IV K 1057/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Pławski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Kalinowski, Z. Sitnicki.Prokurator: J. Dankowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bronisława G., Bronisława M., Jana K., Władysława G., Joachima K. i Hipolita T., oskarżonych z art. 286 § 2 k.k., 290 § 1 k.k. i 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora rewizji w stosunku do wszystkich oskarżonych oraz rewizji oskarżonych ad 1, 3, 4, 5 i 6 od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu z dnia 9 października 1957 r.,na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 i 3 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu z dnia 9 października 1957 r. skazani zostali:1.Bronisław G. na podstawie art. 286 § 2 k.k. - na 8 miesięcy więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 2 za to, że w okresie od wiosny 1956 r. do maja 1957 r. w B. jako kierownik sekcji zaopatrzenia miejscowego Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni, w celu osiągnięcia korzyści materialnej dla siebie i innych osób, działał na szkodę interesu publicznego w ten sposób, iż wbrew obowiązującym przepisom nie dostarczał do podległych mu magazynów PZGS zakupionych w hurtowni kapelinów i stożków i towary te zbywał z zyskiem dla siebie prywatnym kupcom oraz iż nie dostarczał do magazynów PZGS zakupionych w hurtowniach towarów, a w szczególności skór lisów niebieskich i obuwia pochodzącego z importu i towary te bezpośrednio odprzedawał swoim znajomym, przez co uniemożliwił właściwe zaopatrzenie w te towary sklepów Gminnych Spółdzielni;2.Bronisław M.: na podstawie art. 286 § 2 k.k. - na 8 miesięcy więzienia z utratą praw na okres lat 2 za to, że w okresie od wiosny 1956 r. do stycznia 1957 r. w B. jako magazynier miejscowego magazynu Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni branży galanteryjno-skórzanej, w celu osiągnięcia korzyści materialnej dla siebie i innych osób, działał na szkodę interesu publicznego w ten sposób, iż wbrew obowiązującym przepisom sprzedawał z zyskiem dla siebie bezpośrednio z podległego mu magazynu prywatnym kupcom kapeliny i stożki, swoim zaś znajomym (bez osiągania zysku dla siebie) rozmaite towary atrakcyjne, a nadto zamiast towarów przyjmował do magazynu równowartość w gotówce, którą następnie wpłacał zamiast towarów poszczególnym kierownikom sklepów GS, przez co zakłócił właściwe zaopatrzenie w te towary sklepów uspołecznionych, umożliwił Bronisławowi G. popełnienie przestępstwa opisanego pod pkt 1 oraz przysporzył kierownikom tych sklepów nienależne korzyści; na podstawie art. 290 § 1 k.k. - na 8 miesięcy więzienia za to, że jesienią 1956 r. w B. jako magazynier PZGS przyjął od Władysława G. kwotę 300 zł w zamian za wydanie z podległego mu magazynu 3 błamów futrzanych. Jako karę łączną wymierzył Sąd oskarżonemu Bronisławowi M. karę 8 miesięcy więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 2;3.Jan K. na podstawie art. 286 § 1 k.k. - na 6 miesięcy więzienia, z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres lat 2, za to, że w okresie od stycznia 1957 r. do maja 1957 r. w B. jako magazynier magazynu miejscowego PZGS branży galanteryjno-skórzanej działał na szkodę interesu publicznego w ten sposób, iż wbrew obowiązującym przepisom sprzedawał bezpośrednio z podległego mu magazynu rozmaite towary atrakcyjne, a nadto zamiast towarów do magazynu przyjmował równowartość w gotówce, którą następnie wpłacał zamiast towaru poszczególnym kierownikom sklepów GS, przez co zakłócił właściwe zaopatrzenie w te towary sklepy uspołecznione i umożliwił Bronisławowi G. popełnienie przestępstwa.4.Władysław G. na podstawie art. 286 § 1 k.k. - na 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres lat 2, za to, że od jesieni 1956 r. do maja 1957 r. w B. jako kierownik sklepu, a następnie straganu należącego do miejscowej GS Brodnica-Wieś, działał na szkodę interesu publicznego w ten sposób, że wbrew obowiązującym przepisom przyjmował od magazynierów PZGS do podległego jemu sklepu i straganu zamiast towarów równowartość w gotówce, przez co zakłócił właściwe zaopatrzenie