IV PR 377/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, T. Szymanek. (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zbigniewa W. przeciwko Muzeum Zamkowemu w M. o wynagrodzenie na skutek rewizji pozwanego Muzeum od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 1976 r. 1) zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 w ten sposób, że oddalił powództwo ponad kwotę 22.000 zł, zasądzoną tym wyrokiem wraz z odsetkami; zmienił także zawarte w tym wyroku orzeczenie o opłacie sądowej i nie obciążył powoda tą opłatą oraz uchylił nałożony na stronę pozwaną obowiązek uiszczenia tej opłaty;2) zasądził od powoda na rzecz pozwanego Muzeum kwotę 1.000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie od pozwanego Muzeum kwoty 256.000 zł tytułem wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy. Pozwane Muzeum kwestionuje roszczenie powoda zarówno co do zasady, jak i wysokości i twierdzi, że powodowi nic się nie należy z tytułu stosowania jego wynalazku pt. "sposób usuwania produktów korozji i innych zanieczyszczeń z zabytkowych przedmiotów, szczególnie metalowych, i urządzenie do tego sposobu", ponieważ przeniosło ono swoje prawa do patentu na ten wynalazek na rzecz powoda w zamian za zrzeczenie się przez niego w stosunku do pozwanego Muzeum prawa do wynagrodzenia za stosowanie tego wynalazku. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 5.VIII.1976 r. zasądził na rzecz powoda kwotę 163.185 zł wraz z odsetkami w kwocie 23.932 zł, oddalił roszczenie dalej idące i orzekł o kosztach procesu oraz opłacie sądowej. Wysokość wynagrodzenia za stosowanie powyższego wynalazku przez pozwane Muzeum Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie opinii biegłego B., przyjąwszy, że urządzenie według wynalazku pracowało przez 270 dni rocznie, a dzienny efekty ekonomiczny pracy tego urządzenia wyniósł 5.600 zł, co w skali roku daje kwotę 972.000 zł. Wynagrodzenie od tych efektów Sąd Wojewódzki ustalił na kwotę 56.760 zł. Ponadto Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwane Muzeum stosowało projekt wynalazczy powoda w okresie od 1.IV.1971 r. do 15.II.1974 r., tj. przez 34,5 miesiąca. Łącznie zatem wynagrodzenie za stosowanie tego wynalazku w powyższym okresie wynosi kwotę 163.185 zł. Od powyższego wyroku w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 22.000 zł oraz zasądzającej odsetki i orzekającej o opłacie sądowej wniosło rewizję pozwane Muzeum, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 93 ust. 2 i art. 94 ust. 1 i 4 ustawy o wynalazczości przez to, że przysługujące z tytułu stosowania wynalazku wynagrodzenie Sąd ustalił nie od rzeczywistych efektów, lecz od teoretycznie założonej zdolności eksploatacyjnej urządzenia. Ponadto skarżący podniósł sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że rzeczywisty efekt przeprowadzenia zabiegu konserwacyjnego przy stosowaniu urządzenia wynosi 5.600 zł zamiast kwoty 1.975 zł przy jednym eksponacie. Wskazując na te podstawy rewizji, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja jest uzasadniona niezależnie do podstaw, na których została oparta. Roszczenie powoda o wynagrodzenie za stosowanie wynalazku pracowniczego nie jest uzasadnione. Powód bowiem zrzekł się tego wynagrodzenia w zamian za przeniesienie przez pozwane Muzeum na jego rzecz prawa do patentu. Przedmiotowy wynalazek został dokonany przez powoda w warunkach określonych w art. 20 ust. 1 ustawy o wynalazczości jako wynalazek pracowniczy. Zgłoszenia tego wynalazku do opatentowania w Urzędzie Patentowym PRL dokonało pozwane Muzeum. W toku postępowania zgłoszeniowego powód wystąpił z wnioskiem o przeniesienie na jego rzecz prawa do patentu, które przysługiwało Muzeum, w zamian za zrzeczenie się przez niego prawa do wynagrodzenia za stosowanie tego wynalazku do czasu przeniesienia prawa do patentu, jak również prawa do wynagrodzenia za eksploatację przez Muzeum czynnego egzemplarza prototypu urządzenia dla własnych potrzeb. Pozwane Muzeum, za zgodą jednostki nadrzędnej - Ministerstwa Kultury, pismem z dnia 15.II.1974 r. przeniosło na rzecz powoda prawo do patentu do opisanego wyżej wynalazku. W piśmie tym, jako podstawę przeniesienia prawa do patentu, pozwane Muzeum powołało art. 21 ust. 4 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Powołana przez pozwane Muzeum w powyższym piśmie podstawa prawna przeniesienia prawa do patentu jest wadliwa. Przepisy prawa wynalazczego nakładają na jednostkę gospodarki uspołecznionej obowiązek zgłoszenia w Urzędzie Patentowym projektów wynalazczych mających cechy wynalazku pracowniczego. Zgłoszenie projektu do opatentowania powinno nastąpić w terminie dwóch miesięcy od daty zgłoszenia tego projektu. Jeżeli jednostka gospodarki uspołecznionej nie zgłosiła wynalazku pracowniczego w Urzędzie Patentowym w powyższym terminie, prawo to