IV PR 409/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego S. przeciwko Spółdzielni Pracy w W. o wynagrodzenie za wynalazek na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni i zażalenia powoda w sprawie kosztów procesu od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 30 października 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo, a także orzekającej o opłacie sądowej oraz o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach dotychczasowego postępowania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się od pozwanej Spółdzielni wynagrodzenia w kwocie 299.914 zł, należnego mu jako współtwórcy wynalazku, chronionego patentem pod tytułem "Urządzenie do nakładania powłok na wyroby cukiernicze", który został rozpowszechniony przez Spółdzielnię w następnych sześciu spółdzielniach wymienionych w pozwie.Pozwana Spółdzielnia zarzuciła, że wypłaciła twórcom wynagrodzenie należne im z tytułu uzyskanych przez nią efektów stosowania wynalazku oraz że wymienione w pozwie spółdzielnie, którym przekazała informacje o wynalazku, odmówiły ustalenia wynagrodzenia. Zdaniem pozwanej Spółdzielni powód powinien dochodzić roszczeń o te wynagrodzenia od tych spółdzielni, co do których spółdzielnia wnosiła o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanych.Sąd Wojewódzki, uznawszy powyższe zarzuty za nieuzasadnione, zasądził na rzecz powoda od pozwanej Spółdzielni, tytułem wynagrodzeń za stosowanie wynalazku w następnych jednostkach gospodarki uspołecznionej, kwotę 241.518 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.Sąd ten stwierdził, iż twórca wynalazku, który w wyniku rozpowszechnienia jest stosowany przez następne jednostki gospodarki uspołecznionej, może dochodzić należnych od tych jednostek wynagrodzeń tylko od jednostki uprawnionej z patentu, to jest od pozwanej Spółdzielni (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11.X.1973 r. I PR 388/73). Droga sądowa do dochodzenia tych roszczeń od pozwanej Spółdzielni, wbrew jej zarzutom, została otwarta, gdyż jednostka nadrzędna nad tą Spółdzielnią podjęła decyzję w zakresie należnego twórcom wynagrodzenia (art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości).Pozwana Spółdzielnia w rewizji wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania, a powód w zażaleniu żąda zmiany zawartego w tym wyroku orzeczenia o kosztach procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pogląd Sądu Wojewódzkiego o biernej legitymacji pozwanej wbrew jej zarzutom jest prawidłowy. W świetle przepisu § 24 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych tylko pozwana Spółdzielnia, jako uprawniona z patentu, jest obowiązana do wypłaty wynagrodzeń należnych powodowi od następnych jednostek gospodarki uspołecznionej stosujących wynalazek. Między powodem i tymi jednostkami nie powstał zatem tego rodzaju stosunek obligacyjny, który stanowiłby źródło roszczeń o wynagrodzenie za stosowany przez nie wynalazek.Nieuzasadniony jest także, w okolicznościach niniejszej sprawy, zarzut skarżącej, iż droga sądowa do dochodzenia tych roszczeń byłaby dopuszczalna dopiero po wyczerpaniu przez powoda postępowania administracyjnego, przewidzianego w art. 105 ust. 2 ustawy o wynalazczości, w stosunku do każdej z wymienionych w pozwie, stosujących wynalazek, następnych jednostek gospodarki uspołecznionej.Uprawniona z patentu jednostka gospodarki uspołecznionej - z mocy § 24 ust. 4 w związku z § 24 ust. 1 i § 21 ust. 1 oraz ust. 4 wymienionego rozporządzenia - jest obowiązana do dochodzenia od następnych spółdzielni stosujących wynalazek takiego wynagrodzenia, jakie przysługuje twórcy w zależności od efektów uzyskanych w wyniku jego stosowania; z mocy tych przepisów obowiązek dochodzenia wymienionych wynagrodzeń ciąży na niej bez względu na to, czy następne jednostki stosujące wynalazek podjęły decyzję ustalającą wynagrodzenie dla twórcy. Jednostka bowiem dysponująca prawem do pracowniczego projektu wynalazczego w zakresie rozpowszechniania projektu w gospodarce uspołecznionej obowiązana jest do przekazania innym jednostkom nie tylko informacji o projekcie, lecz także danych o jego realizacji i stosowaniu (§ 18 ust. 3 wymienionego rozporządzenia). Ponadto powinna ona kontrolować, aby wypłaty przekazanych jej przez inne jednostki wynagrodzeń dla twórcy nie przekroczyły górnej granicy wynagrodzeń przewidzianych dla danej kategorii pracowniczego projektu wynalazczego, kwoty bowiem przekraczające tę granicę zwiększają jej wynik finansowy (§ 24 ust. 3 rozporządzenia). Z reguły jest ona zakładem pracy twórcy, co uzasadnia obciążenie jej dbałością o ochronę jego praw, w szczególności prawa do wynagrodzenia.Twórca zaś współdziała w prawidłowym ustaleniu należnego mu wynagrodzenia i jeżeli - zgodnie z art. 105 ust. 2 ustawy o wynalazczości - jest on niezadowolony z decyzji jednostki stosującej projekt wynalazczy w sprawie należnego mu wynagrodzenia, może odwołać się do jednostki nadrzędnej; odnosi się to także do decyzji jednostek stosujących pracowniczy projekt wynalazczy w wyniku rozpowszechnienia. Jednostka zaś uprawniona z patentu i rozpowszechniająca wynalazek nie jest obowiązana do dochodzenia wyższego wynagrodzenia dla twórcy, niż ustalone przez inną jednostkę, jeśli uzna ona decyzję w tym przedmiocie za prawidłową.Jeśli twórca pracowniczego projektu wynalazczego nie zgadza się z decyzją o wynagrodzeniu wydaną przez jednostkę gospodarki uspołecznionej stosującą wynalazek w wyniku jego rozpowszechnienia, to dochodzenie przez niego tego wynagrodzenia od jednostki uprawnionej z patentu jest uzależnione od wyczerpania postępowania administracyjnego, przewidzianego w art. 105 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, w stosunku do jednostki ustalającej wynagrodzenie. Jeżeli natomiast jednostka ta uchyla się od podjęcia decyzji o wynagrodzeniu (§ 24 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych), to twórca - bez uprzedniego wyczerpania wymienionego wyżej postępowania administracyjnego - może dochodzić tego wynagrodzenia od jednostki uprawnionej z patentu jako obowiązanej w myśl § 24 ust. 4 wymienionego rozporządzenia do dochodzenia wynagrodzenia.Zaniedbanie zaś przez jednostkę stosującą rozpowszechniony wynalazek powiadomienia twórcy i jednostki uprawnionej z patentu o przyjęciu go do stosowania (§ 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów), może uzasadniać roszczenie odszkodowawcze twórcy wobec tej jednostki.Wymienione w pozwie - jako następne stosujące wynalazek - spółdzielnie uchyliły się od podjęcia decyzji o wynagrodzeniu dla twórcy. Nadesłane przez nie - na żądanie Centralnego Związku - dane dotyczące efektów zainstalowania urządzeń do nakładania powłok na wyroby cukiernicze nie są decyzjami ustalającymi to wynagrodzenie, zwłaszcza że kwestionują one obowiązek ustalenia i wypłaty wynagrodzenia dla twórców. W świetle powyższych wskazań dopuszczalność drogi sądowej do dochodzenia tych wynagrodzeń od pozwanej Spółdzielni nie jest uzależniona od wyczerpania postępowania administracyjnego w stosunku do wymienionych wyżej spółdzielni.Sprawa nie została jednak wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia.Wyjaśnienia wymagało przede wszystkim, czy spółdzielnie były jednostkami "stosującymi" wynalazek czy tylko "użytkownikami" nabytego od pozwanej Spółdzielni wyrobu, wytworzonego wedle wynalazku. Efekty bowiem użytkowe uzyskiwane przez odbiorców lepszych jakościowo wyrobów, wytworzonych przy stosowaniu projektu wynalazczego, uwzględnia się - w myśl § 15 uchwały nr 74 Rady Ministrów z 1963 r. i § 25 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. - M.P. Nr 16, poz. 98 - w wysokości wynagrodzenia należnego twórcy od producenta tych wyrobów (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19.IX.1974 r. I PR 280/75 i z dnia 11.IV.1974 r. I PR 83/74 - OSNCP 1975, z. 1, poz. 16). Wątpliwości zaś w tej kwestii mogły powstać w związku ze sformułowaniami użytymi w pismach: Centralnego i Wojewódzkiego Związku, pozwanej Spółdzielni oraz w pismach następnych spółdzielni.Uzasadniony jest zarzut skarżącej, iż do wyjaśnienia spornych między stronami zagadnień w zakresie stosowania i efektów wynalazku niezbędne są wiadomości specjalne z dziedziny związanej z rozwiązaniem technicznym stanowiącym przedmiot wynalazku, toteż wiadomości, jakimi dysponował powołany przez Sąd Wojewódzki biegły księgowy, były niewystarczające. Prawidłowy jest też pogląd Spółdzielni, iż od następnych jednostek stosujących wynalazek przysługuje twórcy obniżone, stosownie do przepisu § 24 ust. 1 powołanego rozporządzenia, wynagrodzenie i tylko za okresy ustanowione w tym przepisie.Z przytoczonych względów wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz w części orzekającej o opłatach sądowych i kosztach procesu podlega uchyleniu, sprawa zaś przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 387 i 389 k.p.c). Zażalenie więc powoda na zawarte w tym wyroku orzeczenie o kosztach procesu stało się bezprzedmiotowe.