U 3/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski.Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk Z. Furtak, płk Z. Krasuski, płk A. Kruszka, ppłk H. Kwaśny, ppłk S. Mendyka.Prokurator: płk Z. Jaźwiński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu złożonego w trybie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej o wyjaśnienie budzącej wątpliwości treści przepisu art. 227 § 1 k.w.p.k., a w szczególności o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy odczytanie opinii biegłego w czasie przewodu sądowego może nastąpić tylko wówczas, gdy został on wezwany i stawił się na rozprawę sądową?"po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie b. Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 6 marca 1959 r. opublikowane w "Orzecznictwie NSW" z 1960 r., str. 287 albo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1956 r. II K 138/56, opublikowany w "Państwie i Prawie", zeszyt 10 z 1956 r.) oraz poglądów reprezentowanych w nauce socjalistycznego procesu karnego nie budzi wątpliwości pogląd, że opinia biegłego- rzeczoznawcy złożona w procesie karnym stanowi jeden ze środków dowodowych. Konsekwencją tego stwierdzenia jest stanowisko, że sąd orzekający ocenia opinię biegłego na równi z innymi dowodami przeprowadzonymi w czasie rozprawy sądowej.Jednym z warunków umożliwiających dokonanie prawidłowej oceny materiału dowodowego jest bezpośrednie nawiązanie kontaktu sędziego (sędziów) ze źródłem dowodowym z wyłączeniem wszelkich dających się uniknąć ogniw pośrednich, co jest istotą obowiązującej w procesie karnym zasady bezpośredniości. W związku z tym można by twierdzić, że uczestnictwo biegłego w rozprawie sądowej stanowi jeden z postulatów zasady bezpośredniości, związanej ściśle z naczelną zasadą socjalistycznego procesu: zasadą dociekania prawdy obiektywnej.2. Istnieją jednak sytuacje, w których przestrzeganie zasady bezpośredniości w całej rozciągłości nie jest możliwe. Istnieją również sytuacje, w których przestrzeganie tej zasady, aczkolwiek możliwe, byłoby jednak zbędne. Z natury rzeczy muszą więc być dopuszczone w postępowaniu dowodowym odstępstwa i wyjątki od zasady bezpośredniości.Taki wyjątek przewiduje między innymi przepis art. 227 § 1 k.w.p.k., który stanowi, że "wolno odczytać na rozprawie protokoły oględzin i rewizji tudzież opinie biegłych". Wobec wyraźnej treści cytowanego przepisu, nie zawierającego żadnych warunków ograniczających jego zastosowanie, nie może ulegać wątpliwości, że sąd rozpoznający daną sprawę może odczytać złożoną wobec sądu lub w postępowaniu przygotowawczym opinię biegłego niezależnie od tego, czy biegły uczestniczył, czy też nie uczestniczył w rozprawie sądowej. Odczytanie opinii biegłego i zaznajomienie się z jej treścią jest nawet koniecznością, skoro sąd obowiązany jest ocenić tę opinię na równi z innymi dowodami przeprowadzonymi w czasie rozprawy sądowej, a zwłaszcza skoro sąd obowiązany jest ocenić, czy złożona w sprawie opinia w konfrontacji z całokształtem zebranego w czasie rozprawy sądowej materiału dowodowego czyni zadość wymaganiom stawianym opiniom biegłych-rzeczoznawców.Jest rzeczą oczywistą, że przysługujące sądowi na podstawie art. 227 § 1 k.w.p.k. uprawnienie do odczytania opinii biegłego należy powiązać ściśle z postulatami zasady dociekania prawdy obiektywnej, w tym mianowicie sensie merytorycznym, że odczytana opinia biegłego (a zwłaszcza wnioski z jej treści wynikające) może być przyjęta za podstawę ustaleń wyroku tylko wtedy, gdy nie budzi ona obiektywnie uzasadnionych wątpliwości. Jeżeli natomiast po odczytaniu na podstawie art. 227 § 1 k.w.p.k. opinii biegłego - w konfrontacji z całokształtem zebranego w czasie rozprawy sądowej materiału dowodowego - okaże się, że treść opinii biegłego jest niejasna lub niezrozumiała albo że opinia nie przedstawia należytego uzasadnienia bądź że uzasadnienia zawiera luki lub błędy w rozumowaniu itp. wadliwości czy braki, to jest rzeczą oczywistą, że tego rodzaju opinia mimo jej odczytania w czasie rozprawy sądowej nie będzie mogła stanowić żadnej podstawy ustaleń wyroku. W wypadku takim sąd obowiązany jest postąpić w myśl przepisu art. 81 k.w.p.k., a w szczególności przesłuchać biegłego bezpośrednio w czasie rozprawy sądowej.W świetle przedstawionych rozważań i przytoczonych powodów należało na postawione pytanie prawne udzielić odpowiedzi o treści sformułowanej na wstępie.