ŁC 1004/50

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu w dniu 30 listopada 1950 r. na sesji wyjazdowej w Łodzi w sprawie z powództwa Heleny S. oraz nieletnich Ireny i Zdzisława S. przeciwko Skarbowi Państwa oraz Karolowi J. i Elizie B. o odszkodowanie, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanych na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 grudnia 1949 roku skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktyczneHelena S. wniosła imieniem własnym i imieniem swych małoletnich dzieci Zdzisława i Ireny S. o zasądzenie od Karola J., Elizy B. i Skarbu Państwa solidarnie: a) na jej rzecz renty dożywotniej w kwocie po zł 5.000 miesięcznie począwszy od dnia 1 maja 1945 r. oraz tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną zł 100.000 i tytułem zwrotu kosztów pogrzebu zł 5.000 - b) na rzecz małoletnich Zdzisława i Ireny S. renty po zł 2.500 miesięcznie dla każdego z nich od dnia 1 maja 1945 r. aż do dnia ukończenia szkół a najpóźniej do ukończenia 24 roku życia oraz tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną po zł 100.000.Powódka twierdziła, że jej mąż a ojciec małoletnich Zdzisława i Ireny S., Jan S. uległ w dniu 19 kwietnia 1945 r. śmiertelnemu wypadkowi wskutek zawalenia się muru ogrodzenia nieruchomości w B. Właścicielką tej nieruchomości i jej posiadaczką do chwili ucieczki Niemców z Polski była Eliza B., która zaniedbała wszelkich napraw muru o-grodzenia, mimo iż zwracano jej uwagę na zły jego stan. Zdaniem powódki Eliza B. ponosi wobec tego winę zaszłego wypadku. Niemniej zdaniem powódki odpowiada w niniejszym przypadku i Karol J., który w chwili zawalenia się ogrodzenia był dozorcą wspomnianej nieruchomości i nie zabezpieczył przejścia obok muru, mimo iż wiedział, że mur ten grozi, zawaleniem. Skarb Państwa natomiast odpowiada zdaniem powódki, ponieważ po ucieczce właścicielki nieruchomości do Niemiec nieruchomość tę objął w posiadanie i posiadał ją w chwili wypadku.W toku sporu powódka wniosła o zawieszenie postępowania przeciwko Karolowi J. oraz oświadczyła, iż domaga się odszkodowania tylko do wysokości wartości nieruchomości.Prokuratoria Generalna, działająca imieniem Skarbu Państwa, wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, iż Skarb Państwa w chwili wypadku nie był posiadaczem nieruchomości, o którą chodzi, gdyż była ona zajęta przez Wojsko Radzieckie, które nie wpuszczało tam nikogo, oraz że Skarb nie odpowiada też jako przejemca majątku Elizy B., ponieważ brak w tym kierunku przepisów, a nabycie nieruchomości tej przez Skarb było nabyciem pierwotnym; - ponadto Eliza B., będąc nieobecną, nie mogła zapobiec wypadkowi.Sąd Okręgowy w C. wyrokiem 2 dnia 30 czerwca 1947 r. uznał roszczenie przeciwko Elizie B. i Skarbowi Państwa w zasadzie za usprawiedliwione...Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 22 grudnia 1949 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego tylko o ile nim orzeczono o odpowiedzialności Skarbu Państwa i uznał "żądanie pozwu" co do zasady za usprawiedliwione w połowie, z tym, że Skarb Państwa odpowiada tylko z nieruchomości lwh 245 w B.Sąd Apelacyjny ustalił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Zarząd Miejski w Bielsku, działając w ramach art. 12 dekretu z 2.III.1945 r. o mieniu opuszczonym, i porzuconym w imieniu i na rzecz Tymczasowego Zarządu Państwowego, opisał nieruchomość Elizy B. i zlecił dotychczasowemu dozorcy J, sprawowanie nadal funkcji dozorcy. Objęcie na-6tępnie nieruchomości przez Wojska Radzieckie było wynikiem układów między Państwem Polskim a Związkiem Radzieckim, Eliza B. była w okresie okupacji wpisana do drugiej grupy niemieckiej listy narodowej, jednakże