IV PR 144/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), G. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa K., Stanisława J., Karola M., Spirydona A., Henryka S., Jana G. przeciwko Głównemu Instytutowi Górnictwa w K. o wynagrodzenie na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 października 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Głównego Instytutu Górnictwa w K. kwoty 881.174 zł wynagrodzenia za stosowanie przez Kopalnię Węgla Kamiennego "D." ich pracowniczych wynalazków, chronionych patentami nr 86.800 i nr 101.011 na rzecz pozwanego Instytutu. Wymieniona kwota została przekazana temu Instytutowi przez Kopalnię Węgla Kamiennego "D." i brak jest podstaw do odmowy wypłaty jej powodom.Pozwany Instytut wniósł o oddalenie powództwa i zarzucił, że Kopalnia Węgla Kamiennego "D." zastosowała wynalazki, poczynając od dnia 1 stycznia 1982 r., a więc po upływie terminu, o którym mowa w § 23 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 28, poz. 200), toteż nie przysługuje powodom wynagrodzenie.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powodów: Józefa K. kwotę 247.571 zł, Stanisława J. kwotę 232.279 zł, Karola M. i Karola F. po 45.877 zł oraz Henryka S., Spirydona A. i Jana C. po 15.193 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że wymienione wyżej wynalazki zostały przemysłowo wdrożone po raz pierwszy w Kopalni "W." z dniem 1 kwietnia 1975 r., a następnie w innych kopalniach. Kopalnia "D." - jak wynika z jej decyzji - zastosowała wynalazki od dnia 1 stycznia 1982 r., ustaliła należne twórcom wynagrodzenie i przekazała pozwanemu Instytutowi jako uprawnionemu z patentu. Pozwany Instytut decyzją z dnia 14 maja 1984 r. odmówił powodom wypłaty przekazanego mu przez kopalnię "D." wynagrodzenia, wychodząc z założenia, że po upływie 5 lat od dnia zastosowania wynalazku w pierwszej jednostce gospodarki uspołecznionej wynagrodzenie od następnej jednostki nie przysługuje (§ 23 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 28, poz. 200). Pozwany jako odpowiedzialny za prowadzenie końcowych rozliczeń finansowych zobowiązany jest do zwrotu kopalni "D." przekazanych przez nią kwot na rzecz twórców. Sąd Wojewódzki poglądu tego nie podzielił, gdyż uznał, że wykładnia § 23 ust. 1, 2 i 3 tego rozporządzenia prowadzi do wniosku, iż jednostka uprawniona z patentu nie ma prawa badać zasadności decyzji jednostki stosującej wynalazek w sprawie ustalenia wynagrodzenia. Jej rola - po przekazaniu ustalonego wynagrodzenia - sprowadza się jedynie do badania - na podstawie prowadzonej ewidencji wypłat - czy nie został wyczerpany górny limit przysługującego twórcy wynagrodzenia. Badanie, czy zachodzą ograniczenia wynikające z § 23 ust. 1 rozporządzenia, jest niedopuszczalne, skoro nie zostało w sposób wyraźny unormowane. Przeciwnie, ustawodawca nałożył na jednostkę uprawnioną z patentu obowiązek dochodzenia wynagrodzenia, a nie badania zasadności już ustalonego i przekazanego dla twórców wynagrodzenia. Za stanowiskiem tym przemawia także uregulowanie powyższej kwestii w § 40 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178), wedle którego uprawniony z patentu nie bada nawet tego, czy został przekroczony limit, wobec zniesienia górnej granicy wynagrodzenia przysługującego twórcy.Wyrok zaskarżył pozwany Instytut.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl powołanego przepisu § 23 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych - za projekt wynalazczy stosowany w każdej następnej jednostce gospodarki uspołecznionej - twórcy przysługuje wynagrodzenie, pod warunkiem, że projekt wynalazczy zostanie zastosowany w tej jednostce w ciągu pięciu lat od dnia jego zastosowania w pierwszej jednostce.Oznacza to, że w sytuacji, gdy rozpoczęcie stosowania wynalazku przez następną jednostkę nastąpiło po upływie wymienionego pięcioletniego okresu, twórca nie nabywa prawa do wynagrodzenia od tej jednostki.Wynagrodzenie przekazane przez następną jednostkę stosującą wynalazek do jednostki uprawnionej z patentu (§ 23 ust. 2 powołanego rozporządzenia) nie podlega wypłacie na rzecz twórcy, jeżeli jednostka uprawniona z patentu stwierdzi, że nie nabył on prawa do wynagrodzenia wobec niespełnienia warunku przewidzianego w § 23 ust. 1 tego rozporządzenia.Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie wynika z nieprawidłowego rozumienia funkcji, jaką, w myśl § 23 ust. 2-4 rozporządzenia, spełnia jednostka uprawniona z patentu w zakresie prawa twórcy do wynagrodzenia należnego od następnych jednostek gospodarki uspołecznionej stosujących jego wynalazek. Obowiązana jest ona do udzielania pomocy twórcy w dochodzeniu należnych mu od innych jednostek wynagrodzeń, a także do przestrzegania w tym zakresie obowiązującego prawa, w tym również służącego ochronie mienia społecznego.Nie można więc podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego, sprowadzającego w istocie rzeczy funkcję jednostki uprawnionej z patentu do pozycji kasjera wypłacającego twórcy przekazane jej przez inne jednostki wynagrodzenia, bez prawa kontroli podstawowej kwestii, a mianowicie tego, czy nabył on prawo do wynagrodzenia od konkretnej jednostki gospodarki uspołecznionej. Stanowiska tego nie wspiera argument powołany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w przepisie § 23 ust. 3 rozporządzenia wymieniony został tylko jeden przypadek wstrzymania wypłaty wynagrodzenia, w związku z przekroczeniem obowiązującego wówczas górnego limitu wynagrodzeń dla twórców pracowniczych projektów wynalazczych. Przepis ten bowiem reguluje inną materię, a mianowicie prawo jednostki uprawnionej z patentu do korzyści finansowych w zakresie kwot przekraczających wymieniony górny limit wynagrodzeń. Nie dotyczy więc on innych sytuacji, w których twórca nie nabył prawa do wynagrodzenia od następnych jednostek, a mimo to przekazały one na jego rzecz wynagrodzenie jednostce uprawnionej z patentu. Zważyć przy tym należy, że jednostka uprawniona z patentu - z uwagi na prowadzoną ewidencję wpłat dokonanych przez następne jednostki stosujące wynalazek - dysponuje danymi niezbędnymi dla wszechstronnej kontroli spełnienia warunku z § 23 ust. 1 rozporządzenia. Jest to więc jeden z najbardziej skutecznych środków służących przestrzeganiu warunku zawartego w wymienionym przepisie, bez spełnienia którego nie powstaje prawo twórcy do wynagrodzenia; toteż nie można założyć, aby zamiarem ustawodawcy było ograniczenie kontroli w tym zakresie przez jednostkę najbardziej do tego powołaną.Przyjęcie przez Sąd Wojewódzki błędnego założenia - co zasadnie odrzuca skarżący pozwany Instytut - spowodowało, że nie zostały podjęte czynności niezbędne do wyjaśnienia merytorycznej zasadności odmowy wypłaty powodom wynagrodzenia, a w szczególności związane z datą rozpoczęcia stosowania ich wynalazków przez Kopalnię Węgla Kamiennego "D.".Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku (art. 388 § 1 k.p.c.).