V K 502/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mieczysława S., Antoniego S., Wacława S. oskarżonych z art. 2 § 2 w związku z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171) po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 19 sierpnia 1961 r. i zmieniającego tenże wyrok w części dotyczącej kary wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 9 lutego 1962 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 2, 328 § 1, 334 pkt 2 § 1 k.p.k.I. uchylił oba zaskarżone wyroki w orzeczeniu o karze utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych co do oskarżonego Wacława S. i wymierzył temu oskarżonemu karę utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat dwóch;II. zmienił oba zaskarżone wyroki w częściach dotyczących kary, co do oskarżonych Mieczysława S. i Antoniego S. w ten sposób, że obok wymierzonych tym oskarżonym kar pozbawienia wolności i utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych wyrokiem Sądu Wojewódzkiego - orzekł w stosunku do tych oskarżonych ponadto kary grzywny po 20 000 (dwadzieścia tysięcy) złotych od każdego, które w razie nieuiszczenia zamienił na więzienie, przyjmując jako równoważnik jednego dnia więzienia - 100 zł grzywny.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 19 sierpnia 1961 r. zostali z mocy art. 2 § 2 w związku z art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171) oraz art. 47 § 1 lit. c k.k., skazani oskarżeni:I. Mieczysław S. - na karę dwóch lat więzienia, 10 000 zł grzywny i dwóch lat utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych,II. Antoni S. - na karę jednego roku i sześciu miesięcy więzienia, 9000 zł grzywny i dwóch lat utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych,III. Wacław S. - na karę dziewięciu miesięcy więzienia, 3000 zł grzywny i jednego roku utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, wszyscy trzej za to, że w okresie czasu od jesieni 1959 r. do października 1960 r. w R., działając wspólnie i w porozumieniu, zakupili za pośrednictwem miejscowego Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w "Centrostalu" w Gdańsku i Bydgoszczy około 67 000 kg blachy czarnej, którą przywieźli na teren województwa białostockiego i sprzedali rolnikom, osiągając zysk w kwocie około 228 000 zł.Wyrok powyższy zaskarżyła rewizją Prokuratura Wojewódzka zarzucając rażącą niewspółmierność kary więzienia i grzywny w stosunku do przypisanych oskarżonym czynów, wynikającą w szczególności z niedostatecznego uwzględnienia wysokiego stopnia społecznej szkodliwości tych czynów oraz nieuwzględnienia faktu osiągnięcia przez oskarżonych zysku w kwocie 228 000 zł. Rewizja prokuratorska wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymiaru kary przez wymierzenie oskarżonym za przypisane im przestępstwo znacznie surowszych kar więzienia i grzywny.Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 lutego 1962 r. w stosunku do Mieczysława S. i Antoniego S. zaskarżony wyrok zmienił w części dotyczącej orzeczenia o karze pozbawienia wolności w ten sposób, że za przypisany im czyn, na zasadzie art. 2 § 2 i art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171) wymierzył im karę pozbawienia wolności w wysokości 1 roku i 2 miesięcy więzienia, w pozostałej części wyrok utrzymując w mocy.Od obu tych wyroków rewizję nadzwyczajną założył na niekorzyść oskarżonych: Mieczysława S., Antoniego S. i Wacława S. Prokurator Generalny w dniu 1 sierpnia 1962 r. i wnosząc:1) o zmianę obu zaskarżonych wyroków w części dotyczącej orzeczenia o karze przez wymierzenie oskarżonym Mieczysławowi S., Antoniemu S. i Wacławowi S. znacznie surowszych kar pozbawienia wolności i grzywny;2) o uchylenie obu zaskarżonych wyroków w części dotyczącej orzeczenia wobec oskarżonego Wacława S. utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz