II KR 2/68

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy (...) A.Sz., J.B. i A.B., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k. z powodu rewizji prokuratora co do oskarżonych (...) J.B. i A.B. (...) od wyroku Sądu Wojewódzkiego na podstawie art. 375, art. 383 pkt 1 i 3, art. 388 § 1 k.p.k.1)uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonych J.B. i A.B. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozwiązania w innym składzie; (...)3)oskarżony J.B. został uniewinniony z zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. polegającego na tym, że od kwietnia 1962 r. do listopada 1964 r. w T. jako inwentaryzator Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Przemysłowymi w T., będąc przewodniczącym komisji inwentaryzacyjnych w czasie przeprowadzania remanentów kasowych w sklepie nr 41 branży obuwniczej Przedsiębiorstwa, którego kierownikiem była C.N., nie dopełnił podstawowych obowiązków, wynikających z instrukcji o sposobie przeprowadzenia inwentaryzacji przez to, że pozostawił bez należytego zabezpieczenia wypełnione arkusze spisu z natury, umożliwiając w ten sposób C.N. fałszowanie remanentów kontrolnych przez dopisywanie w nich większych ilości towarów od ilości faktycznie posiadanych w sklepie na dzień remanentów i tak:- w remanencie okresowym na dzień 6 kwietnia 1962 r. na kwotę 151.897 zł,- w remanencie okresowym na dzień 22 maja 1963 r. na kwotę 227.243,50 zł,- w remanencie okresowym na dzień 13 listopada 1964 r. na kwotę 668.247,50 zł, przez co działał na szkodę Przedsiębiorstwa,4)oskarżony A.B. został uniewinniony z zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., polegającego na tym, że od czerwca 1962 r. do listopada 1965 r. w T., jako kierownik działu obrotu towarowego Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Przemysłowymi w T., nie dopełnił swoich obowiązków służbowych, a w szczególności przez - wydawanie kierownikowi sklepu nr 41 Przedsiębiorstwa upoważnień do odbioru towaru w hurtowniach bez kontroli i rozliczenia, przyjmowanie faktur na zakup towarów w hurtowniach dokonywanych przez wymienioną, które nie miały pokrycia w zamówieniach, niekontrolowanie przesunięć towarowych z wymienionego sklepu do innych sklepów tej samej branży, niekontrolowanie kształtowania się utargów i rotacji zapisów towarowych wymienionego sklepu, uniemożliwiał ustalenie ukrywanego niedoboru towarowo-pieniężnego w tym sklepie, a wynoszącego według ostatecznego wyliczenia 1.237.969,65 zł, działając na szkodę tego Przedsiębiorstwa.I. Rewizja prokuratora zarzuciła: (...)2)błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wydania wyroku uniewinniającego oskarżonych J.B. i A.B., wyrażającą się w niesłusznym uznaniu, że opinie biegłych sądowych i ustalenia kontroli nie stanowią dostatecznych dowodów do uznania ich winnymi zarzucanych im przestępstw. (...)III. Rewizja oskarżonego A.Sz. zarzuciła wyrokowi obrazę art. 286 § 1 k.k. przez skazanie oskarżonego z tego przepisu, mimo braku ku temu podstaw.Uzasadnienie faktyczneRewizja prokuratora jest uzasadniona w części dotyczącej oskarżonych J.B. i A.B. Kwestia ich winy, aczkolwiek obszernie przez sąd I instancji omówiona w uzasadnieniu wyroku, jednak nie została wykluczona w sposób przekonywający.Za podstawę wyroku uniewinniającego oskarżonego J.B. Sąd I instancji przyjął, że: (...)Nie wydaje się także trafne stanowisko Sądu I instancji, który przyjął na korzyść oskarżonego J.B. "że w sklepie nr 41 przeprowadzono również inwentaryzacje okresowe bez udziału J.B. i mimo to niedobory wzrastały i nie były ujawniane oraz że oskarżony J.B. nie wiedział o fałszowaniu arkuszy spisowych przez oskarżoną C.N."Jest rzeczą oczywistą, że oskarżony J.B. nie wiedział o machinacjach oskarżonej C.N., ale to go wcale nie usprawiedliwia, gdyż z tytułu swego stanowiska i z uwagi na cel obowiązujących przepisów w zakresie przeprowadzania inwentaryzacji powinien być wyczulony na taką ewentualność i zapobiegać jej przez ścisłe stosowanie przepisów. Gdyby zaś istniały podstawy do mniemania, że oskarżony J.B. orientuje się w machinacjach oskarżonej C.N., to