V KR 68/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Mochtak. Sędziowie: J. Szamrej (sprawozdawca), K. Wagner.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Flatt-Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 19 maja 1976 r. sprawy Czesława Z., Zbigniewa D. i Kazimierza S., oskarżonych z art. 159 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora oraz oskarżonego Kazimierza S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 2 grudnia 1975 r.:I) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:1) przyjął, iż oskarżony Kazimierz S. brał udział w pobiciu Jana W. tylko w pierwszej fazie zajścia, z którą nie wiązał się skutek w postaci śmierci Artura W., i na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 2 k.k. wykonanie wymierzonej mu kary pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na okres 3 lat, przy czym na podstawie art. 76 § 3 k.k. oddał go na wymieniony okres pod dozór kuratora sądowego;2) poprawił błędną kwalifikację prawną czynów przypisanych oskarżonym Czesławowi Z. i Zbigniewowi D. z art. 159 k.k. na art. 158 § 3 i art. 159 w związku z art. 10 § 2 k.k. i:a) na podstawie wymienionych przepisów skazał Czesława Z., wymierzając mu na podstawie art. 158 § 3 k.k. karę 2 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 30 maja 1975 r. do dnia 2 grudnia 1975 r.; wykonanie wymierzonej oskarżonemu Czesławowi Z. kary pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 2 k.k. na okres 3 lat, przy czym na podstawie art. 76 § 3 k.k. oddał go na wymieniony okres pod dozór kuratora sądowego;b) za podstawę skazania Zbigniewa D. przyjął przepisy art. 158 § 3 i art. 159 w związku z art. 10 § 2 k.k. oraz art. 70 k.k. z 1932 r., a za podstawę orzeczenia wobec niego umieszczenia w zakładzie poprawczym i środka wychowawczego w postaci dozoru kuratora nieletnich - art. 158 § 3 k.k. w związku z art. 70 i 69 § 2 k.k. z 1932 r.;II) utrzymał w mocy tenże wyrok w pozostałej części co do oskarżonego Zbigniewa D. (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 2 grudnia 1975 r. zostali skazani: Czesław Z. na podstawie art. 159 w związku z art. 9 § 3 k.k. oraz art. 70, 73 § 1 i 2 i art. 69 § 2 k.k. z 1932 r. na umieszczenie w zakładzie poprawczym z zawieszeniem umieszczenia w nim tytułem próby na okres 3 lat i oddaniem na ten czas pod dozór kuratora nieletnich, Zbigniew D. na podstawie art. 159 k.k. w związku z art. 70, 73 § 1 i 2 i art. 69 § 2 k.k. z 1932 r. na umieszczenie w zakładzie poprawczym z zawieszeniem umieszczenia w nim tytułem próby na okres 3 lat i oddaniem go na ten czas pod dozór kuratora nieletnich oraz Kazimierz S. na podstawie art. 159 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 29 maja 1975 r. - za to, że w dniu 28 maja 1975 r. w P., działając pod wpływem alkoholu, wspólnie i w porozumieniu z Arturem W., przy czym Zbigniew D. działając z rozeznaniem, a Czesław Z. przed ukończeniem 18 lat, używając niebezpiecznych narzędzi w postaci kijów, wzięli udział w pobiciu Jana W. i Jana Ł., którzy na skutek zadanych razów kijami doznali obrażeń ciała na czas nie przekraczający 7 dni w postaci obrzęków, otarć naskórka, wylewów krwawych oraz wybicia zęba i złamania sztucznej szczęki u Jana W., który broniąc się przed atakującymi go napastnikami wymachiwał otwartym scyzorykiem, trafiając nim między innymi w pachwinę atakującego go Artura W., w wyniku czego spowodował krwotok z uszkodzonej żyły biodrowej lewej i zejście śmiertelne tegoż Artura W. Od tego wyroku wnieśli rewizje prokurator i oskarżony Kazimierz S. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Opis czynu przypisanego oskarżonym Czesławowi Z., Zbigniewowi D. i Kazimierzowi S. wskazuje, że wszyscy oni brali udział w pobiciu Jana W. i Jana Ł. zarówno w tej fazie zajścia, w której obaj wymienieni pokrzywdzeni doznali lekkich obrażeń ciała, jak i w tej, w której następstwem pobicia Jana W. była śmierć jednego z napastników w osobie Artura W. Tymczasem z nie kwestionowanych i trafnych ustaleń faktycznych Sądu Wojewódzkiego wynika, że w drugiej z wymienionych faz zajścia oskarżony Kazimierz S. nie brał udziału, a ponadto że obie te fazy dzieliła tak znaczna przerwa czasowa, iż nie sposób było przyjąć, że wspomniany skutek