V CSK 102/14

Sygn. akt V CSK 102/14 POSTANOWIENIE Dnia 17 września 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej […] w C. przeciwko C. P., E. W. i S. P. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 września 2014 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej E. W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt I ACa […], 1/ odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2/ nie obciąża pozwanej kosztami postępowania kasacyjnego; 3/ przyznaje adwokatowi K. P. od Skarbu Państwa-Sądu Apelacyjnego w […] kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset), podlegającą podwyższeniu o podatek od towarów i usług (VAT) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postepowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację pozwanej E. W. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 stycznia 2013 r., którym uwzględnione zostało powództwo o zasądzenie kwoty 107.234, 88 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 kwietnia 2012 r. Pozwana w skardze kasacyjnej powołała podstawę przewidzianą w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. We wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wskazała przyczynę objętą art.3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Występowanie istotnego zagadnienia prawnego połączyła z potrzebą udzielenia odpowiedzi na pytanie: czy zasada swobody umów przewidziana w art. 3531 k.c. obejmuje sytuację, w której profesjonalista (powódka) zawiera umowę pożyczki z konsumentem, chociaż zdaje sobie sprawę z tego, że nie ma on możliwości finansowych do spłaty zadłużenia, które rośnie, mimo spłacania rat przez okres 5 lat, a ostatnia rata pożyczki obejmuje 80% i jest wyższa od sumy pierwotnego zadłużenia, z uwagi na wysokie koszty jej udzielenia, co prowadzi do uzyskania spłaty przez sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką, zabezpieczającą spłatę. Powódce znany był stan majątkowy i zdolność płatnicza pozwanej, która przystępując do umowy dążyła do uregulowania zadłużenia, działała pod presją czasu i trudnej sytuacji finansowej, a wobec tego, czy treść umowy jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, a sama czynność dotknięta nieważnością na mocy art. 58 § 2 k.c. Wyjaśnienia wymaga również, czy dopuszczalne było ustanowienie, stosownie do art. 65 u.k.w.h., hipoteki na nieruchomości, skoro okoliczności jej ustanowienia wskazywały, że w istocie chodzi nie o zabezpieczenie spłaty pożyczki, lecz o faktyczną spłatę przez zaspokojenie się z nieruchomości, czy też umowa ustanowienia jej jest nieważna na mocy art. 58 § 1 k.c., jako sprzeczna z art. 65 u.k.w.h. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek zaskarżenia o szczególnym charakterze, skierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz eliminację orzeczeń oczywiście wadliwych, bądź dotkniętych nieważnością postępowania, nie zaś jako ogólnie dostępny środek 3 zaskarżania orzeczeń niesatysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przesądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występuje istotne zagadnienie, zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, a zatem okoliczności przewidziane w art. 3989 § 1 pkt. 1 do 4 k.p.c. Nie podlegają natomiast badaniu podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Założenie wymagania objętego art. 3984 § 2 k.p.c. zostanie spełnione, jeżeli zostaną przedstawione w skardze kasacyjnej i uzasadnione przesłanki o charakterze publicznoprawnym, stanowiące podstawę wstępnej, merytorycznej oceny przyczyn określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Ugruntowane zostało w orzecznictwie zapatrywanie, że skarżący powinien wskazać przepisy prawne, na tle stosowania których wyłoniło się zagadnienie, sformułować je, podać argumenty prowadzące do rozbieżnych ocen, a nadto motywację, że rozwiązanie go jest istotne nie tylko w rozpoznawanej sprawie, ale także dla praktyki sądowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11; z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.151; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, niepubl.; z dnia 14 grudnia 2004 r., III CK 585/04, niepubl.; z dnia 26 września 2005 r., II PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 243; niepubl.; z dnia 4 sierpnia 2006 r., III CZ 47/06, niepubl.; z dnia 22 listopada 2007r., I CSK 326/07, niepubl.; z dnia 26 czerwca 2008 r. I CSK 108/08, niepubl., z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 325/11, niepubl.). Przedstawione przez skarżącą zagadnienie, sformułowane jako pierwsze, nie odpowiada wskazanym wymaganiom. Poruszone w nim kwestie nie stanowią, nie tylko nowego i nierozwiązanego dotychczas problemu prawnego, ale rzeczywistego zagadnienia. Sprowadzają się bowiem do zastosowania wskazanych norm prawnych do ustalonego stanu faktycznego oraz poddania kontroli prawidłowości zastosowania prawa materialnego przez Sąd 4 drugiej instancji. Nie odpowiada to rozumieniu tej przyczyny, objętej zakresem kognicji Sądu Najwyższego. Ponadto osadzenie pytania w realiach tej konkretnej sprawy pozbawia je wymaganej cechy abstrakcyjności. Niezależnie od tego zaznaczyć trzeba, że wykładnia zarówno art. 3531 k.c., jak i art. 58 k.c. była przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego, a przedstawiona przez skarżącą argumentacja nie wskazuje na potrzebę wyrażania kolejnego stanowiska. Powołanie problematyki wykładni art. 65 u.k.w.h. było bezprzedmiotowe, skoro nie dotyczy jej zaskarżone orzeczenie. W postępowaniu przed Sądem drugiej instancji nie doszło do nieważności postępowania, której podstawy Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu w granicach zaskarżenia. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z zasady uregulowanej w art. 102 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., na której zastosowanie wskazywała trudna sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej oraz znaczenie dla niej przedmiotu sporu. Na mocy § 19 i 20 w związku z § 6 pkt 6 i § 13 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 461). [aw]