w te towary konsumentów, a nadto umożliwił Bronisławowi M. popełnienie przestępstwa;5.Joachim K. na podstawie art. 290 § 1 k.k. - na 6 miesięcy więzienia, z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres lat 2, za to, że we wrześniu 1956 r. w B. jako kierownik sklepu MHD przyjął od bliżej nie ustalonego osobnika kwotę 700 złotych w zamian za sprzedanie z podległego mu sklepu większej ilości kapelinów i stożków;6.Hipolit T. na podstawie art. 286 § 1 k.k. - na 6 miesięcy więzienia, z warunkowym zawieszeniem kary na okres lat 2, za to, że od jesieni 1956 r. do kwietnia 1957 r. w B. jako magazynier magazynu miejscowego PZGS branży tekstylnej działał na szkodę interesu publicznego w ten sposób, iż wbrew obowiązującym przepisom sprzedawał bezpośrednio z podległego mu magazynu rozmaite towary atrakcyjne swoim znajomym, przez co zakłócił właściwe zaopatrzenie w te towary sklepy GS, a nadto stworzył możliwość popełnienia nadużyć.Od tego wyroku założyli rewizje Prokurator oraz obrońcy oskarżonych Bronisława G., Władysława G., Jana K., Joachima K., Hipolita T.Rewizja Prokuratora zawiera zarzut rażącej niewspółmierności kar, wymierzonych wszystkim oskarżonym, w stosunku do przypisanych im czynów.Zdaniem rewizji, Sąd Wojewódzki nie docenił stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynów przypisanych oskarżonym, zwłaszcza że przestępcza działalność tych oskarżonych godziła w handel uspołeczniony, utrudniając rozwój tego handlu i poprawę jego warunków, jak również godziła w interesy szerokich rzesz nabywców. Nadto Sąd Wojewódzki nie rozważył istotnej okoliczności, że tego rodzaju przestępstwa szerzą się nagminnie na terenie powiatu B., jak również na terenie całego kraju.W konkluzji rewizja zawiera wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.1.Rewizja oskarżonego Bronisława G. zarzuca:1. obrazę art. 286 § 2 k.k. przez skazanie oskarżonego na podstawie tego przepisu, mimo nieustalenia, by oskarżony miał zamiar uszczuplić i by uszczuplił mienie społeczne,2. rażącą niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu, wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia faktu, że oskarżony dotychczas nie był karany, a na utrzymaniu ma żonę, dwoje dzieci i starą matkę.2.Rewizja oskarżonego Jana K. zarzuca obrazę art. 286 § 1 k.k., uzasadniając ten zarzut w sposób analogiczny jak rewizja oskarżonego Bronisława G.3.Rewizja oskarżonego Joachima K. zarzuca obrazę art. 290 § 1 k.k. przez skazanie oskarżonego z tego przepisu na tej podstawie, że pracownik handlu uspołecznionego jest urzędnikiem, który to pogląd jest błędny, jeżeli bowiem rozciągnąć go na innych pracowników tej samej, co oskarżony kategorii, np. na kelnerów czy fryzjerów, to prowadzi to do absurdalnych wniosków, iż przyjęcie przez te osoby tzw. napiwku stanowi przestępstwo przewidziane w art. 290 § 1 k.k.4.Rewizja oskarżonego Władysława G. zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, przez uznanie, że oskarżony działał w zamiarze wyrządzenia szkody interesowi publicznemu, gdy w rzeczywistości ustaleniu temu przeczy fakt, iż oskarżony jest człowiekiem prostym i wobec tego tak odległych i skomplikowanych następstw swego czynu nie przewidywał.5.Rewizja oskarżonego Hipolita T. zarzuca obrazę art. 286 § 1 k.k. przez skazanie oskarżonego z tego przepisu mimo nieustalenia, by oskarżony działał w zamiarze wyrządzenia szkody interesowi publicznemu i by ta szkoda nastąpiła. Zdaniem rewizji, działanie oskarżonego na rozkaz przełożonego było równoznaczne z działaniem pod wpływem przymusu (vis compulsiva).