K 1473/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia St. Kurowski (sprawozdawca); Sędziowie: St. Gronowski, J. Haber; Prokurator: Z. Pyrzakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława K., Tadeusza P i in., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji oskarżonych od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17 sierpnia 1950 r., na podstawie art. 375, 384 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary wymierzonej oskarżonemu Zdzisławowi K. i skazał go za przypisany mu czyn na 1 (jeden) rok więzienia, na podstawie art. 61 k.k. zawiesił wykonanie kar wymierzonych oskarżonemu Zdzisławowi K., Tadeuszowi T. i Kazimierze P. na okres dwóch lat, w pozostałych częściach zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczneRewizja oskarżonego Zdzisława K. zarzuca, między innymi, iż Sąd niesłusznie przypisał oskarżonemu winę - gdyż mylna wycena madapolamu przez Składnicę Nr 6 była wynikiem błędu co do okoliczności należącej do istoty czynu, który to błąd popełniony został przez rachubę na skutek niezgodnej z cennikiem "Wykaz 45" symboliki tego towaru podanej przez zakład produkcyjny P.Z.P.B. Nr 3, a mianowicie na skutek podania symbolu "B. 118" zamiast "B. 118/P.Z.P.B. 3" - a w następstwie obrazę art. 286 § 1 k.k. polegającą na tym, że Sąd niesłusznie zastosował do czynu oskarżonego tę kwalifikację prawną pomimo nieustalenia - istotnego dla przypisanego oskarżonemu zamiaru pośredniego "dolus eventualis" - momentu godzenia się oskarżonego na powstanie skutku przestępnego. Rewizja oskarżonego Tomasza P. zarzuca obrazę art. 320 k.p.k. - polegającą na tym, że Sąd nie rozważył istotnej w sprawie okoliczności, iż oskarżony objął funkcję zastępcy kierownika Składnicy Nr 6 wówczas, gdy już wszystkie czynności związane z wprowadzeniem nowego cennika zostały wykonane oraz obrazę art. 286 § 1 k.k. przez mylne przypisanie oskarżonemu winy w tym kierunku, "jeżeli nawet możliwości spowodowania szkody nie przewidział, chociaż powinien był przewidzieć" - jakkolwiek w określeniu tym mieści się substrat winy nieumyślnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny:Analizując mechanizm rozprowadzania madapolamu od producenta P.Z.P.B. Nr 3 poprzez Składnicę P.B.C.T, Nr 6 do odbiorcy dojść należy do wniosku, iż na nieprawidłowe fakturowanie towaru, które naraziło w danym przypadku Skarb Państwa na dużą stratę, złożyły się również przyczyny działające poza obrębem funkcjonowania Składnicy Nr 6. Mianowicie:1)jest rzeczą niewątpliwą, że podstawę fakturowania stanowi specyfikacja Zakładu Produkcyjnego, co zresztą pośrednio wynika także z okólnika Centrali Tekstylnej. Centrala Tekstylna, wprowadzając do cennika "Wykaz 45" nowe symbole, a między innymi symbol "B. 118 P.Z.P.B. 3", powinna była o tym nowym oznaczaniu madapolamu pochodzącego z P.Z.P.B. zawiadomić przede wszystkim te zakłady wytwórcze z żądaniem uwzględnienia nowego symbolu w specyfikacjach przesyłanych przez producenta Składnicy Nr 6 przy dostawie towaru. Istnieją poważne podstawy, aby przypuszczać, że takie zarządzenie Centrali Tekstylnej wyeliminowałoby możliwość wadliwego zastosowania nowego cennika, a w konsekwencji zapobiegłoby stracie. Składnica Nr 6 bowiem otrzymałaby wówczas z P.Z.P.B. Nr 3 madapolam oznaczony symbolem nie budzącym na tle nowego cennika żadnej wątpliwości,2)Centrala Tekstylna nie wyjaśniła zawczasu podległym sobie składnicom - a w tej liczbie i Składnicy Nr 6 - zmienionych podstaw, na jakich oparto nowy cennik "Wykaz 45" oraz rozstrzygającego znaczenia, jakie przy