I PR 417/89

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława M., Stanisława Z., Antoniego P., Eugeniusza W., Janusza M. i Krzysztofa K. przeciwko Instytutowi Ciężkiej Syntezy Organicznej w K. o wynagrodzenie za wynalazek na skutek rewizji powoda Stanisława M. i pozwanego Instytutu od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 3 lipca 1989 r. I.C. 188/88 - zmienił zaskarżony wyrok tylko w ten sposób, że od zasądzonych kwot przyznał odsetki 120% od dnia 1 listopada 1989 r. a poza tym rewizje stron oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanych Zakładów wynagrodzenia z tytułu ich wynalazku pracowniczego chronionego patentem pt. "Sposób wytwarzania metalowo-polimerowych elementów osłonowych" obliczonego od wysokości odszkodowania otrzymanego przez stronę pozwaną w związku z przejściem prawa do wynalazku na rzecz Skarbu Państwa.Sąd Wojewódzki po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustalił, że powodowie są twórcami wynalazku pt. "Sposób wytwarzania metalowo - polimerowych elementów osłonowych", na który został udzielony patent nr 0546. Wniosek o udzielenie ochrony patentowej został zgłoszony przez stronę pozwaną, ale wobec uznania wynalazku za tajny, prawo do patentu przeszło na rzecz Skarbu Państwa i jego stosowanie powierzono Zakładom N w K., które to Zakłady wypłaciły stronie pozwanej odszkodowanie w kwocie 6.921.600 zł za I roku stosowania i w kwocie 9.860.676 zł za II rok stosowania.Strona pozwana zasięgała opinii w Urzędzie Patentowym czy powodom przysługuje wynagrodzenie obliczone od otrzymanego odszkodowania i otrzymała odpowiedzi, że takie wynagrodzenie twórcom nie przysługuje.Wynagrodzenie obliczone od wysokości odszkodowania wynosi 686.080 zł za I rok stosowania i 830.033,80 zł za II rok stosowania w przypadku przyjęcia, że pozwane Zakłady pozostawały w zawinionej zwłoce, albo odpowiednio kwoty 431.080 zł i 578.033 zł w przypadku uznania, że strona pozwana nie ponosi zawinionej zwłoki w wypłacie wynagrodzenia.Przy powyższych ustaleniach, Sąd Wojewódzki uznał, że w związku z przejściem prawa do patentu na rzecz Skarbu Państwa w następstwie uznania wynalazku za tajny, otrzymane przez stronę pozwaną odszkodowanie stanowi równowartość korzyści utraconych przez stronę pozwaną. Wprawdzie z § 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych nie wynika, że przejście prawa do patentu na rzecz Skarbu Państwa jest wykonywaniem prawa, to jednak rozporządzenie nie przewiduje, by w takim przypadku przejścia prawa do patentu twórcom nie przysługiwało wynagrodzenie. Jeżeli więc uwzględni się, że przyznanie odszkodowania jest następstwem prac autorów wynalazku i odszkodowanie to jest w istocie efektem ekonomicznym strony pozwanej, Sąd Wojewódzki uznał, że powodom przysługuje wynagrodzenie obliczone od wysokości przyznanego odszkodowania.Brak jest jednak podstaw do uznania, że opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia było zawinione przez stronę pozwaną. Interpretacja obowiązujących przepisów nasuwa trudności, strona pozwana zwracała się o wykładnię przepisów i otrzymała odpowiedź, że twórcom wynagrodzenie nie przysługuje.W konsekwencji Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 431.080 zł z 8% od dnia 31 sierpnia 1987 r. i 55% od dnia 22 marca 1989 r. oraz kwotę 578.033 zł z 8% od dnia 21 sierpnia 1988 r. i 55% od dnia 22 marca 1989 r., a w pozostałej części powództwo oddalił.Wyrok powyższy zaskarżyli powodowie i strona pozwana. Powodowie zarzucają sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego, wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie wynagrodzenia za I rok stosowania wynalazku w kwocie 686.080 zł a za II rok w kwocie 833.033 zł z dodatkami w wysokości odsetek od wkładów oszczędnościowych, twierdząc, że wysokość wynagrodzenia i odsetki powinny być ustalone na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie projektów wynalazczych, bowiem zwłoka w wypłacie wynagrodzenia została zawiniona przez stronę pozwaną.Strona pozwana zarzucając natomiast naruszenie przepisów prawa materialnego oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowym zagadnieniem prawnym występującym w przedmiotowej sprawie jest prawo twórców wynalazku do wynagrodzenia obliczonego od wysokości odszkodowania otrzymanego