przysługuje wówczas twórcy. Prawo to przysługuje twórcy również wtedy, gdy jednostka gospodarki uspołecznionej nie zgłasza projektu wynalazczego w Urzędzie Patentowym, ponieważ jest to nieuzasadnione ze względów gospodarczych.Na zgłoszony wówczas przez twórcę wynalazek pracowniczy Urząd Patentowy udziela także patentu na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej, w której projekt ten został dokonany chyba że oświadczy ona, iż nie ubiega się o patent na zgłoszony przez twórcę wynalazek pracowniczy. W sprawie niniejszej żadna z powyższych przesłanek nie występuje, tym samym wadliwe jest powołanie się przez pozwane Muzeum na art. 21 ust. 4 ustawy o wynalazczości, jako podstawę prawną przeniesienia prawa do patentu. Brak jest również przesłanek do przeniesienia praw do patentu na rzecz powoda, jako twórcę wynalazku, na warunkach określonych w art. 92 ustawy o wynalazczości. Przeniesienie prawa do patentu w trybie art. 92 ust. 1 ustawy o wynalazczości może nastąpić tylko wtedy, gdy wynalazek pracowniczy został uznany za nieprzydatny do stosowania w jednostce gospodarki uspołecznionej uprawnionej do patentu na ten wynalazek oraz gdy nie zawarła ona z inną jednostką gospodarki uspołecznionej umowy o przeniesienie prawa lub umowy o stosowanie tego projektu wynalazczego. Decyzji uznającej powyższy projekty wynalazczy za nieprzydatny do stosowania pozwane Muzeum nie wydało i wydać nie mogło, bo projekt ten stosowało, przeto odpada również i ta podstawa prawna do przeniesienia przez Muzeum prawa do patentu na rzecz powoda jako twórcy wynalazku. W przedstawionym wyżej stanie faktycznym podstawę prawną przeniesienia prawa do patentu przez Muzeum na rzecz powoda stanowił art. 42 ustawy o wynalazczości w związku z art. 555 k.c.Wprawdzie przepisy prawa wynalazczego, jeżeli chodzi o przeniesienie praw przez jednostkę gospodarki uspołecznionej na podmioty nie uspołecznione, pomijają to milczeniem, z wyjątkiem tzw. zwolnienia wynalazku pracowniczego na rzecz twórcy tego projekty, ale milczenie ustawy nie może być podstawą do uznania, że umowy takie nie mogą być zawierane. Podstawę takiego wniosku stanowić mógłby jedynie wyraźny zakaz ich zawierania. Skoro zatem prawa majątkowe na wynalazku są przenoszalne, a prawo nie zawiera zakazu ich przenoszenia przez jednostki gospodarki uspołecznionej na podmioty nie uspołecznione, to należy uznać, że czynności takie są dopuszczalne. Fakt, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) zawężają pojęcie umowy o przeniesienie prawa do umów zawieranych przez jednostki gospodarki uspołecznionej (§ 33 ust. 1 zd. 2), nie może tu stanowić żadnego argumentu przeciwnego, gdyż ustawa zna ogólne pojęcie umowy o przeniesienie prawa (art. 42 ust. 2) i należy tłumaczyć to tym, że art. 42 ust. 4 ustawy o wynalazczości upoważnił Radę Ministrów jedynie do określenia zasad zawierania umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej. Zawarcie umowy o przeniesienie prawa do patentu przez jednostkę gospodarki uspołecznionej na rzecz podmiotu nie uspołecznionego może nastąpić tylko w wypadkach gospodarczo uzasadnionych (§ 33 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów). Na podstawie całokształtu okoliczności sprawy Sąd Najwyższy wyraża zapatrywanie, że pozwane Muzeum, podejmując decyzję przeniesienia prawa do patentu na rzecz powoda, nie kierował się względami gospodarczo uzasadnionymi, nie kierowało się nimi również Ministerstwo Kultury, gdy wyrażało zgodę na dokonanie tej czynności. Nie wpływa to jednak na ważność czynności prawnej przeniesienia prawa do patentu, które stało się skuteczne wobec osób trzecich z chwilą wpisu do rejestru patentowego.Zgodnie z treścią art. 535 § 1 k.c., który ma zastosowanie do czynności prawnej przenoszącej prawa do patentu, przeniesienie tych praw przez państwową jednostkę organizacyjną na podmioty nie uspołecznione może nastąpić tylko odpłatnie. Nieodpłatne dysponowanie majątkiem społecznym przez państwową jednostkę organizacyjną na rzecz osoby fizycznej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tej czynności prawnej.W świetle powyższego zapatrywania możliwa jest tylko taka wykładnia oświadczenia woli powoda, złożonego w ofercie pozwanemu Muzeum, że przejmuje ono prawo do patentu w zamian za zrzeczenie się prawa do wynagrodzenia za stosowanie tego wynalazku w okresie do dnia 15.II.1974 r. oraz za zrzeczenie się wynagrodzenia za eksploatację przez Muzeum dla własnych potrzeb czynnego jednego egzemplarza prototypu urządzenia.W myśl tego zapatrywania roszczenie powoda w stosunku do pozwanego Muzeum o wynagrodzenie za stosowanie wynalazku stanowi wysokość zapłaty za przeniesienie prawa do patentu.Z tych przyczyn, które Sąd Najwyższy z mocy art. 381 § 2 k.p.c. bierze pod uwagę z urzędu, zaskarżony wyrok podlegał zmianie, a powództwo oddaleniu (art. 390 § 1 k.p.c.).