w postaci śmierci Artura W. pozostaje w związku przyczynowym z pierwszą fazą, w której tenże Kazimierz S. brał udział, używając niebezpiecznego narzędzia w postaci kija.Przyjmując zatem, że oskarżony Kazimierz S. brał udział w pobiciu Jana W. przy użyciu niebezpiecznego narzędzia w postaci kija tylko w pierwszej fazie zajścia, z którą nie wiązał się skutek w postaci śmierci Artura W., Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do zakwalifikowania czynu tego oskarżonego z art. 159 k.k. Mając zaś na względzie takie okoliczności, jak młodociany wiek oskarżonego Kazimierza S., jego dotychczasową niekaralność, wzięcie udziału w pobiciu Jana W. i Jana Ł. pod wpływem zachowania się znacznie starszego od niego Artura W., i to w tej tylko fazie, z którą nie wiążą się poważniejsze następstwa, oraz powstrzymanie się z własnej inicjatywy od dalszego przestępnego działania, a także dobre o nim opinie z miejsca pracy i zamieszkania, Sąd Najwyższy nie podzielił podniesionego w rewizji zarzutu rażącej niewspółmierności (łagodności) wymierzonej temu oskarżonemu kary i wiążącego się z tym zarzutem zmodyfikowanego wniosku o wymierzenie mu kary surowszej.Sąd Najwyższy natomiast podzielił zarzut podniesiony w rewizji oskarżonego Kazimierza S. i wiążący się z tym zarzutem wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej mu kary pozbawienia wolności. Wszystkie bowiem powyższe okoliczności oraz fakt, że oskarżony Kazimierz S. przebywał już w areszcie tymczasowym w czasie od dnia 29 maja do dnia 16 grudnia 1975 r. i tym samym odczuł w znacznym stopniu dolegliwości kary, pozwalają zasadnie przypuszczać, iż - pomimo niewykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności - będzie on przestrzegał porządku prawnego, nie wchodząc w szczególności ponownie na drogę przestępstwa, a zatem uzasadniają wspomniany wniosek o warunkowe zawieszenie mu wykonania tej kary. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Kazimierza S. w ten sposób, że przyjął, iż brał on udział w pobiciu Jana W. tylko w pierwszej fazie zajścia, z którą nie wiązał się skutek w postaci śmierci Artura W., i na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 2 k.k. wykonanie wymierzonej mu kary pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na okres 3 lat, przy czym na podstawie art. 76 § 3 k.k. oddał go na wymieniony okres pod dozór kuratora sądowego.2. Jak już wyżej wspomniano, z nie kwestionowanych i trafnych ustaleń faktycznych Sądu Wojewódzkiego wynika, że oskarżeni Czesław Z. oraz Zbigniew D. brali udział w obu fazach pobicia Jana W. używając niebezpiecznych narzędzi w postaci kijów i oczywiste jest, iż czynili to z winy umyślnej; między ich pobiciem a jego następstwem w postaci śmierci Artura W. zachodzi ścisły związek przyczynowy, wspomniane następstwo mogli oni i powinni byli przewidzieć, a więc obejmowali je winą nieumyślną. Czyny zatem oskarżonych Czesława Z. i Zbigniewa D. wyczerpują znamiona przestępstwa określonego w art. 158 § 3 i art. 159 k.k., które - w myśl art. 10 k.k. - mają do nich zastosowanie jako pozostające w kumulatywnym zbiegu. Trzeba przy tym podkreślić, że kumulatywny zbieg przepisów art. 158 § 3 k.k. z art. 159 jest możliwy i zachodzi w każdym wypadku, w którym sprawca biorąc z winy umyślnej udział w bójce lub pobiciu używa broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego narzędzia, a następstwem tych zdarzeń (bójki lub pobicia) jest objęty winą nieumyślną skutek w postaci śmierci człowieka. W takim bowiem wypadku żaden z wymienionych przepisów wziętych oddzielnie nie wyczerpuje całej kryminalnej treści czynu sprawcy, i dlatego oba one mają do niego zastosowanie w myśl art. 10 k.k.Kwalifikując czyny przypisane oskarżonym Czesławowi Z. i Zbigniewowi D. wyłącznie z art. 159 k.k., Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, dlaczego nie zakwalifikował tych czynów także z art. 158 § 3 k.k., jednakże z całokształtu jego wywodów można wnosić, że kierował się poglądem, iż art. 158 § 3 k.k. nie może mieć zastosowania w wypadku, gdy ofiarą pobicia nie jest bity, lecz napastnik.Jeżeliby taki pogląd towarzyszył ocenie prawnej czynów wymienionych oskarżonych, to należałoby stwierdzić, że pogląd ten jest błędny, gdyż odpowiedzialność na podstawie art. 158 k.k. zachodzi nie tylko wówczas, gdy skutki wymienione w tym przepisie dotknęły ofiarę pobicia, ale również wówczas, gdy skutki te dotknęły jednego ze sprawców pobicia, co - jak to się stało w niniejszej sprawie - może zdarzyć się zwłaszcza w związku z akcją obronną bitego lub innej osoby.