orzeczenie utraty wymienionych praw na stosowny okres czasu.Zarzuca zaskarżonemu wyrokowi:1) rażącą niewspółmierność kar pozbawienia wolności i grzywny wymienionym oskarżonym w stosunku do przypisanego im czynu, będącą wynikiem niedocenienia szkodliwości społecznej popełnionego przestępstwa i znacznego stopnia winy oskarżonych;2) obrazę art. 52 § 3 k.k. przez orzeczenie wobec oskarżonego Wacława S. utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres nie przewidziany tym przepisem.W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna, a w szczególności zasadnym jest zarzut obrazy art. 52 § 3 k.k. przez orzeczenie wobec oskarżonego Wacława S. utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na nieprzewidziany tym przepisem okres jednego roku.Zasadnym jest również zarzut dotyczący kar wymierzonych oskarżonym Mieczysławowi i Antoniemu S., lecz jedynie w części dotyczącej kar grzywny. Kar pozbawienia wolności wymierzonych tym oskarżonym nie można uznać za rażąco łagodne, gdyż oskarżeni kary im wymierzone odbyli w całości. W tej sytuacji wymierzenie im surowszych kar pozbawienia wolności byłoby nadmiernym i niewspółmiernym zaostrzeniem kary. Jeśli bowiem oskarżony karę pozbawienia wolności orzeczoną prawomocnym wyrokiem odbył w całości i po jej odbyciu rozpoczął normalne życie, wymierzenie mu z powodu rewizji nadzwyczajnej kary surowszej, staje się swego rodzaju drugą karą za ten sam czyn.Kara pozbawienia wolności ma obok dolegliwości spowodowanej izolacją skazanego od społeczeństwa, od rodziny i od normalnego życia, również cele reedukacji skazanego. Przeto w sytuacji, gdy cykl zarówno dolegliwości, jak i reedukacji został zakończony, zgodnie z prawomocnym wyrokiem, skazany ma pełne prawo do uważania, że rozliczył się ze społeczeństwem, odbywając za popełnione przestępstwo karę wymierzoną. W tej sytuacji zaostrzenie kary w drodze rewizji nadzwyczajnej, powodujące konieczność powrotu skazanego do zakładu karnego, musiałoby się opierać nie tylko na stwierdzeniu, że oskarżonego skazano na karę rażąco niewspółmierną do przypisanego mu czynu, lecz i na dodatkowej przesłance, że odbyta w całości kara nie spełniła swego zadania reedukującego i że odbycie dalszej kary pozbawienia wolności jest konieczne dla osiągnięcia tego celu. Innymi słowy należałoby w takiej sytuacji rozważyć, czy zwiększona w znacznym stopniu dolegliwość spowodowana dla oskarżonego przez konieczność powrotu do zakładu karnego będzie zrównoważona przez osiągnięcie celu społecznego w postaci reedukacji oskarżonego, która byłaby konieczna wobec ustalenia, że poprzednio orzeczona kara, w pełni odbyta celu tego nie spełniła.W sprawie niniejszej, gdyby nawet stanąć na stanowisku, że kara-więzienia wymierzona oskarżonym jest bardzo łagodna, nie ma podstaw do przyjęcia, aby ze względów reedukacyjnych potrzebne było powtórne osadzenie ich w więzieniu. Natomiast słuszny jest wniosek rewizji nadzwyczajnej o wymierzenie oskarżonym wyższej kary grzywny, gdyż ta ekonomiczna dolegliwość jest najbardziej wskazana przy przestępstwach popełnionych z chęci zysku. Przy wymiarze kary grzywny Sąd Najwyższy wziął pod uwagę z jednej strony wysokość osiągniętych przez oskarżonych zysków, na pewno niższych w istocie od ustalonej w zaskarżonych wyrokach, nieprecyzyjnie i szacunkowo kwoty, a z drugiej strony stosunki majątkowe oskarżonych, z których Mieczysław S. nie posiada żadnego majątku, a Antoni S. ma 2 ha ziemi i na utrzymaniu żonę i troje małych dzieci.Wniosek rewizji nadzwyczajnej o wymierzenie oskarżonemu Wacławowi S. surowszych kar pozbawienia wolności i grzywny nie jest zasadny, gdyż jak to zasadnie ustaliły oba Sądy orzekające w tej sprawie, udział jego w działaniu oskarżonych Mieczysława i Antoniego S. był niewielki i raczej przypadkowy.Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.