K 1274/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty; Sędziowie: E. Merz (sprawozdawca), S. Gronowski; Prokurator: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Iwana vel Jana P., osk. z art. 2 dekretu z dn. 31.VIII 1944 r. (Dz. U. R. P. z 1946 r. Nr 69, poz. 377), po rozpoznaniu rewizji oskarżonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 maja 1950 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k., zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary i skazał oskarżonego Iwana vel Jana P. za przypisane mu czyny na karę 6 (sześciu) lat więzienia (...).Uzasadnienie faktyczneRewizja oskarżonego zarzuca, między innymi, obrazę art. 2 dekretu z dn. 31.VIII 1944 r., której dopuścił się Sąd dopatrując się cech przestępstwa w wypowiedzi oskarżonego, dotyczącej Adama R., mimo, że oskarżony przesłuchany w charakterze świadka potwierdził jedynie prawdziwą okoliczność przynależności R. do K.P.P.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny:Kwestia, czy wypowiedź oskarżonego rzeczywiście spowodowała ujemne skutki dla Adama R., jest dla bytu przestępstwa przypisanego oskarżonemu bez istotnego znaczenia.Przyjmując nawet prawdziwość wyjaśnień oskarżonego, że słuchany jako świadek zeznał tylko prawdę o przynależności R. do K.P.P., podnieść należy, że i w tym stanie faktycznym mieszczą się znamiona przestępstwa z dekretu sierpniowego.Zarzuty obrazy prawa materialnego, zastosowanego do tak ustalonego stanu faktycznego, dają się ująć w tezę, że złożenie przed władzami okupacyjnymi doniesienia zgodnego z prawdą nie jest "wskazaniem" w rozumieniu art. 1 pkt 2 dekretu albo stosownie do okoliczności - złożenie zgodnego z prawdą zeznania wobec tych władz nie stanowi "działania na szkodę" w rozumieniu art. 2 dekretu sierpniowego. Pogląd ten wyrażony w rewizji, jest z gruntu fałszywy i polega na pomieszaniu "informowania nieprzyjaciela" ze złożeniem fałszywego zeznania (art. 140 k.k.) lub fałszywego oskarżenia przed władzą powołaną do ścigania karnego (art. 143 k.k.). Takie pomieszanie pojęć prowadzić może tylko do bezkarności zdrajców i przekreśla sens dekretu o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz dla zdrajców Narodu Polskiego.Oblicze polityczne takiej "interpretacji" wynika jasno z praktyki sądów francuskich w okresie okupacji. Sądy francuskie uważały - podobnie jak autor rewizji w sprawie niniejszej - że wskazanie władzom okupacyjnym Francuza pod zarzutem uprawiania działalności antyniemieckiej nie podpada pod artykuł 373 Code Penal (odpowiednik art. 140 k.k.) bądź dlatego, że organa władz okupacyjnych nie były uprawnione do ścigania karnego Francuzów, zastrzeżonego, w myśl warunków zawieszenia broni, władzom francuskim (odosobniony wyrok Sądu Apelacyjnego w Angers z dnia 27.III 1941 r.), bądź dlatego, że wskazanie było w konkretnym przypadku prawdziwe (ustalona praktyka sądowa, por. Rousseau, Jurisprudence française en matiere de droit international public (1939-1941) w "Revue Generale de Droit International Public" tom 51, str. 267-270). Jednakże prof. Rousseau, omawiając to orzecznictwo, słusznie stwierdza, że "nie przynosi ono zaszczytu niektórym Francuzom" (tamże, str. 267). Orzecznictwo to odsłania polityczny i klasowy charakter sądów burżuazji francuskiej, które szły na współpracę z okupantem i, - bądź odmawiając bądź przyznając władzom okupacyjnym uprawnienia organów sądowo-śledczych - odmawiały karania zdrajców, którzy denuncjowali swych rodaków o udział w ruchu oporu. Działo się to, - z jedynym wyjątkiem, o czym wyżej - w oparciu właśnie o to kryterium, którego przyjęcia żąda rewizja, tj. kryterium prawdziwości lub fałszywości doniesienia. W rezultacie denuncjanci, których doniesienia pociągnęły za sobą najcięższe konsekwencje dla osób wydanych, uchodzili bezkarnie, a sprawcy doniesień, które dla nikogo nie spowodowały skutków ujemnych, odpowiadali z art. 373 Code Penal za złożenie fałszywych zeznań. W ten sposób kolaboracyjny sąd francuski okresu okupacji popierał zdrajców i zachęcał do składania dobrze ugruntowanych donosów. Z ustaniem okupacji sytuacja ta trwać dłużej nie mogła i dnia 28.VIII 1944 r. ukazała się francuska ustawa o ściganiu zbrodniarzy wojennych, oparta na innych kryteriach.Ustawodawstwo i orzecznictwo sądowe Polski Ludowej nie mogło pójść śladami francuskich sądów okupacyjnych i oparło odpowiedzialność za "informowanie" nieprzyjaciela o osobach przezeń prześladowanych lub poszukiwanych ze względów politycznych, narodowościowych, wyznaniowych lub rasowych na kryteriach "wskazania" takich osób władzom okupacyjnym, lub jak w przypadku niniejszym - na kryteriach "działania na szkodę", "idąc na rękę władzy państwa niemieckiego lub z nim sprzymierzonego" (art. 1 pkt 2 lub art. 2 dekretu z dn. 31.VIII 1944 r.), tj. uznając czyn taki za karalny w oderwaniu i niezależnie od tego, czy doniesienie lub zeznanie w danym przypadku odpowiadało lub nie odpowiadało prawdzie. (...)