posługiwaniu sio tym cennikiem nabiera pochodzenie towaru, w szczególności zaś nie pouczyła ich, że wobec skasowania nomenklatury "extra" - symbol "B. 118 P.Z.P.B. 3" oznacza wszelki madapolam produkcji P.Z.P.B., który powinien być sprzedawany po cenie 200 zł za metr,3)wreszcie Centrala Tekstylna nie zainteresowała się, w jaki sposób podległe jej składnice opanowały oparty na nowych zasadach "Wykaz 45" i czy stosują go prawidłowo. Sprawdzenie przesyłanych przez Składnicę Nr 6 bieżąco odpisów faktur miało miejsce po upływie dopiero kilku tygodni, a brak reakcji ze strony Centrali umożliwił Składnicy Nr 6 nieprawidłowe fakturowanie madapolamu w okresie z górą 3-ch miesięcy. Uchybienie to w danym przypadku stanowi tym większe zaniedbanie, iż Centrala Tekstylna powinna była pamiętać i liczyć się z tym, iż w połowie stycznia 1949 r. kierownictwo Działu Handlowego Składnicy Nr 6 objął w drodze awansu Tadeusz P., który stawiał dopiero pierwsze kroki w tym dziale pracy, i który dlatego powinien był podlegać szczególnej kontroli i pomocy fachowej.Niedociągnięcia powyższe ze strony Centrali Tekstylnej świadczą o biurokratyzmie tej instytucji i niewykazaniu przez nią należytej dbałości o sprawne funkcjonowanie podległych jej placówek gospodarczych; dlatego też należy uznać za niewątpliwą usterkę prowadzonego w niniejszej sprawie śledztwa, iż nie objęło ono również i urzędników Centrali Tekstylnej odpowiedzialnych za właściwe wprowadzenie w życie i należyte przestrzeganie nowego cennika - "Wykazu 45".Ustalone powyżej zaniedbania Centrali Tekstylnej nie anulują jednak winy oskarżonych w sprawie niniejszej, którzy jako pracownicy Składnicy P.B. Nr 6 powinni byli, zgodnie z ciążącymi na nich obowiązkami służbowymi, przeanalizować zasady nowego cennika "Wykaz 45" a następnie prawidłowo stosować podane w tym wykazie ceny.Dotyczy to przede wszystkim dyrektora Składnicy oskarżonego Zdzisława K. Z danych sprawy wynika, że oskarżony K. zapoznał się z "Wykazem 45" jedynie powierzchownie, nie przeanalizował go należycie i dalsze jego stosowanie przekazał - stosownie do ustalonego w Składnicy Nr 6 podziału funkcji - swemu zastępcy, współoskarżonemu Tomaszowi P. Sąd odrzuca opartą na powyższych okolicznościach obronę oskarżonego K. gdyż: 1) na nim jako na kierowniku Składnicy Nr 6 ciążyła odpowiedzialność za jej należyte funkcjonowanie. Powinien on był przeto przez przeprowadzenie odpowiedniej odprawy zaznajomić personel z zasadami prawidłowego stosowania cennika, 2) w okresie od wprowadzenia nowego cennika do chwili rozpoczęcia pracy przez oskarżonego P. niepodzielna odpowiedzialność za kontrolę właściwego stosowania "Wykazu 45" obciąża oskarżonego K., 3) po wprowadzeniu oskarżonego P. w tok urzędowania, oskarżony K. powinien był zainteresować się i sprawdzić jak P., dla którego powierzona mu funkcja stanowiła nowa dziedzinę pracy, opanował tę dziedzinę i czy należycie ją wykonuje, 4) wprawdzie obowiązujący w Składnicy Nr 6 podział funkcji odpowiedzialnością za prawidłowe fakturowanie obciążył oskarżonego P. i, jak to słusznie podnosi K., dyrektor placówki gospodarczej, obarczony licznymi zajęciami, nie może sprawdzać poszczególnych pozycji na przedstawianych mu do podpisu fakturach, - ale właśnie jako kierownik placówki odpowiedzialny za całokształt jej działalności, oskarżony K. powinien był przeprowadzać co pewien czas kontrole, choćby wyrywkowo, celem ustalenia, czy nowy cennik jest stosowany należycie względnie powierzać przeprowadzanie takiej kontroli wyznaczonym przez siebie urzędnikom. Oskarżony