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I.Zarzuty rewizji oskarżonego Bronisława G., Jana K., Władysława G., i Joachima K. nie są zasadne.1.Co do oskarżonego Bronisława G. i Jana K.Rewizje błędnie utożsamiają pojęcie szkody, o jakiej jest mowa w art. 286 k.k., z pojęciem uszczerbku mienia, gdy w rzeczywistości pierwsze z tych pojęć jest daleko szersze od drugiego. Oskarżeni nie pozostają pod zarzutem zagarnięcia mienia społecznego, ale pod zarzutem zakłócenia prawidłowej działalności handlu społecznego. W niniejszej sprawie szkodliwość dla interesu publicznego dokonanych przez oskarżonych działań, polegających na zbywaniu towarów poza normalną sprzedażą sklepową osobom wybranym, wyraża się w powodowaniu chaosu w ewidencji towarów, a przede wszystkim w zakłóceniu zaopatrzenia przeciętnego konsumenta w potrzebne mu przedmioty oraz w plenieniu się kumoterstwa, odbijając się w ostatecznej konsekwencji niekorzystnie na interesie przeciętnego nabywcy. Ponadto przerzucenie niektórych towarów z sektora uspołecznionego do sektora handlu prywatnego podrywa organizację handlu społecznego, przyczynia się do podwyższenia cen i naraża na stratę nabywców.2.Co do oskarżonego Władysława G.Okoliczność, że oskarżony jest człowiekiem niewykształconym, nie podważa słuszności ustalenia, iż zdawał sobie sprawę ze szkodliwości swego działania, skoro dopuścił się przekroczeń, których uniknięcie nie wymaga specjalnej wiedzy fachowej, lecz zwykłego życiowego doświadczenia i zwykłej przeciętnej uczciwości.3.Co do oskarżonego Joachima K.Porównywanie spełnianej przez oskarżonego funkcji kierownika sklepu MHD z funkcją kelnera lub fryzjera i z rzekomej analogii tych funkcji wyciąganie wniosku, że oskarżony nie jest urzędnikiem, nie jest trafne.Oskarżony, jako kierownik samodzielnej jednostki gospodarczej, spełniał czynności zarządu w przedsiębiorstwie państwowym i z tego tytułu był funkcjonariuszem przedsiębiorstwa państwowego odpowiadającym w myśl art. 46 m.k.k. w takim zakresie, w jakim odpowiedzialny jest urzędnik, w odróżnieniu od wspomnianych w rewizji kelnera i fryzjera, którzy spełniają tylko czynności usługowe w wykonaniu swego zawodu.Przyjmowanie napiwków przez takie osoby, jakkolwiek może budzić zastrzeżenia, nie uzasadnia odpowiedzialności karnej. Natomiast przyjmowanie "napiwku" przez kierownika jednostki handlowej za udostępnienie poszukiwanego towaru wyczerpuje w pełni znamiona przestępstwa z art. 290 k.k.II.Zarzut rewizji oskarżonego Hipolita T. dotyczący działania na rozkaz nie jest pozbawiony słuszności. Sąd Wojewódzki nie sprawdził obrony oskarżonego Hipolita T. i nie wyjaśnił, czy rzeczywiście J. polecił oskarżonemu Hipolitowi T. sprzedawanie skafandrów prosto z magazynu określonym osobom. Nie rozważył też sąd, czy oskarżony Hipolit T. był zmuszony do wykonania tego polecenia, czy też - wykonując polecenie - działał w dobrej wierze uważając, że nakaz jest zgodny z przepisami, czy wreszcie oskarżony Hipolit T. miał jakiś interes w sprzedaży towarów z magazynu.Bez poczynienia tych ustaleń nie można rozstrzygnąć, czy w zachowaniu się oskarżonego Hipolita T. mieszczą się podmiotowe znamiona przestępstwa i czy można go tym samym uznać za winnego zarzucanego mu przestępstwa. W tych warunkach rozważanie słuszności zastosowanej doń kary jest bezprzedmiotowe.III.Zarzuty rewizji Prokuratora w stosunku do wszystkich oskarżonych (z wyjątkiem oskarżonego Hipolita T. z przyczyn wyżej przytoczonych) są zasadne.Oskarżeni dokonali przestępstw, które wyrządzają dużą szkodę gospodarce społecznej, zakłócając prawidłowe funkcjonowanie aparatu handlu uspołecznionego przez przerzucanie towarów do sektora handlu prywatnego bądź sprzedając towary wybranym nabywcom. Oskarżeni wykazali duże nasilenie złej woli, czego Sąd Wojewódzki zupełnie przy wymiarze kary nie rozważył, jakkolwiek dał temu wyraz przy omawianiu winy oskarżonych.Sąd nie zindywidualizował winy oskarżonych i uzasadnił zarówno ich winę, jak i wymiar kary zbiorowo. Wymiar kary uzasadnił sąd co do wszystkich oskarżonych w jednym zdaniu, przytaczając określenia ogólnikowe.Instytucja zawieszenia wykonania kary jest instytucją szczególną wymiaru kary, na co wskazuje chociażby systematyka Kodeksu karnego (osobny rozdział poświęcony zawieszeniu wykonania kary). Nakłada to szczególny obowiązek uzasadnienia zastosowania tej instytucji. Sąd Wojewódzki tego nie uczynił.Zdaniem Sądu Najwyższego, wymierzone kary są rażąco niewspółmierne do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu, a okoliczności towarzyszące popełnieniu przestępstwa (art. 61 § 2 k.k.) nie uzasadniają zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary.Z powyższych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.