nie wytoczono przeciwko niej żadnego postępowania ani też nie zapadło żadne orzeczenie o przepadku jej majątku.Na tej podstawie Sąd Apelacyjny uznał, że wspomniana nieruchomość w chwili wypadku była "majątkiem opuszczonym" w rozumieniu powołanego wyżej dekretu i że została w tym czasie objęta w posiadanie przez-Skarb Państwa, natomiast nie przeszła ona jeszcze na własność Skarbu. Odpowiedzialność Skarbu Państwa uznał Sąd na zasadzie art. 151 k. z. Skarb Państwa założył skargę kasacyjną na ten wyrok, zarzucając naruszenie art. 151 k. z. i 296 pr. rzecz...Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Nie jest uzasadniony zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 151 k. z. i 296 pr. rzecz.Jakkolwiek bowiem trafnie wywodzi skarżący, że za szkodę wynikłą z zawalenia się itp. nieruchomości (art. 151 k. z.) odpowiada tylko posiadacz w rozumieniu art. 296 pr. rzecz., to jest posiadacz, który posiada "własnym prawem", posiadacz samoistny, to jednak błędny jest pogląd skarżącego, że Skarb Państwa jako zarządca majątku opuszczonego nie jest posiadaczem samoistnym. Jak stwierdza dekret z dnia 2.III.1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych, na podstawie którego, wedle ustaleń Sądu Apelacyjnego, pozwany Skarb Państwa objął w "zarząd" nieruchomość, na której nastąpił wypadek, majątkiem opuszczonym jest majątek, którego właściciel utracił posiadanie wskutek wojny. Skoro zatem owa nieruchomość była majątkiem opuszczonym i nie była "w posiadaniu" b. właścicielki Elizy B. to ustalenie, że objął ją w posiadanie samoistne Skarb Państwa przez objęcie w "zarząd" jest trafne.Wynika to zresztą z treści samego dekretu, który przyznaje "zarządowi" wykonywanemu przez organ Skarbu Państwa wszelkie uprawnienia i obowiązki jakie zazwyczaj służą posiadaczowi samoistnemu (np. prawo wynajmowania a nawet prawo przekazywania zarządu innej osobie, obowiązek remontu itp.). ale ponadto przyznaje Skarbowi Państwa, a więc "zarządcy" prawo nabycia własności zarządzanego majątku na własność na zasadzie dawności po upływie 20 lat, a więc takie samo prawo, jakie posiada każdy samoistny posiadacz."Zarząd" zatem, o którym wspomina dekret z 2.III.1945 r. jest zarządem "właścicielskim", jest równoznaczny z posiadaniem samoistnym, o którym wspomina art. 296 pr. rzecz. i które z mocy art. 151 k. z. jest podstawą odpowiedzialności za szkody, o których mowa w tym przepisie.Bezpodstawny wreszcie jest zarzut, że Skarb nie nabył jeszcze posiadania w chwili wypadku. Zarzut ten nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy jako sprzeczny z prawidłowym wnioskiem Sądu Apelacyjnego, wysnutym na podstawie niezaskarżonego ustalenia, iż organa działające imieniem Skarbu Państwa zleciły dozór nieruchomości poprzedniemu dozorcy J. (a nie tylko - jak twierdzi skarżący - dokonały "opisu" jej). W tym działaniu Sąd Apelacyjny mógł bez naruszenia zasad logicznego rozumowania dopatrzyć się "objęcia w posiadanie", był to bowiem niewątpliwie akt wykonywania "władztwa nad rzeczą", będącego istotą posiadania. Odmienne poglądy skarżącego w tym względzie, że chodziło tylko o "ewidencję" są w tym stanie rzeczy tylko polemiką z prawidłowym rozumowaniem sądu i nie mogą wzruszyć tego ustalenia.Obojętne jest przy tym, że następnie na nieruchomości tej Wojska Radzieckie urządziły szpital, skoro, jak to trafnie wywiódł Sąd Apelacyjny, działały one w porozumieniu z odpowiednimi władzami polskimi i mogą być traktowane jedynie jako "czasowi dzierżyciele" nieruchomości. Okoliczność, że wstęp na nieruchomość był osobom obcym wzbroniony nie zmienia tego stanu, że Skarb Państwa, jako taki "posiadania." w znaczeniu art. 296 pr. rzecz. nie utracił.