IV PR 88/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski.Sędziowie SN: W. Myga, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krzysztofa P., Barbary K. i Stanisława Ch. przeciwko Zakładom Farmaceutycznym w P. o wynagrodzenie z tytułu stosowania wynalazku na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 14 lutego 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i opłacie sądowej i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanych Zakładów Farmaceutycznych kwoty 1.500.000 zł od wynagrodzenia za stosowanie wynalazku, chronionego patentem nr 104 189, oraz wynalazków, objętych zgłoszeniami do Urzędu Patentowego pod nr P 185 001 i nr P 185 002, wobec których postępowanie zgłoszeniowe zostało umorzone, gdyż pozwane Zakłady żądały ich wycofania ze względów gospodarczych.Pozwane Zakłady zarzuciły, iż wynalazki nie były stosowane, lecz w toku procesu wypłaciły powodom wynagrodzenie za stosowanie wynalazku chronionego patentem - w łącznej kwocie 1.059.712 zł wraz z odsetkami w kwocie 352.240 zł.Powodowie zaś domagali się dalszej kwoty 1.180.705 zł wynagrodzenia i kwoty 352.240 zł odsetek z tytułu wynalazków objętych wymienionymi zgłoszeniami.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powodów Krzysztofa P. kwotę 566.738 zł tytułem wynagrodzenia i kwotę 23.910 zł tytułem odsetek, Barbary K. kwotę 495.897 zł tytułem wynagrodzenia i kwotę 20.920 zł tytułem odsetek oraz Stanisława Ch. kwotę 118.070 zł tytułem wynagrodzenia i kwotę 4.981 zł tytułem odsetek.Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowie jako pracownicy pozwanych Zakładów zgłosili w dniu 29 maja 1969 r. projekt wynalazczy pod tytułem "Metoda otrzymywania Polcortolonu z Hydrocortisonu", który został zarejestrowany pod nr 61/69. Projekt ten został zastosowany w październiku 1970 r. Przed zastosowaniem projektu produkcję Polcortolonu prowadzono według technologii opracowanej przez Instytut Przemysłu Farmaceutycznego - Zakład Hormonów. Zakład ten ocenił, iż wymieniony projekt nie miał cech nowości oraz zdolności patentowej. Twórcy przepracowali ten projekt i w 1971 r. zgłosili go w pozwanych Zakładach w celu opatentowania.Zjednoczenie Przemysłu Farmaceutycznego "Polfa", jako jednostka nadrzędna, pismem z dnia 31 stycznia 1972 r. poleciło nieprzekazywanie tego zgłoszenia do Urzędu Patentowego z uwagi na tajemnicę technologiczną i handlową, procesu technologicznego będącego przedmiotem zgłoszenia. Powodowie przepracowali zgłoszenie i wnieśli do Urzędu Patentowego trzy zgłoszenia: nr P 185 000, P 185 001, i P 185 002. Na żądanie Urzędu Patentowego pozwane Zakłady oświadczyły, iż nie ubiegają się o patent na zgłoszenie P 185 000, natomiast domagały się wycofania zgłoszeń P 185 001 i P 185 002 z powodu konieczności zachowania tajemnicy technologicznej i handlowej. W związku z tym Urząd Patentowy umorzył postępowanie zgłoszeniowe i udzielił na rzecz powodów patentu na zgłoszenie P 185 000.Sąd Wojewódzki, na podstawie opinii biegłego ustalił, iż wszystkie wymienione wyżej projekty wynalazcze były stosowane razem w produkcji leku Polcortolon w okresie czterech lat od 1970 r. do 1974 r. Skoro zaś na skutek decyzji strony pozwanej wynalazki objęte zgłoszeniem P 185 001 i P 185 002 nie uzyskały ochrony patentowej, to twórcom przysługuje wynagrodzenie za ich stosowanie, na podstawie przepisu art. 98 ust. 1 i art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) w związku z § 35 pkt 1 i § 84 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178). Wysokość wynagrodzenia obliczona została przez biegłego.Pozwane Zakłady w rewizji wnoszą o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo i jego oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jednostki gospodarki uspołecznionej są obowiązane do zgłaszania w Urzędzie Patentowym projektów