IV PR 315/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Berutowicz, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w G. przeciwko Jerzemu W. i Marii B. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa i pozwanej M. B. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 4 sierpnia 1978 r.1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną nim kwotę 27.096,70 zł podwyższył do 50.860,40 zł;2) w pozostałym zakresie rewizję strony powodowej i w całości rewizję pozwanej Marii B. oddalił;3) nakazał pobrać od pozwanych 1.442 zł tytułem wpisu uzupełniającego.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 7.IX.1977 r. zasądził na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa od Jerzego W. i Marii B. 4.001,20 zł z odsetkami, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.Sąd Najwyższy na skutek rewizji strony powodowej uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu w stosunku do tych pozwanych i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Zachodziła bowiem konieczność ponownego przesłuchania biegłego B. O. na okoliczność, czy szkoda rzeczywiście istnieje, a tylko jej wysokość jest wątpliwa, czy też ustalenie szkody jest niemożliwe. W tym pierwszym przypadku miałby zastosowanie art. 322 k.p.c. i sąd powinien zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Pozwani mogą wykazywać, że szkoda powstała z przyczyn od nich niezależnych (art. 125 w związku z art. 124 § 3 k.p.), ale materiał dowodowy wskazuje na to, że nie sprawdzali oni ilości i jakości dostarczanych materiałów, wydawali urządzenia sklepowe i materiały bez pokwitowania i dopuszczali się innych uchybień, które z reguły pozostają w normalnym związku przyczynowym ze szkodą.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę ponownie, raz jeszcze przesłuchał biegłego B. O., a gdy jego wypowiedzi nie dały jasnego obrazu w podstawowej kwestii istnienia szkody, dopuścił dowód z opinii innego biegłego. Biegły S. K. zapoznał się z całą dostępną mu dokumentacją i wyliczył niedobór na kwotę 190.109,60 zł. Nie podzielił opinii biegłego B. O., że szkody nie można ustalić, a to dlatego, że przy istnieniu - jak w danym przypadku - pełnej dokumentacji wyliczenie niedoboru jest kwestią działania arytmetycznego. Inną natomiast kwestią jest odpowiedzialność pozwanych za szkodę, ale to nie leży w zakresie kognicji biegłego księgowego. Sąd Najwyższy zwrócił już zresztą uwagę na to, że biegły B.O., wypowiadając się w przedmiocie materialnej odpowiedzialności pozwanych, przekroczył swoje kompetencje.Sąd Wojewódzki podzielił opinię biegłego S.K., z której między innymi wynika, że około 796 artykułów znajdowało się w miejscach ogólnodostępnych. Materiał dowodowy dostarczył też podstaw do ustalenia, że pozwani pracowali w trudnych warunkach.W wyniku takich ustaleń Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do wysokości 27.096,70 zł, a oddalił je w pozostałej części. Mając bowiem na uwadze całokształt okoliczności sprawy, ustalił, z powołaniem się na przepis art. 322 k.p.c., wysokość szkody w materiałach znajdujących się pod zamknięciem na 47.527,40 zł, którą tylko w połowie obciążył pozwanych ze względu na ich obiektywne trudności w pracy. Ponadto obciążył ich kwotą 254 zł za brakującą blachę, której odbiór potwierdził pozwany Jerzy W., oraz kwotą 3.079 zł za rzekomo zniszczone obuwie, które jednak bez zastrzeżeń pozwani przyjęli w remanencie zdawczo-odbiorczym.Od wyroku tego wniosło rewizję powodowe Przedsiębiorstwo i pozwana Maria B.Strona powodowa zaskarżyła wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 166.345,90 zł opierając rewizję na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1, 4 i 5 k.p.c. Pozwana natomiast wnosi o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuca ona Sądowi niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sporu oraz uchybienia procesowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Rewizja strony pozwanej jest polemiką z wnioskami Sądu, co w postępowaniu rewizyjnym jest niedopuszczalne. Sąd drugiej instancji bada tylko legalność i zasadność postępowania. Skoro obaj biegli dysponowali pełną dokumentacją, co z naciskiem podkreślił biegły R. G., to nie można w rewizji skutecznie tej okoliczności kwestionować przez twierdzenie, że nie wiadomo, czy w tym zakresie "istniała pewność absolutna". To samo dotyczy wysokości szkody, którą Sąd pierwszej instancji ustalił na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Dlatego też podawanie w wątpliwość prawidłowości tego ustalenia z tym uzasadnieniem, że nie jest ono pewne, nie może odnieść skutku. W myśl bowiem art. 322 k.p.c., jeżeli w sprawie o naprawienie szkody sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.Tak też postąpił Sąd Wojewódzki, który podkreślił, że pozwani pracowali w trudnych warunkach, bo magazyny znajdowały się w różnych punktach Trójmiasta i były przeładowane, a personel był szczupły. Około 75% materiałów znajdowało się w miejscach dostępnych dla wszystkich. Tę okoliczność stara się podważyć w rewizji powodowe Przedsiębiorstwo, kwestionując ustalenie, że wśród tych materiałów były także artykuły elektryczne (wartości powyżej 77.000 zł), ale to wynika z nie kwestionowanej dotąd opinii biegłego.Natomiast Sąd Najwyższy w poprzednim wyroku dał wyraz swojemu zapatrywaniu, że materiał dowodowy pozwolił także na stwierdzenie, iż pozwani pracowali niedbale.W tych okolicznościach zarzuty obu stron, iż Sąd Wojewódzki wadliwie ustalił wysokość szkody na kwotę 50.860,40 zł, nie są trafne. Sąd zmieścił się bowiem w granicach zastrzeżonej mu swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i wyprowadził z nich w tym zakresie prawidłowe wnioski, co prowadzi do oddalenia rewizji pozwanej (art. 38 k.p.c.). Natomiast nie może odmówić częściowo racji stronie powodowej. Ustalając wysokość szkody na podstawie wszystkich okoliczności, Sąd miał na uwadze także i trudne warunki pracy, a przede wszystkim nienależyte zabezpieczenie przez Przedsiębiorstwo magazynowanych towarów. Ta sama okoliczność, która miała wpływ na ustalenie wysokości szkody, nie może być po raz drugi brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Dlatego też za szkodę ustaloną na podstawie art. 322 k.p.c. pozwani odpowiadają już w pełnej wysokości. W konsekwencji więc zachodzi konieczność zmiany zaskarżonego wyroku przez podwyższenie zasądzonej nimi kwoty (art. 390 § 1 k.p.c.). W pozostałym zakresie rewizja powodowego Przedsiębiorstwa ulega także oddaleniu.