IV K 40/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Bachrach (sprawozdawca). Sędziowie: J. Dorsz, J. Haber. Prokurator: J. Markowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Walentego K. osk. z art. 2 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r. (Dz. U. R. P. z 1946 r. Nr 69, poz. 377), po rozpoznaniu założonej przez Generalnego Prokuratora R. P. rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 7 sierpnia 1951 r., na podstawie art. 375, 394-396, 400, 383 pkt 2 i 3, art. 388 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneRewizja nadzwyczajna Generalnego Prokuratora, w oparciu o art. 371 pkt 1 k.p.k., zarzuca powyższemu wyrokowi nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego przez przyjęcie kwalifikacji z art. 2 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r. (Dz. U. R. P. z 1946 r. Nr 69, poz. 377) do czynów przypisanych oskarżonemu Walentemu K., które to czyny stanowią w istocie przestępstwo z art. 1 pkt 2 tegoż dekretu oraz obrazę art. 31 k.k. przez niewymierzenie oskarżonemu Walentemu K. kar poszczególnych za obydwa przypisane mu czyny oraz kary łącznej.Na podstawie art. 394-396, 400 § 1, art. 383 pkt 3 i art. 388 § 1 (zdanie pierwsze) k.p.k. Prokurator Generalny wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, o uznanie Walentego K. za winnego popełnienia zbrodni przewidzianej w art. 1 pkt 2 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r. oraz wymierzenie mu odpowiedniej kary za poszczególne przestępstwa, jak również kary łącznej, z tym że zastosowany zostanie przy wymiarze kary przepis art. 5 wymienionego dekretu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny.Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są zasadne. W świetle przypisanych oskarżonemu czynów dopuścił się on dwóch zbrodni atakujących wprawdzie jedno i to samo dobro prawne, lecz różnych co do osób, co do czasu i co do okoliczności ich popełnienia oraz nie objętych jednym zamiarem sprawcy. Niemniej słuszny jest zarzut rewizji, iż przypisane oskarżonemu czyny zawierają znamiona zbrodni przewidzianej w art. 1 pkt 2 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r. (Dz. U. R. P. z 1946 r. Nr 69, poz. 377), nie zaś w art. 2 tegoż dekretu, który to artykuł został przez Sąd nieprawidłowo zastosowany. Z tych powodów wyrok należało uchylić.Sąd Najwyższy nie uznał za możliwe rozpoznanie sprawy co do jej istoty oraz wymierzenie oskarżonemu kary na podstawie innego aniżeli zastosowanego przez Sąd Wojewódzki przepisu prawa materialnego, a to z następujących względów:Oskarżony K. postawiony został w stan oskarżenia za popełnienie przestępstwa przewidzianego w art. 1 ust. 2 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r. Sąd Wojewódzki, przypisując oskarżonemu popełnienie czynów w brzmieniu konkluzji aktu oskarżenia, zastosował wobec niego przepis art. 2 tegoż dekretu i wymierzył mu karę pozbawienia wolności na okres lat 5. Oskarżony nie zaskarżył tego wyroku w drodze rewizji i wyrok uprawomocnił się.Niezałożenie rewizji przez oskarżonego jest wyrazem jego swobodnej decyzji co do skorzystania lub nieskorzystania z przysługującego mu prawa żalenia się na wyrok wydany przez sąd, lecz nie stwarza domniemania, iż przez nieskorzystanie ze środka odwoławczego (albo niewniesienia go w terminie) oskarżony godzi się z ustaleniami faktycznymi zapadłego wyroku i uważa je za bezsporne. Nieskorzystanie z prawa zaskarżenia wyroku może wynikać z najrozmaitszych innych przesłanek, jak np. odbycie kary, uznanie kary za sprawiedliwą, mimo niesłusznych - w przekonaniu oskarżonego - ustaleń faktycznych itp.Nie należy pominąć również i tego, że odwołanie do Sądu Najwyższego nie może być sporządzone przez oskarżonego osobiście, lecz w myśl art. 367 § 2 k.p.k. sporządzić je musi adwokat, który pełniąc swój podstawowy obowiązek obrońcy oskarżonego w procesie, może uznać za zgodne tak z interesami swego klienta, jak i obowiązującym prawem oraz zasadami obrony nieskorzystanie z przysługującego oskarżonemu środka odwoławczego.Sytuacja w sprawie uległa jednak zasadniczej zmianie wówczas, gdy prawomocny wyrok został uchylony wskutek nadzwyczajnej rewizji założonej na korzyść oskarżonego. W takim stanie rzeczy oparcie wyroku co do istoty sprawy na ustaleniach faktycznych uchylonego wyroku stanowiłoby procesowe zaskoczenie oskarżonego, i to na szczeblu rewizji nadzwyczajnej, gdy prawomocność wyroku jest niewzruszalna. Ideologiczną podstawą procesu w państwie typu socjalistycznego jest pokonanie oskarżonego dowodami jego winy przy zagwarantowanym mu prawie do obrony.Oskarżony, który nie bronił się przed wyrokiem łagodniejszym, skazującym go za przestępstwo przewidziane w art. 2 dekretu z dn. 31.VIII.1944 r. (bez zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w myśl art. 5 tegoż dekretu), mógłby chcieć skorzystać z prawa złożenia skargi odwoławczej od wyroku skazującego go za przestępstwo przewidziane w art. 1 dekretu sierpniowego, przewidującego obligatoryjną karę śmierci, a nawet w przypadku nadzwyczajnego złagodzenia kary - karę więzienia powyżej lat 5-ciu.Tymczasem od skazującego wyroku zapadłego w trybie rewizji nadzwyczajnej żaden środek prawny dla wzruszenia wyroku nie służyłby. W ten sposób prawo oskarżonego do obrony zostałoby głęboko obrażone. Błąd popełniony nie przez oskarżonego w akcie wymiaru sprawiedliwości obróciłby się przeciwko niemu, i zasadniczo rzecz biorąc, oskarżony mógłby z powodu przyjęcia wyroku skazującego go na 3 lata więzienia zostać w trybie rewizji nadzwyczajnej skazany na karę śmierci. Tego rodzaju sytuacja procesowa pozostaje w tak rażącej sprzeczności z istotą i charakterem ludowego wymiaru sprawiedliwości, iż uznać należy ją za niedopuszczalną.Z tego powodu Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.