wynalazczych mających cechy wynalazku pracowniczego, chyba że jest to nieuzasadnione ze względów gospodarczych (art. 21 ust. 1 ustawy o wynalazczości).Prawo twórcy do wynagrodzenia za stosowanie pracowniczego wynalazku - nie zgłoszonego do opatentowania ze względów gospodarczych - reguluje przepis art. 99 ust. 4 tej ustawy. Stanowi on, że przepisy dotyczące wynagrodzenia stosuje się odpowiednio wtedy, gdy projekt mający cechy wynalazku pracowniczego nie został ze względów gospodarczych zgłoszony w Urzędzie Patentowym w celu uzyskania patentu.Zarzuty pozwanych Zakładów sprowadzają się, w istocie rzeczy, do takiej wykładni wymienionego przepisu, wedle której prawo twórcy do wynagrodzenia jak za wynalazek pracowniczy uzależnione jest od wykazania, że spełnia on warunki wymagane do uzyskania patentu, a przewidziane w art. 10 ustawy o wynalazczości.Poglądu tego nie można podzielić.W myśl przepisu art. 99 ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) prawo twórcy do wynagrodzenia jak za pracowniczy wynalazek, który ze względów gospodarczych nie został zgłoszony przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w Urzędzie Patentowym w celu uzyskania patentu (art. 21 ust. 1 ustawy), nie jest uzależnione od wykazania - w procesie o to wynagrodzenie - że spełnia on warunki niezbędne dla uzyskania patentu.Dotyczy to także sytuacji, gdy po zgłoszeniu pracowniczego wynalazku w Urzędzie Patentowym jednostka gospodarki uspołecznionej wycofała zgłoszenie ze względów gospodarczych.Jednostka gospodarki uspołecznionej, podejmując decyzję o zaniechaniu zgłoszenia pracowniczego wynalazku do opatentowania, zmierza do zapewnienia ochrony swoich istotnych interesów gospodarczych. Decyzja taka oznacza, że jednostka ta uznała określone rozwiązanie techniczne za mające charakter pracowniczego wynalazku, lecz oceniła, iż z punktu widzenia jej interesów gospodarczych bardziej korzystne jest nieujawnienie tego rozwiązania niż ubieganie się o prawo wyłączności, wynikające z ochrony patentowej.Urząd Patentowy nie może badać wówczas zdolności patentowej wynalazku, co pozbawia twórcę możliwości wykazania - w toku postępowania zgłoszeniowego przed tym Urzędem - że wynalazek spełnia warunki niezbędne dla uzyskania patentu.Uzależnienie więc prawa twórcy do wynagrodzenia za taki wynalazek od wykazania, iż posiada on zdolność patentową, pozostawałoby w sprzeczności z zawartą w przepisie art. 99 ust. 4 ustawy o wynalazczości ochroną prawa do wynagrodzenia w sytuacji, gdy z woli i w interesie jednostki gospodarki uspołecznionej nie może dojść do badania w tym przedmiocie przez kompetentny do tego organ, jakim jest Urząd Patentowy.Nie została natomiast wyjaśniona podstawowa kwestia, a mianowicie, za jakie okresy przysługuje powodom wynagrodzenie za stosowanie wynalazków nie opatentowanych ze względów gospodarczych.Wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek przysługuje twórcy, poza wyjątkami ustanowionymi w ustawie o wynalazczości, tylko w czasie trwania ochrony patentowej.Są to ograniczenia o charakterze czasowym, które w stosunku do wynagrodzenia za wynalazek wynoszą piętnaście lat od daty zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym (art. 99 ust. 3 ustawy), co odpowiada okresowi ochrony wynalazku przewidzianemu w art. 16 ust. 2 ustawy o wynalazczości. Ochrona zaś trwa od daty zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym, toteż przed tą datą nie przysługuje twórcy prawo do wynagrodzenia jak za wynalazek.Odpowiednie stosowanie przytoczonych przepisów, na podstawie art. 99 ust. 4 ustawy o wynalazczości, nie może być rozumiane w ten sposób - jak to przyjął Sąd Wojewódzki - że w stosunku do wynagrodzeń za wynalazki nie chronione patentem ze względów gospodarczych żadne ograniczenia czasowe nie obowiązują.Powodowie dochodzili wynagrodzenia