli ustawodawcy bowiem dopuszczono podział przekazywanego gospodarstwa rolnego tylko na rzecz następców już prowadzących odrębne gospodarstwo rolne i pod warunkiem, ze podział wpłynie na poprawę struktury obszarowej i na zwiększenie produkcji towarowej tych gospodarstw - w tym celu, aby zapobiec szkodliwemu z produkcyjnego punktu widzenia rozdrabnianiu gospodarstw rolnych. Rewizja zaś nie kwestionuje ustalenia, że w dacie zawierania umowy pozwany Marian R. nie prowadził odrębnego gospodarstwa rolnego. Nie może on więc skutecznie się powoływać na to, że - mimo to - podział doprowadził do utworzenia dwóch żywotnych gospodarstw rolnych. Tłumaczony przepis, ustalając własne zasady podziału gospodarstwa rolnego przekazywanego następcom, wyłącza bowiem w tym zakresie nawet możliwość stosowania § 1 art. 163 k.c. Trafnie przeto Sąd Wojewódzki przekazanie przez małżonków Helenę i Władysława R. ich gospodarstwa rolnego dalszym pozwanym uznał za sprzeczne z art. 43 ust. 2 ustawy i za nieważne na mocy art. 58 § 1 k.c. (por. uchwała SN z dnia 13.III.1981 r. III CZP 5/81 - nie opubl.).Nie zajmując się innymi (brak podpisu Heleny i Danuty R. na dokumencie umowy) nie dostrzeżonymi przez Sąd Wojewódzki uchybieniami, rewizję pozwanych oddalono (art. 387 k.p.c.).