oczywiste jest, iż jego odpowiedzialność karna byłaby inaczej ukształtowana. Szukanie natomiast usprawiedliwienia w identycznych błędach innych osób, powstałych w podobnych okolicznościach, jest błędem logicznym i prawnym.Niezależnie od tego należy zauważyć, że fałszowanie spisów przez oskarżoną C.N. było łatwo zauważalne. Gdyby oskarżony J.B. choć jeden raz przed oddaniem arkuszy spisowych przejrzał je, to niewątpliwie zauważyłby ślady fałszowania, bowiem porównanie oryginału spisu inwentarza z jego kopiami nie stwarzałoby cienia wątpliwości, że spis towarów jest niezgodny z rzeczywistością. Wreszcie okoliczność, że pracownicy działu księgowości i innych komórek organizacyjnych mieli również obowiązek kontroli prawidłowości przeprowadzanych remanentów i sporządzanych dokumentów, na co powołuje się Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku, nie może znosić odpowiedzialności oskarżonego jako przewodniczącego komisji remanentowej.Istota zarzutu postawionego oskarżonemu J.B. sprowadza się do tego, że wymieniony jako kierownik działu obrotu towarowego, wydając oskarżonej C.N. upoważnienie do odbioru towarów w hurtowniach, nie rozliczał jej z ilości zakupionego towaru, nadto przyjmował od niej faktury na zakupione przez nią towary, które nie miały pokrycia w zamówieniach, nie kontrolował przerzutów towarowych oraz nie kontrolował kształtowania się utargów i rotacji towarowej.Liczne przykłady niedopełnienia tych obowiązków wskazuje biegły S.K.Obowiązki oskarżonego A.B. jako kierownika działu obrotu towarowego, były ściśle sprecyzowane i znane mu.Nienależyte pełnienie obowiązków przez oskarżonego A.B. umożliwiało oskarżonej C.N. zaopatrywanie się w towary w dowolnych ilościach i w dowolnych terminach. Umożliwiało jej także w konsekwencji uzyskiwanie pożądanych obrotów towarowych przez zwiększenie częstotliwości zakupów. Natomiast brak analizy i kontroli kształtowania się zapasów i rotacji towarowej w poważnym stopniu umożliwiło C.N. ukrywanie istniejących niedoborów przez okres kilku lat.Wprawdzie Sąd I instancji całkowicie oskarżonego A.B. nie eskulpuje, bowiem widzi w jego działaniu niewątpliwe zaniedbania, lecz dochodzi do wniosku, że są to zaniedbania natury służbowo-dyscyplinarnej. Pogląd ten jest jednak wynikiem błędnej oceny okoliczności faktycznych. Granica między odpowiedzialnością karną, a odpowiedzialnością tylko dyscyplinarną jest wyraźnie w orzecznictwie sprecyzowana. Jeśli z niedopełnienia lub przekroczenia obowiązków służbowych przez urzędnika wynikła szkoda dla interesu publicznego lub prywatnego, to takie działanie ma charakter występku karnego, niezależnie od możliwości ścigania dyscyplinarnego, jeśli natomiast uchybienie obowiązkom służbowym nie przyczyniło się do powstania szkody - wtedy mają wyłącznie zastosowanie przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej.W danym zaś wypadku nie ma wątpliwości, że niedopełnienie obowiązków przez oskarżonego A.B. było jedną z wielu okoliczności umożliwiających oskarżonej C.N. ukrywanie przez szereg lat niedoborów w jej sklepie.Może się natomiast okazać, że niektóre przejawy uchybień ze strony oskarżonego A.B. nie są przez niego zawinione, lecz prawidłowych ustaleń w tym zakresie należy oczekiwać przy łącznym rozpoznaniu sprawy z oskarżonym P., co do którego nastąpiło wyłączenie z powodu choroby.Okoliczności wyżej przytoczone zarówno co do oskarżonego J.B., jak i co do oskarżonego A.B. nie zostały przez Sąd I instancji dostatecznie wnikliwie rozważone i wskutek tego wniosek sądu o braku winy oskarżonych może nasuwać poważne wątpliwości co do prawidłowej oceny materiału dowodowego. Uchybienia te są na tyle istotne, że zarzuty podniesione w rewizji prokuratora powinny być przedmiotem ponownego rozpoznania Sądu, który powinien bardziej krytycznie przeanalizować zebrane dowody, odpowiednio je uzupełniając w miarę potrzeby i dopiero po rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy wyciągnąć ostateczne wnioski co do winy oskarżonych.Nie przesądzając przeto ostatecznego wyniku sprawy, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. (...)