zaniedbał tego kardynalnego obowiązku "dobrego gospodarza przedsiębiorstwa" i zaniedbanie to stanowi poważne naruszenie zasad racjonalnej gospodarki obowiązującej w przedsiębiorstwach państwowych.Z powyższymi rozważeniami łączą się podniesione przez oskarżonego K. zarzuty, iż Sąd Apelacyjny nie zastosował względem przypisanego mu czynu art. 20 § 1 k.k. pomimo, iż działał on w błędzie co do okoliczności należącej do istoty czynu, a mianowicie, iż każdy madapolam produkcji P.Z.P.B. Nr 3, bez względu na oznaczający go w specyfikacji symbol, powinien być sprzedawany po cenie przewidzianej dla towaru oznaczonego symbolem "B. 118/P.Z.P.B. 3". Zagadnienie to, wbrew wywodom rewizji oskarżonego, stanowiło przedmiot rozważań Sądu Apelacyjnego, który je słusznie rozstrzygnął. Przedmiotem przypisanego oskarżonemu przestępstwa nie jest błędne zastosowanie cennika, lecz niedopełnienie obowiązku przeanalizowania tego cennika, a następnie zorganizowania pracy personelu Składnicy Nr 6 i skontrolowania jej tak, aby ten nowy cennik był stosowany prawidłowo. Niedopełnienie tak ujętego obowiązku stanowi działanie na szkodę interesu publicznego a błąd, na który powołuje się oskarżony, dotyczy jedynie okoliczności będącej konsekwencją opisanego powyżej czynu przestępnego, a nie okoliczności należącej do istoty tego czynu.Nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku oskarżony ze względu na charakter swej pracy i zajmowane stanowisko kierownicze musiał przewidywać możliwości błędnego zastosowania nowego cennika "Wykaz 45" i wyrządzenie przez to szkody interesowi publicznemu i na to się godził. W konsekwencji więc słusznie przypisany mu czyn zakwalifikowany został z art. 286 § 1 k.k.Z tych względów rewizja oskarżonego w części dotyczącej orzeczenia o winie i kwalifikacji prawnej jest bezzasadna.Oskarżony Tadeusz P. w dniu 17 stycznia 1949 r. objął stanowisko oskarżonego K., zastępcy szefa Składnicy P.B. Nr 6 i dyrektora Oddziału Handlowego tejże Składnicy. Podlegała mu bezpośrednio Sekcja Rachuby, do której należało prowadzenie kartoteki cen oraz wystawianie faktur.Rewizja oskarżonego P. słusznie podnosi, iż oskarżony objął urzędowanie w chwili, gdy czynności przygotowawcze do wprowadzenia nowego cennika były już ukończone. Nie zwalniało to jednak bynajmniej oskarżonego ani od samodzielnego przeanalizowania nowego cennika, ani od sprawdzenia, czy czynności tych dokonano prawidłowo, a następnie czy fakturowanie odbywa się zgodnie z nowym cennikiem. Niedopełnienie tego obowiązku przez oskarżonego było działaniem na szkodę interesu publicznego, słusznie zakwalifikowanym z art. 286 § 1 k.k. Od obowiązku tego nie mogła zwolnić oskarżonego P. okoliczność, iż Centrala Tekstylna delegowała go ze szczególnym zadaniem rozładowania magazynów Składnicy Nr 6. Rozładowanie magazynów Składnicy w ramach gospodarki uspołecznionej nie mogło się odbywać "za wszelką cenę", jak to ma często miejsce w ustroju kapitalistycznym (wszelkiego rodzaju "wyprzedaże likwidacyjne" "reklamowe" "poniżej cen kosztu"), ale z zachowaniem zasad uspołecznionej gospodarki, do których należy ścisłe przestrzeganie właściwych cen wyznaczonych w ramach ogólnego planu gospodarczego na odcinku "przeprowadzania" towarów do konsumentów. Zresztą powierzenie oskarżonemu szczególnego zadania nie zwalniało go od należytego wykonania innych, podstawowych obowiązków, związanych z zajmowanym przezeń stanowiskiem w Składnicy.Dlatego też rewizja oskarżonego P., w części skierowanej przeciwko orzeczeniu o winie, nie zasługuje na uwzględnienie.