za stosowanie dwóch wynalazków, zgłoszonych przez nich w 1975 r. w Urzędzie Patentowym jako wynalazki pracownicze, na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy o wynalazczości, zarejestrowane pod nr P 185 001 i P 185 002. Zgłoszenia te zostały wycofane przez pozwane Zakłady, ze względów gospodarczych.W takiej sytuacji, twórcom przysługuje prawo do wynagrodzenia jak za pracowniczy wynalazek dopiero od daty zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym. Od tej bowiem daty, gdyby nie decyzja jednostki gospodarki uspołecznionej o wycofaniu zgłoszenia, twórcy mogliby nabyć prawo do wynagrodzenia jak za stosowanie pracowniczego wynalazku chronionego patentem.Sąd Wojewódzki natomiast zasądził na rzecz powodów wynagrodzenia za stosowanie wynalazków, objętych wymienionymi zgłoszeniami, za lata 1970-1974. Sąd powołał się na to, że rozwiązania techniczne - zawarte w tych wynalazkach - wywodzą się ze zgłoszenia dokonanego przez powodów w pozwanych zakładach w dniu 29 maja 1969 r., a także na to, że pozwane Zakłady wypłaciły powodom w toku procesu wynagrodzenie za stosowanie - w wymienionym okresie - wynalazku chronionego na ich rzecz patentem nr 104 189 i uznały, że był on stosowany razem z projektem wynalazczym z 1969 r.Pomijając już to, że pozwane Zakłady wypłaciły powodom należność za stosowanie opatentowanego wynalazku za okresy przed uzyskaniem przez nich ochrony patentowej na ten wynalazek - stwierdzić należy, iż o tym, co stanowi przedmiot projektu wynalazczego, decyduje konkretne rozwiązanie techniczne, zawarte w tym projekcie.Okoliczność bowiem, że różne projekty wynalazcze zmierzają do osiągnięcia tego samego celu technicznego czy też, że wiąże je wspólna idea wynalazcza, nie oznacza tożsamości technicznej tych projektów. Wynagrodzenie zaś przysługuje twórcy za stosowanie konkretnego rozwiązania technicznego, stanowiącego przedmiot projektu.Ponadto, sam fakt zgłoszenia przez twórcę projektu wynalazczego w jednostce gospodarki uspołecznionej nie rodzi dla niego prawa do wynagrodzenia jak za wynalazek pracowniczy.Prawo takie powstaje na rzecz twórcy dopiero wówczas, gdy jednostka gospodarki uspołecznionej, uznając zgłoszone u niej rozwiązanie techniczne za mające cechy pracowniczego wynalazku podejmie decyzję o rezygnacji z jego opatentowania ze względów gospodarczych (§ 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych, jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 28, poz. 200 i obecnie § 17 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r.). Od daty podjęcia wymienionej decyzji twórca nabywa prawo do wynagrodzenia jak za wynalazek pracowniczy.Stosowanie zaś razem różnych projektów wynalazczych wpływa jedynie na sposób ustalania udziału każdego z nich w efekcie łącznym (§ 10 ust. 2 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. - M.P. Nr 16, poz. 98 ze zm.). Okoliczność ta - wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego - nie ma znaczenia z punktu widzenia okresów, za które przysługuje wynagrodzenie w stosunku do poszczególnych projektów wynalazczych.Z przytoczonych wyżej względów wyrok w zaskarżonej części ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał także na uwadze, że w myśl § 84 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych przepisy tego rozporządzenia stosuje się do wynagrodzeń za okresy obliczeniowe zakończone przed jego wejściem w życie tylko wówczas, gdy wynagrodzenie nie zostało wypłacone wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do jego wypłaty. Zwłoka musi być zawiniona, co należy ocenić przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, w tym także stopnia trudności problemów, których rozstrzygnięcie nastąpiło dopiero w postępowaniu przed Sądem.Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku (art. 388 § 1 k.p.c.).