przez jednostkę, w której wynalazek zgłoszono, w przypadku, gdy na skutek uznania wynalazku za tajny, prawo do patentu przeszło na rzecz Skarbu Państwa (art. 64 ust. 1 ustawy o wynalazczości).Pomijając zagadnienia o charakterze teoretycznym (czy nabycie prawa przez Skarb Państwa ma charakter pierwotny, czy wtórny), z art. 64 ust. 1 ustawy o wynalazczości wynika, że wynalazek nabywa cechę "tajności" dopiero po uznaniu go za "wynalazek tajny" a do czasu podjęcia decyzji w tym zakresie prawo do patentu przysługuje zgłaszającemu. Decyzja o tajności wynalazku powoduje więc dopiero przeniesienie prawa do patentu na rzecz Skarbu Państwa, a do tej chwili uprawnionym do patentu jest jednostka, w której dokonano zgłoszenia wynalazku.Za powyższą wykładnią omawianego przepisu przemawia przepis § 45 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych, który określając prawo do odszkodowania w przypadku uznania wynalazku za tajny stwierdza, iż odszkodowanie takie przysługuje "uprawnionemu do patentu na wynalazek tajny". Skoro więc do chwili wydania decyzji o tajności wynalazku uprawnionym do niego jest jednostka, w której wynalazek zgłoszono, i dopiero decyzja o tajności wynalazku powoduje przeniesienie prawa do patentu, to należy uznać, że takie "przeniesienie" prawa jest wykonywaniem prawa w rozumieniu § 1 pkt 6 rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych, który stwierdzając, że przez wykonywanie prawa rozumie się przeniesienie prawa nie wyłącza przeniesienia prawa do patentu z mocy prawa na skutek uznania wynalazku za tajny.Sąd Najwyższy podzielając w tym zakresie pogląd Sądu Wojewódzkiego uznał rewizję strony pozwanej, wyrażającą odmienny pogląd, za nieuzasadnioną i podlegającą oddaleniu (art. 387 k.p.c.), bowiem w konsekwencji uznania, że strona pozwana otrzymała odszkodowanie z tytułu wykonywania prawa, odszkodowanie to należy uznać za efekt uzyskany przez stosowanie projektu wynalazczego zgodnie z § 1 pkt 8 rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych w związku z art. 98 ust. 2 ustawy o wynalazczości.Reasumując należy stwierdzić, iż powództwo co do zasady zasługuje na uwzględnienie, bowiem odszkodowanie otrzymane przez uprawnionego do patentu w związku z przejściem prawa do patentu na Skarb Państwa na skutek uznania wynalazku za tajny, stanowi efekt uzyskany przez wykonywanie prawa (przeniesienie prawa).Drugim zagadnieniem jest kwestia zawinionej zwłoki strony pozwanej w wypłacie należnego powodom wynagrodzenia.I w tym zakresie Sąd Najwyższy podziela rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego, skoro ze względu na występujące poważne wątpliwości prawne strona pozwana wystąpiła do Urzędu Patentowego o wyjaśnienie wątpliwości i pismem z dnia 16 czerwca 1987 r. została poinformowana, że powodom wynagrodzenie w tej sytuacji nie przysługuje, to nie można jej przypisać zawinionej zwłoki w wypłacie wynagrodzenia w rozumieniu § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1988 r. zmieniającego rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. z 1988 r. Nr 43, poz. 338). Pomimo późniejszej zmiany poglądu przez Urząd Patentowy nadal wypłata powodom wynagrodzenia mogła budzić uzasadnione wątpliwości, skoro prawo powodów do wynagrodzenia nie wynika wprost z przepisów prawa wynalazczego. W konsekwencji brak było podstaw do obliczania należnego powodom wynagrodzenia w oparciu o przepisy powołanego rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1988 r.Dalszą konsekwencją przyjęcia, że stronie pozwanej nie można przypisać zawinionej zwłoki w wypłacie wynagrodzenia, jest ustalenie, że powodom przysługują odsetki od zasądzonych kwot dopiero od wytoczenia powództwa na podstawie przepisów prawa cywilnego (a nie od opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia na podstawie przepisów prawa wynalazczego) i to w wysokości określonej przepisami wydanymi na podstawie delegacji zawartej w art. 359 § 3 k.c. Wobec tego, że z dniem 1 listopada 1989 r. podwyższono odsetki do 120 (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 1989 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych i maksymalnych Dz. U. z 1989 r. Nr 57, poz. 338), należało podwyższyć przyznane powodom odsetki od zasądzonych kwot.Wyrok oparto na zasadzie art. 387 i 390 § 1 k.p.c.