K 1147/50
WyrokIzba Cywilna1950-09-22
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) może być uznana za organizację przestępczą w rozumieniu art. 4 § 1 i 2 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych dla ustroju Polski Ludowej?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy uznał, że Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) stanowiła organizację przestępczą w rozumieniu art. 4 § 1 i 2 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. Uzasadniono to tym, że UPA była ugrupowaniem powołanym do życia przez działające w interesie Niemiec hitlerowskich zrzeszenie polityczne „Ukraiński Komitet Narodowy”, a jej celem było tępienie elementu polskiego i żywiołów antyfaszystowskich oraz walka ze Związkiem Radzieckim w oparciu o Rzeszę Niemiecką. Sąd podkreślił, że ustalenia faktyczne dotyczące bestialstw popełnionych przez UPA na ludności polskiej wypełniają warunki definicji organizacji przestępczej zawartej w dekrecie.Stan faktyczny
Oskarżeni zostali postawieni przed sądem z zarzutów popełnienia przestępstw z art. 4 § 1 i 2 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. Rewizja oskarżonych zarzucała obrazę tego przepisu przez uznanie Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) za organizację przestępczą. Sąd Najwyższy rozpoznał rewizję oskarżonych od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kapitaniak; Sędziowie: M. Dobromęski (sprawozdawca), A. Dąb; Prokurator: Z. Pyrzakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Michała B. i in., oskarżonych z art. 4 § 1 i 2 dekretu z dn. 31.VIII 1944 r. (Dz. U. R. P. z 1946 r. Nr 69, poz. 377), po rozpoznaniu rewizji oskarżonych od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 1950 r., na mocy art. 395 k.p.k. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.Uzasadnienie faktyczneRewizja oskarżonych zarzuca, między innymi, obrazę art. 4 § 1 i 2 dekretu z dn. 31.VIII 1944 r. przez uznanie Ukraińskiej Powstańczej Armii za organizację przestępną w rozumieniu tegoż przepisu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny:Dekret z dn. 31.VIII 1944 r., podając w art. 4 definicję organizacji przestępnej, za taką organizację w szczególności nakazuje uważać grupę, powołaną przez zrzeszenie polityczne działające w interesie państwa niemieckiego, która to grupa dąży do osiągnięcia swoich celów przez popełnianie zbrodni przeciwko ludzkości.Zebrane przez Sąd, a nie zakwestionowane przez rewizję, ustalenia odnośnie Ukraińskiej Powstańczej Armii wypełniają warunki wyżej przytoczonej definicji. U. P. A. stanowiła ugrupowanie powołane do życia przez działające w interesie Niemiec hitlerowskich zrzeszenie polityczne: "Ukraiński Narodowy Komitet" i miała na celu tępienie elementu polskiego i żywiołów antyfaszystowskich na terenach Ukrainy oraz walkę ze Związkiem Radzieckim, w oparciu o hitlerowską Rzeszę Niemiecką.Na tle notorycznego faktu bestialstw popełnionych przez UPA na ludności polskiej - ocena przez Sąd organizacji UPA jako organizacji przestępnej w rozumieniu art. 4 dekretu z dn. 31.VIII 1944 r. - nie zawiera błędu prawnego.
Powiązane orzeczenia
- I KZ 39/25 2025-09-17Czy czyn polegający na dokonaniu rozboju na ludności cywilnej, nawet jeśli był powiązany z przynależnością do oddziałów walczących o niepodległość, może być uznany za czyn związany z działalnością na rzecz niepodległego…
- VII KZ 10/18 2018-10-03Czy czyny przypisane P. M. z użyciem przemocy i broni palnej, popełnione w latach 1945-1947, mogły być popełnione z pobudek innych niż niepodległościowe, a jeśli tak, czy sposób działania lub zastosowane środki były rażą…
- K 1274/50 1950-11-25Czy złożenie zgodnego z prawdą zeznania lub doniesienia władzom okupacyjnym stanowiło przestępstwo w rozumieniu dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców…
- III KK 179/17 2017-05-23Czy udzielenie kwatery i wyżywienia pięciu uzbrojonym mężczyznom, bez ustalenia świadomości sprawcy co do przynależności tych osób do związku mającego na celu zbrodnię i jego akceptacji celu istnienia tego związku, może…
- II K 181/52 1952-11-26Czy pełnienie służby wartownika w więzieniu gestapo stanowi udział w organizacji przestępczej w rozumieniu art. 4 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. i uzasadnia odpowiedzialność karną?
Powołane przepisy
art. 4 § 1art. 395 KPKart. 4§ 1
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 23.07.2026.