V KRN 419/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty. Sędziowie: E. Binkiewicz, M. Szczepański (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Dąbrowski.Sentencja Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 1970 r. sprawy Jana S., oskarżonego z art. 186 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Kole z dnia 26 czerwca 1970 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:1) wykonanie kary 6 miesięcy pozbawienia wolności warunkowo zawiesił Janowi S. na okres 4 lat;2) na podstawie art. 75 § 2 pkt 3 k.k. zobowiązał Jana S. do regularnego wykonywania obowiązku łożenia na utrzymanie Jacka S., określonego wyrokiem Sądu Powiatowego w Kole z dnia 6 października 1969 r. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Kole wyrokiem z dnia 26 czerwca 1970 r. skazał Jana S. z art. 186 § 1 i 2 k.k. na 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na 2 lata za to, że w okresie od 6 października 1969 r. do maja 1970 r. w P., będąc zobowiązany z mocy wyroku Sądu Powiatowego w Kole z dnia 6 października 1969 r. do łożenia renty alimentacyjnej w kwocie po 400 zł miesięcznie na rzecz syna Jacka S. uporczywie uchylał się od tego obowiązku, przez co naraził go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.Strony nie złożyły wniosku o sporządzenie uzasadnienia na piśmie, przeto wyrok ten uprawomocnił się w I instancji.Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku na niekorzyść Jana S. wniósł Minister Sprawiedliwości.Rewizja zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi "niewłaściwe zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności z powodu wyznaczenia zbyt krótkiego okresu próby i i zaniechania nałożenia obowiązków określonych w art. 75 § 2 pkt 3 i 6 k.k." i w konkluzji wniosła o jego zmianę przez "wyznaczenie okresu próby na 5 lat i zobowiązanie Jana S. na podstawie art. 75 § 2 pkt 3 i 6 k.k. do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie swego syna Jacka S. i do ·powstrzymania się od nadużywania alkoholu".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.1. W razie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności sąd orzekający ustala okres próby w granicach wskazanych w art. 74 § 1 k.k., to jest od 2 do 5 lat. Przy ustalaniu czasu próby sąd orzekający powinien w szczególności mieć na uwadze te wszystkie okoliczności ustalone w toku przewodu sądowego, które - ocenione przez pryzmat dyrektyw wymiaru kary, a w szczególności przez cele zapobiegawcze i wychowawcze kary (art. 50 § 1 k.k.), w zestawieniu· z właściwościami osobistymi oskarżonego i jego zachowaniem się po popełnieniu przestępstwa - przemawiają za potrzebą poddania go kontroli sądu w okresie próby na odpowiedni okres.Jeżeli sprawca wykaże np. pełną skruchę, gotowość wynagrodzenia szkody wyrządzonej przestępstwem oraz jeśli dotychczasowe jego życie jest w pełni nienaganne, to wówczas okres próby powinien się zbliżać do granicy dolnej, natomiast gdy sprawca, zasługujący na warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, nie jest np. w pełni ustabilizowany zawodowo i nie wykazał wspomnianej wyżej skruchy, to wówczas okres próby powinien się zbliżać do granicy górnej. Dla ustalania okresu próby istotne znaczenie może mieć także nagminność danej kategorii przestępstw, nie sprzeciwiająca się jednak stosowaniu art. 73 k.k.; wówczas okres próby powinien być dłuższy. Ustalenie przez Sąd Powiatowy w Kole najkrótszego okresu próby pozostaje w sprzeczności z przytoczonymi wyżej wskazaniami, rozważonymi na tle ustaleń faktycznych wynikających z przewodu sądowego.Oskarżony Jan S. nie miał w pełni dodatniej opinii przed popełnieniem przestępstwa, przez stosunkowo długi okres uchylał się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, do daty wyroku nie zapłacił ani jednej złotówki, a na rozprawie zgłosił gotowość płacenia alimentów z zastrzeżeniami (na książeczkę PKO). Z drugiej strony należy mieć na uwadze, że przestępstwa z art. 186 § 2 k.k. należą do kategorii przestępstw występujących w skali ogólnokrajowej często, o czym społeczeństwo wie na skutek szerokiej informacji przez środki masowego przekazu. Okoliczności powyższe przemawiały zatem za określeniem czasu próby w rozmiarze zbliżonym do maksymalnego i dlatego Sąd Najwyższy uznał za zasadny pierwszy zarzut oraz wniosek rewizji nadzwyczajnej.2. Za zasadny uznać należało także wniosek o zastosowanie art. 75 § 2 pkt 3 k.k.Artykuł 75 § 2 k.k. pozostawia uznaniu sądu orzekającego włożenie na sprawcę przestępstwa, skazanego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary, jednego albo kilku obowiązków spośród wymienionych w tym przepisie, jednakże to uprawnienie powinno się przekształcić w obowiązek, jeżeli okoliczności sprawy przemawiają za społecznie uzasadnioną potrzebą włożenia na sprawcę któregokolwiek z tych obowiązków. W sprawie niniejszej potrzeba taka zarysowała się szczególnie wyraźnie na tle następujących okoliczności: mimo istnienia obowiązku alimentacyjnego określonego wyrokiem Sądu Powiatowego w Kole z dnia 6 października 1969 r. i wniesienia przeciwko oskarżonemu aktu oskarżenia o przestępstwo z art. 186 § 2 k.k., wiążące się właśnie z niewykonywaniem obowiązku, włożonego wspomnianym wyrokiem, w okresie pomiędzy wniesieniem aktu oskarżenia a rozprawą, oskarżony nadal tego obowiązku nie wykonywał, dając w ten sposób wyraz lekceważeniu tego swojego obowiązku.Powyższe okoliczności, nie przekreślając możliwości stosowania art. 73 k.k., przemawiały za potrzebą zobowiązania oskarżonego do regularnego wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, co w konsekwencji oznacza obostrzenie i urealnienie próby, albowiem dalsze niewykonywanie tego obowiązku przez oskarżonego może spowodować zarządzenie wykonania kary na podstawie art. 78 § 1 k.k.3. Za niezasadny natomiast uznał Sąd Najwyższy wniosek rewizji nadzwyczajnej o włożenie na oskarżonego obowiązku określonego w art. 75 § 2 pkt 6 k.k.Wkładanie tego obowiązku, polegającego na powstrzymywaniu się sprawcy od nadużywania alkoholu, może być uzasadnione tylko wtedy, gdy w danej sprawie zostanie ustalone, że sprawca nadużywał alkoholu przed popełnieniem przestępstwa, albo wtedy, gdy popełnił on przestępstwo w stanie nietrzeźwości, poprzedzonej nadużyciem alkoholu. W sprawie niniejszej nie wchodzi w ogóle w rachubę druga z przytoczonych przesłanek, natomiast jeśli chodzi o pierwszą z nich, to w materiale dowodowym sprawy brak jest bezspornych dowodów, żeby przed popełnieniem przestępstwa oskarżony nadużywał alkoholu. Do poczynienia takiego ustalenia w każdym razie nie daje podstaw cytowana w rewizji notatka z karty 11, na której odnotowano okoliczności nie sprawdzone.Z przytoczonych wyżej względów, kierując się przepisami art. 387 pkt 4 i 386 k.p.k., Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej. Orzeczenie o kosztach postępowania i opłacie sądowej oparte jest na treści art. 547 § 1 k.p.k. oraz art. 9 i 18 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 19, poz. 73 z późn. zm.).