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok co do oskarżonych Czesława Z. i Zbigniewa D. w ten sposób, że poprawił błędną kwalifikację prawną przypisanych im czynów z art. 159 k.k. na art. 158 § 3 i art. 159 w związku z art. 10 § 2 k.k. i: a) na podstawie wymienionych przepisów skazał Czesława Z., wymierzając mu na podstawie art. 158 § 3 k.k. karę 2 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 30 maja 1975 r. do dnia 2 grudnia 1975 r., przy czym na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 2 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na okres 3 lat z równoczesnym oddaniem na podstawie art. 76 § 3 k.k. pod dozór kuratora sądowego na wymieniony okres, b) za podstawę skazania Zbigniewa D. przyjął art. 158 § 3 i art. 159 w związku z art. 10 § 2 k.k. i art. 70 k.k. z 1932 r., a za podstawę orzeczenia wobec niego umieszczenia w zakładzie poprawczym i środka wychowawczego w postaci dozoru kuratora nieletnich - art. 158 § 3 w związku z art. 70 k.k. i art. 69 § 2 k.k. z 1932 r. Mimo dokonania powyższej zmiany zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oskarżonego Zbigniewa D., Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do podzielenia rewizji prokuratora w tym zakresie, w którym kwestionuje ona orzeczenie o zawieszeniu umieszczenia tego oskarżonego w zakładzie poprawczym, mając w szczególności na względzie takie okoliczności, jak jego dotychczasowy nienaganny tryb życia, dobre opinie z miejsc zamieszkania i nauki oraz ze schroniska dla nieletnich, w którym przebywał w czasie od dnia 29 maja do dnia 2 grudnia 1975 r., i dopuszczenie się przypisanego mu czynu przypadkowo pod wpływem namowy znacznie starszego od niego Artura W., a więc okoliczności, które w pełni uzasadniają wspomniane orzeczenie.Zmiana zaskarżonego wyroku co do oskarżonego Czesława Z. przez wymierzenie mu kary 2 lat pozbawienia wolności jest nie tylko konsekwencją poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej czynu mu przypisanego na surowszą, ale również i konsekwencją podzielenia poglądu, wyrażonego w rewizji prokuratora w tej części, w której kwestionuje on skazanie tego oskarżonego na umieszczenie w zakładzie poprawczym na podstawie art. 9 § 3 k.k.Zastosowanie na podstawie art. 9 § 3 k.k. do młodocianego, który popełnił występek po ukończeniu 17 lat, lecz przed ukończeniem lat 18, środków poprawczych lub wychowawczych jest możliwe w razie stwierdzenia, że stopień jego dojrzałości psychicznej oraz społecznej jest na poziomie spotykanym na ogół u osób, które nie ukończyły lat 17. Takiego stopnia dojrzałości psychicznej oraz społecznej oskarżonego Czesława Z. Sąd Wojewódzki nie stwierdził i nie mógł zresztą stwierdzić ani na podstawie bezpośredniego zetknięcia się z nim na rozprawie, ani też na podstawie zebranego materiału dowodowego sprawy, i dlatego za bezpodstawne należało uznać skazanie go na umieszczenie w zakładzie poprawczym z zastosowaniem art. 9 § 3 k.k. W każdym razie skazania go na umieszczenie w zakładzie poprawczym nie uzasadniają takie okoliczności, jak dotychczasowa niekaralność, dobre o nim opinie z miejsca pracy i zamieszkania, młodociany wiek oraz dopuszczenie się przypisanego mu czynu pod wpływem namowy znacznie od niego starszego Artura W., jak też przebywanie w areszcie tymczasowym w czasie od dnia 30 maja do dnia 2 grudnia 1975 r. i tym samym odczucie w znacznym stopniu dolegliwości kary. Wszystkie natomiast wymienione okoliczności pozwalają zasadnie przypuszczać, że oskarżony Czesław Z. - pomimo niewykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności - będzie przestrzegał porządku prawnego, nie wchodząc w szczególności na drogę przestępstwa, a zatem uzasadniają orzeczenie warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej mu przez Sąd Najwyższy kary pozbawienia wolności w ramach wskazanej wyżej zmiany zaskarżonego wyroku co do tego oskarżonego (...).